SARRIA: PEDREIRAS E CANTEIRAS ( 802 )

                                           SÁRRIA : PEDREIRAS E CANTEIRAS        ( 802 )

                                                                                                                 Xaime Félix López Arias

Hai que ter en conta    que o Val de Sárria ven a delimitar  cara Leste  a zona da pedra pizarrenta e cara Oeste a da pedra granítica, con inclusión  dunha franxa de natureza calía  que vai por Lóuzara, Triacastela e Vilaesteva de Herdeiros, e outra  en terras de Paradela. As pedras arrincadas , ao longo dos séculos,  serviron para alzar casas,  castros, igrexas, mosteiros,  castelos ,  pontes, presas da chapacuña.... até o tempo  no que as novas técnicas de construción introduciron outros xeitos e outros materiais.

Atrás quedan os traballos de pedreiros, canteiros vizcaínos e de Trasmiera, barrosos de Portugal e de Terra de Montes  , carreiros ... fixeron realidade grandes e pequenas obras   que como herdo recibimos. 

                                      PEDREIRAS  DA VILA  DE SÁRRIA.-   

1.- No preguntoiro que baixa cara o río Sárria, onde agora son hortas traseiras das casas nº  20 a  48  da Rúa Maior , para o aproveitamento das pedras coas que se fixeron as casas da vila , arrincaron por varios  séculos pedra , quendao memoria  no Barrio da Pedreira ou das Pedreiras, 

2.-  Entre a Corga do Convento e a  Rúa Camiño Francés dende as primeiras décadas do  século XX fíxose aproveitamento  de pedra mol , dando lugar á eliminación do camiño ( Camiño de Santiago ) que baixaba dende a  Corga do Convento á Ponte da Áspera. O desmonte fíxose  de xeito tan agresivo que para evitar o derrube da Corga do Convento  o concello tivo que poñer un murallón  de grandes pedras.

3.-  Cando se abriu  a estrada de Sárria  a Baralla e a de Nadela a Valdeorras  que ocuparon as hortas das casas do Arrabaldo e da Carreira de Santa Mariña fíxose desmonte que foi aproveitado para obter  pedra , sendo unha das obras beneficiada foi á da Casa de Nullán  ( Casa do Barrio ),  o que faciltiou a conversión de soares  para facer casas no actual Cruce do Avenida.

4.-   En  1843  a pedra  da Torre do Marcado, da Fortaleza de Sárria , foi cedida polo Conde de Lemos ao Concello de Sárria para arranxo das  rúas da vila. En 1860 a pedra da cerca e dúas torres  da dita fortaleza  foi mercada por varias familias podentes de Sárria  que a aproveitaron para novas  obras nas súaa casas,

5.-  Na Rúa Rosalia de Castro nos soares das casas nº 1, 3, 5,7,9 e 11  arrinaron  pedra para  faceren as casas  e  tamén para facer as paredes  da Horta de Vilaesteva ( soares nº 2,4 e 6 )

6 -  Para facer as casas nº 4  da Rúa Matías  López  e nº 13 de Marqués de Ugena abriron pequenas   pedreiras,

                            Outras canteiras e pedreiras na  Terra de Sárria

BETOTE .- Aproveitamenos no Monte de Santa Cristiña. Tivo grande trascendencia   a voadura da Pena do Lobo para as obras de restauro do Mosteiro de Samos-

ARXEMIL -  No paraxe da Cobeluda , a carón da estrada  do Mazadoiro a Escarlán  e O Páramo.

FARBÁN.- Aproveitamento en Filloi de pedra pizarrenta entre os anos 1930 e 1950,  que deixou  de ser arrincada ao  pasar a seguirse a consrución con formigón e ladrillo.

BARBADELO.- Canteiras na Ribeira de Cervos e  na trincheira  de Sorriba.  En 

PIÑEIRA.- Aproveitamento de  pedra arrincada de penas e penedos no Monte  Rebordelo.

VILAVERDE .- En San Xulián de Chorente.  A partires de 1882  as canteiras , unidas á  liña do ferrocarril  por un ramal para vagonetas  serviu pedra para as pontes , contencións   e revestemento de túneis entre O Oural e San Clodio.

SANGUÑEDO.- Aproveitamento de cantarías por membros da Casa de Dosío, postas á venda  para facer casas en toda a contorna. 

SANTA MARÍA DE VILAR- VALMAO.- Aproveitamento para áridos  e bloques e viguetas de formigón pola empresa Zaera, con fábrica na Rúa de Formigueiros.

SAN MARTIÑO DE REQUEIXO . TREILÁN.-  No Monte Pequeno. Aproveitamento de granitos para a empesa Zaera ( áridos  e bloques  e viguetas de fomigón ) con factoría na Rúa de Formigueiros. Houbo aproventamentos de penas e penedos para facer casas, na súa parte do monte de Santa Cristiña.

SAN MARTIÑO DE LOUSEIRO.- 

VAL DO MAO.- CANTEIRA DE CADAMONTE,. Aproveitamento de pedra calía para a factoría de Cementos Cosmos en O Oural ( Sárria )-

SANTA CRISTIÑA DO  VISO.- CANTEIRA DE BUXÁN .- Aproveitamento  de mármores e calias para  as empresas Manosa  e Calfensa en Pacios de Farbán ( Sárria ).

NA VILA DE SAMOS.-  Pasada  a ponte do Mosteiro, riba do río Sárria, na marxe dereita da  estrada de Samos a Pedrafita  foi  un dos lugares de aproveitamento de pedra pizarrenta usada para facer casas  na contorna.  O edificio  social de Meigas e Trasgos en Sárria  fíxose con pedra procedente desta canteira. 

LÓUZARA,. Aproveitamento de pedra calía  para a factoría de Cementos Cosmos en O Oural ( Sárria ). Transporte cunha flota de camións. Houbo un proxecto de construcción  dunha liña de transporte por funicular que atravesaría varias parroquias de Sárria, Samos e Triacastela.

PARADELA.- Aproveitamento  de pedra calía para áridos pola empresa Paradela.  Históricamente  documentada a existenza  de fornos para facer cal.

VILAESTEVA DE HERDEIROS.- Aproveitamento de pedra calía pola empresa Zaera de Sárria. A explotación desta canteira  supuxo a afectación dunha cova  que anos antes fora explorada por un grupo de mozos sarriaos,

a 

                                                       LOUSEIRAS

EN BARDAOS

NO MONTE DA MEDA 

                                  APROVEITAMENTO DE SEIXOS E CUARCITAS

                                                         AREEIRAS

   Nos ríos: 

En  Santa María de Vilar e Vilapedre:

Cando se rematou a estrada de Sárria Portomarín poideron traer a area que  se obtiña en Portomarín  polos arrastres do río Miño até que a localidade quedou asolagada.  Era costume  vender  a area que estaba en grandes moreas  tomando como unidade o ferrado.