SÁRRIA: O NOME DAS RÚAS. ( 728 )

                                                        SÁRRIA: O  NOME DAS RÚAS-                  (728 )

RÚA MAIOR : Por acordo do Concello de Sárria en 5 de xaneiro de 1888 déronlle o nome de "Rúa Maior" á rúa principal , con orixe no número  1 . Casa Consistorial  cuxo traxecto remataba na casa de Xoán Varela ( Casa da Costa ) onde entroncaba coa estrada de Lugo a Valdeorras ( que nesa mesma data pasou  a levar por nome " Rúa da Liberdade".

Esta rúa , en varios treitos, até  1888 ,  foi coñecida como " Rúa Principal  " e  nos séculos anteriores  respondeu aos nomes de  Rúa de San Salvador ou  da Costa de San Salvador, Rúa de Sárria, Rúa de Santa Mariña, Rúa de Ferradores e Rúa do Arrabaldo. As casas formaban parte da parroquia de San Salvador ( até a Casa Macía ) e de Santa Mariña, da que a Casa Macía  era a primeira casa. Nas primeiras décadas  do século XIX déronlle por nome o de Rúa Principal.

Esta rúa entronca coa Rúa do Castelo, Adro de San Salvador, Rúa da Calexa, Rúa Conde de Lemos, Praza da Constitución, Calellón de Lois, Rúa do Murallón, Adro de Santa Mariña,  Praiña da Estafeta, Travesa da Pedreira,  Praza de Vista Alegre, Travesa da Igrexa, Escaleira da Font, Rúa  Marquñes de Ugena. 

Denominacións históricas   de espazos nesta rúa : Igrexa de San Salvador .-  Hospital de Santo Antón Abade.- Sede  do Reximento  da Vila e Marquesado.- Casa Consistorial.- Xulgado de Primeira Instancia e Instrución.- Arquivo de Protocolos.-  Clube de Anciáns " Anduriñas".- Capela de San Xosé ( desaparecida ) .-  Casa Grande de Sárria.- Casino de Sárria.-  Circo das Artes.- Igrexa de Santa Mariña.

PRAZA DA CONSTITUCIÓN.- En 1820 recibiu  esta denominación  o espazo secularmente coñecido como A Praza na que estaba o Cárcere do Marquesado. En 1822 puxeron a lápida co seu nome na casa de Xosé Novoa.  En 5.01.1888  foi confirmado ese nome  , recollido na placa cerámica regalada por Matías López López, que dende entón non foi retirada nunca, nin xiquer nos anos da ditadura franquista. Na Casa Novoa ( número 2 ) estivo o Cuartel do Batallón de Depósito  e o Batallón da Reserva.

Pouco tempo despois da guerra civil  en diferentes  publicacións figura como " Plaza del Ayuntamiento" e na linguaxe popular  rezaba  como " A Prazola" ,  manténdose   a placa  de Praza da Constitución   que ali leva  enteira por máis de  135 anos.

Ten acceso dende a  Rúa Maior e a Travesa dos Fornos. 

TRAVESA DOS FORNOS.-  En 5.03.1888 quedou consagrada esta  denominación para a ruela que dende a Praza da Constitución baixa  aos Fornos de Atrás. Ao ser derrubada a Casa de Lois de Arriba  aparece agora como unha ampliación en costa da Praza. 

RÚA DOS FORNOS DE ATRÁS.- Leva este nome  a vía que dende As Airas da Pedreira vai aos Esqueiredos, na estremeira entre San Salvador de Sárria e Santiago de Farbán. Ten acceso dende a Travesa da Pedreira, a Rúa da Pedreira, Rúa  Pombal Vello, Travesa dos Fornos e Corga de Matavellas.

Coincidía co Camiño de Fora ( Sur ), no Camiño de Santiago entre a Ponte Ribeira e os Pasais de San Miguel . Era rúa  estreita  que foi obxecto de alargo. 

PRAZA DE XOÁN MARÍA  LÓPEZ.-  O espazo ocupado pola  entón  nova PRAZA DO MERCADO, ao norte da igrexa nova  de Santa Mariña e da súa Torre do Reloxo  foi chamada  " Praza de Xoán María López", por razón do acordo municipal de 5.01.1888  " como agradecemento  e conmemoración  de se ter construido polo sinalado no  seu testamento e da súa herdanza  o templo parroquial  de Santa  Mariña" .

Denominada popularmente  " Praza de Santa Mariña"  foi Praza do Mercado  dominical até mediados do século XX, e lugar de celebración de festas e outras celebracións multitudinarias. Ao ter chantado nela un bon número de árbores  en  publicacións xornalísticas  foi nomeada como " A Alameda". Estivo dotada cun quiosque da música no medio , e eliminado este  tivo unha plataforma adosada ao muro norte da igrexa  para acoller as actuacións de agrupacións musicais. Tamén había nela un pozo, procedente da casa que foi derrubada para facer a Praza do Mercado.

 En 1868.-  Siendo alcalde  don Manuel  Vaamonde o Concello  comproulle á viuva  de Solance un terreo e unha caseta  ,  a carón  da igrexa vella de Santa Mariña, en prezo de 1.761 escudos. ( 23.06.1873 ) Os gastos  de replanteo da Praza do Mercado , con inclusión do plano (80 pesetas ) ,  ascenderon a 431 pesetas.  ( 1885 )  Cobreros  encargado   das obras  da Praza  do Mercado.  ( 14.08. 1887 )  Francisco  Vázquez Castiñeira  recibe  1.030 pesetas  polas  obras de rectificación da Praza do Mercado. ( 5.01,1888 ) O Concello  dalle á Praza o nome de Praza de Xoán María López. ( 3.05.1888 )  A placa  identificadora da prazam doada por Matías López, foi colocada na frenteira da nova igrexa de Santa Mariña, ( 23.08.1888 ) Acórdase a eliminación do pozo  da Praza de Xoán María López.

 RÚA DO PORVIR.-  En 5.01,1888 o Concello acordou sustituir o nome do Barrio da Duquesa polo de "Rúa do Porvir , entre as casas de Francisco Díaz Colomo e a de Pedro Prieto Gómez, coincidente coa Estrada de Portomarin  entre a parte baixa do Murallón  e a Corga de Vales ( hoxe Rúa Pedro Saco )-entón na parroquia de Maside,

1 ).- Cando  en 1890  o Barrio de San Lázaro se integrou na parroquia de San Salvador de Sárria, e polo tanto pasou a formar parte da vila, a Rúa do Porvir foi alongada levando esa denominación   até a Ponte de San Lázaro. 

 Anos  despois uniron o comezo desta via coa parte baixa da Rúa Maior. á altura da Casa de Pazos   En 1958 coa parte da Rúa Maior entre a Casa de Pazos e a da Costa (Rúa Benigno Quiroga ) e a rúa entre a Casa de Pazos e a Rúa Pedro Saco o Concello acordou formar a nova rúa do Marqués de Ugena , de xeito que a Rúa do Porvir quedou limitada ao espazo que vai  dende o cruzamento con Pedro Saco a San Lázaro.  E déronlle o nome de San Lázaro dende a altura  da Capela de San Lázaro  até  o Paso a Nivel de Celeiro ( Maside ).

2).- A actual Rúa do Porvir vai dende o cruce Padre Sarmiento - Rúa Pedro Saco até o Cruce de San Lázaro. Neste espazo  están o sloar, casa , nave industrial e xardín  que foron propiedade do fillo predileto de Sárria , Xosé Sánchez Arias,  que por herdanza pasaron á pripiedade do Concello, e procedentes a industria galleteira " La Dulce Alianza".  Tamén é propiedade do Concello a casa  doada polos filllos de Antonio Pàramo Sánchez, alcalde que foi de Sárria no ano 1936. 

Nesta rúa establecéronse  varios anticuarios , razón pola que a nivel popular se xeralizou a denominación de RUA DOS ANTICUARIOS.  Anualmente a rúa acolle  a Feira de Antigüidasdes e Restauración. e nos primeiros sábados de cada mes  celebración do Rastriño O Quilate.

A finais do século XIX , na Casa Badiola, estivo o Cuartel da Gard Civil. 

 RÚA DE MATÍAS LÓPEZ.-  En 5.01.1888 o Concello de Sárria deulle o nome de Matías López ao treito da Estrada de  Lugo a Valdeorras ( ou de Lugo a Campos de Vila ) comprendido entre as casas  de Xoán Puga( no actual Cruce do Avenida )   e Bernardo Rodríguez Romay ( Corga de Formigueiros- parroquia de Maside ). Recibiu ese nome porque o industrial e  filántropo, fillo  predileto de Sárria, Matías López López  no decir do Concello  se fixo merecente desa homenaxe "  xa que mirou sempre  ao pobo con cariño e predileción, interesándose  pola súa grandez e distinguíndoo con algún donativo ". Antes de darlle nome oficial  ese vial era coñecido como " A Estrada de Baixo". Primeiro como estrada da Deputación, foi coñecida com Estrada de Valdeorras, e  xa pertencendo ao Estado e máis adiante  á Xunta de Galicia, recibiu  tamén os nomes de Estrada de Nadela a Quiroga e Estrada de  Nadela a Campos de Vilka. Ten acceso dende a Rúa Benigno Quiroga, Rúa Pedro Saco, Escaleira Pequena ( Escaleira  de Teixeiro ) ,  Praza da Albareda, Rúa Marquesa Casa López, Praza da Vila, Rúa da Liberdade,  Rúa Formigueiros, Rotonda de Guérlèdan, Rúa Lama da Gándara, Rúa Portomarín, Rúa das Insuas,  Escaleira de  Fernando de Castro , Rúa Xela Arias e  Pontes Novas do Mazadloiro.

  Edificios significativos : Villa Aurelia ( Sociedad La Unión ).. Villa Andrea.- Parque de Villa Andrea.-Praza da Vila.- Tablaxerías .- Carnicerías.. Praza de Abastos, Tamén albergou o Convento das Madres Mercedarias , con capela  propia .

RÚA DA LIBERDADE.-  ( Esta denominación,  en diferentes espazos  e tempos ,   estivo presente no rueiro en tres  ocasións ).

 1.-Na estrada de Valdeorras  saíndo cara Monforte ..   En 5.01.1888 o Concello deulle este nome ao treito da Estrada de Lugo a Valdeorras entre as casas de Benigno Liz Carreira ,  Pedro Xoán Goyanes e Manuel Rivas  e a estrema coa parroquia de Farbán  ( Pacios ). Anos adiante está rúa pasou a chamarse RÚA BENIGNO QUIROGA  como amostra de agradecemento  cara ese politico liberal, polas axudas e dotacións  concedidaspara  Sárria  dende os postos oficiais por el ocupados. A placa cerámica  onde se lía " Calle de la Libertad"  , unha das  regaladas por Matías López López , foi retirada  e un século despois foi recuperada , feita anacos,  soterrada na finca da Casa de Nullán ou Casa do Barrio.

2.-  Na Estrada de Samos .- No tempo da II República o nome de " Rúa da Liberdade"  figurou por pouco tempo no treito primeiro na vila da Estrada de Samos. Esta denominación de RÚA DA LIBERDADE deulla o Concello á Estrada de Samos, dende a Estación fo ferrocarril até a estrema coa parroquia de San Martiño do Fontao ( O Polvoreiro ) e só por curto espazo de tempo porque foi sustituido o seu nome polo de " Avenida da República ", que como consecuencia do alzamento militar  e froito  de imposición das autoridades en 1937 pasou a ser " Avenida de José Calvo Sotelo ", entre a Estación do Ferrocarril e a Ponte de Ferro, riba do Río Sárria, nome que se mantivo por  décadas despois da recuperación  da Democracia.

3.- O nome de  Rúa da Liberdade  recuperouse para nomear  o vial que  vai dende a Estación de Ferrocarril até o lugar do Polvoreiro  ( parroquia do Fontao ), nunha lonxitude de máis de dous quilómetros, sendo a rúa máis longa da vila.

TRAVESA DA IGREXA.-  Leva ese nome  o espazo que ten orixe na Praza de Xoán María López e a  Rúa Maior, onde se acha a Casa Reitoral de Santa Mariña.  e que tamén comunica co Adro de Santa Mariña, Históricamente  foi coñecida como " O Calellón".  Popularmente tamén foi coñecida como  " do Bon Gusto", por haber ali unha docería dese nome.

 CORGA DE MATAVELLAS.-  Vai dende o Adro de San Salvador á Rúa dos  Fornos de Atrás. Era costa súpeta  agora urbanizada en escaleira, dividida en dous treitos pola Rúa Conde de Lemos,

RÚA DOS ESQUEIREDOS.-  O antigo Camiño de Albán   pasou a formar  parte da  Estrada da Ponte do Mazadoiro á Lama Rigueira, na antiga denominación de Os Escairedos / Os Esqueiredos ). Vai dende  a  parte baixa do Campo da Feira  no entroncamneto da Rúa Conde de Lemos- Rúa do Castelo até a estrema coa parroquia de Farbán - remate da Rúa Fornos de Atrás. Ten acceso desde o Camiño da Veiga. 

TRAVESA DA PEDREIRA.-  Ruela que vai dende a Rúa Maior  a As Airas da Pedreira , que en 5.01,1888 viu oficializada  esta denominación. Deulle nome o Barrio da Pedreira onde por séculos se arrincou a pedra para facer as casas da vila. Ten acceso  dende o Calellón de Lois.

RÚA DA PEDREIRA.-  Vai desde a Rúa Benigno Quiroga ás Airas da Pedreira. Forma parte do antigo " Camiño de Fora " ( Sur )   do Camiño de Santiago , que dende a Ponte Ribeira ía aos Escairedos de onde pola Veiga  do Pozo  seguía cara  os Pasais de San Miguel,  por onde pasaban os camiñantes e peregrinos que non querían atravesar ou parar na vila. Na actualidade esta rúa vai dende a Rúa Benigno Quiroga ao punto das Airas da Pedreira. No século XVI era coñecido como Camiño da Ponte Ribeira , e o seu treito entre a Ponte e a  Estrada de Monforte  foi suprimido .  Ten acceso dende  a  Rúa Casteledo , a Travesa da Pedreira, O Calellón de Lois e a Rúa dos Fornos de Atrás.

RÚA DA MERCÉ.-  Vai dende a cabeceira da Rúa Maior ( igrexa de San Salvador )  até a  Praza de San Roque- Mosteiro da Madalena. Nela están a Prisión Preventiva,  o Miradoiro do Cárcere  co cruceiro obra de Manuel Mallo, a   Casa de Cima de Vila  e a finca da Fortaleza,  a entrada do  Campo da Feira , o Cemiteiro Municipal e o Mosteiro da Madalena-Colexio da Mercé.O 5.01,1888 déronlle o nome de " Avenida da Feira " e ía   dende os Esqueiredos, pasando pola cabeceira da Rúa  Maior( Casa Conistorial nº 1 ) ao Ex- Convento de Agostiños.  Ten acceso dende a Rúa Maior, a Rúa Conde de Lemos, o Campo da Feira  e a  Corga do Asno.  No muro da Horta da Fortaleza  hai varias cruces de pedra, resto dun antigo Via Crucis. A Fonte que había  fronte da Prisión Preventiva  fíxoa desaparecer o Concello, enterrando parte das pedras de cantaría no muro do río no Parque do Chanto.  Até 1896  a Escola de Nenos ocupou a parte traseira do Hospital de Santo Antó.Casa Consistorial, no local alzado no século XVIII para Escola de Gramática e  Casa do Mestre.

MIRADOIRO DO CÁRCERE.-  Está na Rúa da  Mercé , ocupa terreo que foi da Horta do Hospital de Santom Antón Abade,á esquerda do edificio da que foi Prisión  Preventiva do Partido Xudicial de Sárria.Neste espazo está o Cruceiro promovido polo Centro Cultural Meigas e Trasgos-CIT  de Sárria, obra  de Manuel Mallo, hai ademáis  un mosaico co escudo de Sárria  e unha pequena área de descanso cun freixo, un carballo e dúas oliveiras,  chantadas estas por un gupo de peregrinos andaliz.

CAMIÑO DA VEIGA.- Leva este nome o camiño estreito  que dende a Rúa dos Esqueiredos baixa ao lugar da Veiga de Riba, na Casa do Rego.  O lugar da Veiga de Riba, que tamén foi chamado Veiga do Pozo , até 1890 era na súa maior parte da parroquia de Maside, a Casa do  Rego era de San Salvador de Sárria e  a casa  que estaba na costa era da parroquia de Farbán, dándose  a curiosidade de que o marco estremeiro entre Maside e Farbán  estaba na cociña terrea  desa vivenda.  Cando se modificaron as estremas entre parroquias a Casa do Rego segueu a ser de San Salvador e as demáis integráronse na de Farbán. Por anos houbo o proxecto de que este camiño fose  o comezo dunha estrada local dende o Campo da Feira  a Piñeiro, pasando pola Rañoá, que ninca se fixo realidade.  Dende este vial sae a Rúa Santiago do Mercado.

RÚA SANTIAGO DO MERCADO.-   É un vial aberto darredor de  1982  entre o Camiño da Veiga e a Rúa do Asno, atravesando terreos que históricamente formaron parte do patrimonio do Mosteiro da Madalena de Sárria, non lonxe de onde estivo  a Capela de Santiago do Mercado, espazo que formou parte da primeira poboación da Vilanova de Sárria ( século XIII ), capela que estivo en pé até mediados do século XIX.  Darredor de 1855  nun plano da vila  recóllese o nome de "Arrabaldo" para este espazo. O seu remate coincide coa Rúa  Camiño Francés.

CORGA DO ASNO.-  É parte do novo  do Camiño  de Santiago , de  baixada entre o Cemiterio e a Ponte da Áspera, Recibe o seu nome da agora soterrada  Fonte do Asno. Catro portas  dan entrada á sectores diferenciados  do recimto cemiterial. Formou parte do camiño que dende Santa María Madalena levaba á Veiga de Riba. Ao non se poder recuperar a antiga traza do Camiño de Santiago  este vial forma  agora parte  da ruta das peregrinacións. Coincide cos muros laterais do Cemiterio  no que se abren portais de acceso. Antes o camiño xiraba á esquerda e despois  á dereita  para ir cara a Ponte da  Áspera  e o Concello ancheouno  e no treito final abríuno  en liña recta  en súpeta baixada.

VEIGA DE ABAIXO.-   Aldea da parroquia de San Salvador de Sárria  a carón da Ponte da Áspera, que tamén foi nome dado  ao lugar. Nel confluían   o Camiño de Santiago na baixada dende Santa María Madalena , o carreiro  súpeto que en liña recta baixaba dende o mesmo mosteiro  e  o " Camiño de Fora " ( Norte ) que viña dende  o Hospital de San Lázaro , e que nesa zona é agora coñecido co nome de " Camiño Francés",  entre a Rúa San Lázaro  a Corga do Asno-Rúa Santiago do Mercado. Tamén é coñecido o lugar como A Áspera,  recibindo o nome da histórica ponte de riba do río Celeiro.

BARRIO DA PONTE RIBEIRA.- É un espazo  da parroquia de Santa Mariña de Sárria ( ao que alude documentación do  século XIII ). Con casas  a unha e outra banda do río Sárria, entre elas o Muiño da Ponte ( coñecido como de Solance dende finais do século XIX nela está a FONTE RIBEIRA que até 1920  foi a única fonte  con augas permanentes  da que se serviron  os sarriaos  dende  finais do século XII.

BARRIO DE SAN LÁZARO.-  O 5.01.1888 o Concello de Sárria acordoulle dar este nome ás casas  que formando parte da parroquia de Santa Mariña alzadas perto da Capela de San Lázaro, con  fronte  á Estrada da Ponte do Mazadoiro á Lama Rigueira e á Estrada do Barrio da Duquesa a Portomarín. Tempo despois o treito desta  estrada entre a Ponte Nova do Mazadoiro e a  Capela de San Lázaro pasou a ser chamada Rúa San Lázaro ( a primeira con este nome, que se mantivo até 1957 )

A CALEXA.-  A Ruela ou Viela de San Lázaro foi un camiño que con orixe na parte baixa da Costa de San Lázaro conducía ao Hospital e Capela de San Lázaro ( na parroquia de Maside ). O nome de Calexa venlle dunha pequena cal  ou reguiño que tiña  a súa orixe na Fonte de San Salvador, baixo da Fortaleza de Sárria,  onde se dividían  as augas  en direción aos Barredos de Casteledo e outro ramal baixaba pola Costa de San Salvador  torcendo cada os Prados Grande e do Campiño, propiedade da Casa Grande  ( na actualidade Barrio Andión ). Cando se abriu darredor de 1853 a estrada provincial da Ponte do Mazadoiro á Lama Rigueira  A Calexa foi alargada , mantendo unha  destacada estreitura  no seu entroncamento coa Rúa Principal.  

PARQUE DO BOSQUE.-   Formou parte da Chousura do Mosteiro de Santa María Madalena de Sárria, e coa Desamortización eses terreos, e tamén a antiga  Adega mosteiral, foron adquiridos por varias familias da vila. En aplicación das Normas Subsidiaras do Planeamento Municipal , e mediando un convenio urbanístico,  unha boa parte da finca primitiva pasou ás mans do Concello de Sárria.

RÚA DO BOSQUE.-  Xurdeu en virtude das previsións das Normas Subsidiarias do Planeamento Municipal  e  nela foron alzadas vivendas unifamiliares. Está pendente de apertura e acondicionamento o  treito de enlace coa parte baixa do Mosteiro da Madalena ( Convento da Mercé ),  Neste vial  consérvase a edificación semisoterrada da antiga ADEGA  do mosteiro, 

CALELLÓN DE LOIS.-  É unha viela ,  rematada como carreiro, que vai dende a Rúa Maior á Travesa da Pedreira ( paraxe das Airas da Pedreira ). Recibe  ese nome porque ten a súa orixe nunha das  varias  casas da familia Lois, que tamén  posuía outra casa con horta  na traseira . Un corredor alto en ponte riba do calellón comunicaba as dúas edificacións, e mantense aínda , mais repartido entre unha e outra  casa.

PRAZA DE BELAVISTA.-  Foi o nome dado a un espazo en ancheamento  propio da Rúa Maior, baixo da igrexa de Santa Mariña, que tivo  certo uso entre os moradores na vila dende finais do século XIX e fai alusión  ao amplo panorama que dende ali se divisaba tendo por fondo o outeiro de Castelo dos Infantes, a Serra do Iribio  e o Monte da Meda. Popularmente tamente foi coñecida como "Praza dos Ranchos" polo uso, moi perseguido polas autoridades municipais, que os veciños facían dese espazo para  botar fora dos cortellos os porcos que neles cebaban. Nunca foi nome oficial  o nome de Praza de Belavista, que como referencial se fixo figurar en reclamos publicitario.  A Fonte de Belavista, instalada en 1920 dentro do sistema  de distribución pública de augas,  é  a única referenza a esa denominación.

ESCALEIRA DA FONTE.-  Entre a Rúa Maior e a Rúa Benigno Quiroga  formando parte do Camilo de Santiago  , esta  escaleira  é un dos máis característicos  espazos na ruta das peregrinacións .  A COSTA DA FONTE que era  o espazo por onde por séculos os sarriaos tiñan que baixar até a Fonte Ribeira  para carrexar a auga para consumo domiciliar  con cubetas,  cántaras  e sellas, situación que se mantivo até 1920  cando entrou a pleno rendemento  a traída municipal de augas con orixe en  Cervos ( Ortoá-Barbadelo ).  En 1853  fixéronse obras  de construción dunha escaleira , que deu lugar ao nome de " ESCALEIRA DA FONTE ". Popularmente deuselle nome de " Escaleira ou Escalinata Grande "  e , esquecendo a denominación tradicional o Concello rotulouna como  " Escalinata Maior". Na parte baixa a información gráfica escrita sinala o nome de " Escaleira  da Fonte"

CALELLÓN  DE PAZOS.- É un vial sen  saída  con orixe na Rúa Marqués de Ugena, que remata no Patio da Casa de Pazos. Leva ese nome por comunicar coa dita casa, propiedade que foi da Familia Pazos, da que foi membro destacado  o historiador  Diego Pazos García. 

CALELLÓN DE  TEIXEIRO.-    Comunica a Rúa Marqués de Ugena coa Rúa Matías López. Cando o Concello fixo  escaleira , facendo desaparcer a costiña preexisnte, pasou a ser coñecida  como " Escaleira de Teixeiro ". Popularmente  foi coñecida como a " Escaleira Pequena " e o Concello rotulouna como " Escalinata Menor".

ARRABALDO.- Históricamente recibiu este nome  o grupo de casas   da parroquia de Santa Mariña de Sárria  entre  a Rúa de Ferradores-Praza de Vista Alegre e a Carreira de Santa Mariña ( zona do Cruz da Avenida - Casa da Costa ).  

Nun plano da década dos anos 1850  aparece rotulado como " Arrabaldo" o espazo de Santiago do Mercado, na parte baixa da traseira dos pendellos do Campo da Feira.

RÚA DO ARRABALDO.-  En lembranza do antigo barrio leva este nome a ruela que  vai dende a Escaleira da Fonte á Rúa Marqués de Ugena. 

BARRIO DA DUQUESA.-   ( Denominación desaparecida ) Até finais do século XIX  recibían ese nome as casas da parroquia  de Santa Mariña  que estaban  baixo da Costa de Santa Mariña e a Albareda. Nese paraxe houbo unha casa coñecida como " Casa do Duqués"  que deixou unha   filla razón pola que  as novas casas ali alzadas   foron coñecidas como " Barrio da Duquesa".   Nese punto, beira do " Camiño de Fora" ( Norte ) tivo a súa orixe a Estrada do Barrio da Duquesa a Portomarín , que en 5.01.1888 recibiu o nome de Rúa do Porvir, e que en 1957 o Concello de Sárria  acordou darlle o nome de "Rúa Marqués de Ugena".  Da primeira denominación non quedou lembranza.

ADRO DE SAN SALVADOR.-  Espazo diante da porta principal da igrexa de San Salvador de Sárria e  a sur do templo, delimitado pola Rúa do Castelo , a finca da Casa de Ferreiró,  a Corga de Matavellas e a Casa de Capón de Arriba.  Grazas ás xestións do mercedario ecónomo da parroquia  o Padre Felipe Vaz, a Familia Loureiro ( Ferreiró ) cedeu terreos para anchealo. O espazo do sur  foi adicado nalgunhas décadas do século XIX  a cemiterio parroquial.

ADRO DE SANTA MARIÑA.-   Espazo ao sur e leste da igrexa  nova de Santa Mariña de Sárria,  con fronte á Rúa Maior.  Ao facer novo aliñamento da rúa , dotado de reixa, é popularmente coñecido omo " O Reixado". No século XVI espazos do Adro foron  aforados polos párrocos a ferreiros que ali tiñan as súas fraguas. Parte deste espazo foi tamén adicado a Praza do Mercado. Por doazón da Familia Saco está instalado neste punto o " Cruceiro de Santa Mariña" e un busto de Cristo.

RÚA DO MURALLÓN.-  Até ben andado o século XIX  houbo un camiño que dende a igrexa e torre do reloxo de Santa Mariña baixaba  en forte costa cara o Barrio da Duquesa, onde  alcanzaba o Camiño de Fora ( Norte ). Estrada de Portomarín- Rúa do Porvir,  que cando se fixo a Praza do Mercado ( Praza de Xoán  María López de Almance )  foi mudado para abaixo do paredón da Praza . Nesta rúa estaban os ariños de ferro onde de xeito obrigado tiñan que seren atados cabalos, mulas e asnos , que non podían pasar nin estar detidos na Rúa Principal. No Murallón houbo unha pinguela que botaba auga a unha pía  onde podían beber os animais.

 BARRIO DE SAN LÁZARO.-   Na parroquia de San Vicenzo de Maside  integrada máis adiante na freguesía de San Pedro de Maside, estaba o hospital de orixe medieval  coñecido comop HOSPITAL DE SÁN LÁZARO onde se recollían os gagos ( leprossos ) da comarca. Esta institución  deixou de maneira oficial  de prestar servizo en 1700, unindo as súas rendas á Obra Pia dos Hoispitais de San Lázaro e Santo Antón Abade de Sárria, A apertura da estrada da Ponte Nova do Mazadoiro á Lamarrigueira ( 1853 )  e máis adiante ( 1860 ) da estrada do Barrio da Duquesa a Portomarín ( aberta só até Mouzós )   deu lugar ao nacmeento dun barrio que foi chamadao de San Läzaro , que en 1890 pasou a formar partre da parroquia de San Salvador de Sárria e da Vila de Sárria, ao ser segregados da parroquia de Maside todos os terreos que na marxe dereita do  río Celeiro chegaban até a Corga de Vales ( hoxe Rúa Pedro Saco ) e  a Portela de Lamda da Gándara e As Insuas.  Na Casa Badiola consérvase a placa cerámica, con nome do barrio, que foi doazón de Matías López López. No Campo de San Lázaro, fornte á capela, celebrouse dende a Idade Media a feira aneira  ( Feira de Lázaro ) na parroquia de Maside.

 RÚA DE SAN LÁZARO ( 1  ) .-  Integrada xa na vila de Sárria a estrada do Mazadoiro a Lamarrigueira  no seu primeiro treito, pasou a ser denominada " Rúa San Lázaro  ) dende a súa orixe na estrada de Valdeorras  ( hoxe Rúa Matías López )  até a Capela de San Lázaro ( cruzamento coa estrada de Portomarín )

RÚA DE SAN LÁZARO ( 2 ).- Foi en 1958, cando o treito final da Rúa do  Porvir , coincidino co troco da primitiva de San Lázaro  polo de " José Antonio Primo de Rivera " ( actualmente Rúa Xela Arias )  déronlle o nome de Rúa San Lázaro ao treito da estrada de Portomarín entre  a cruz do Lázaro e a ponte do mesmo nome, riba do río Celeiro.

RÚA DIEGO PAZOS.- O  camiño  que dende a parte baixa do Arrabaldo ( Casa da Costa ) conducía á Ponte de Vilar de Sárria ( agora coñecida como A Ponte Vella)  foi coñecido como CARREIRA DE SANTA MARIÑA , e entre a Pedra Fita ou Chantada e Cruz de Pradeda ía por terreos de Vilar de Sárria até a Ponte.  En 1853 comezaron as obras de apertura da estrada de  Sárria a Aranza, de Sárria a Ribadeo. de Sárria a Becerreá, de Sárria a Ouviaño, vial  que tamén se coñeceu como estarada  de Becerreá a Vendas de Narón, e na actualidade  como estrada de Sárria a Becerreá .  Os primeiros traballos quedaron detidos  por varias décdas en Corvelle, razón pola que  foi coñecida a nova rúa como ESTRADA DE CORVELLE, dende   o actual cruz do Avenida e a Ponte Vella.  A efectos censais  a  parte baixa recibiu no nome de Barrio da Ponte Vella, que a nivel popular tamén se coñeceu como Barrio das Casetas e Barrio  da Ciguñeira . Cando se produciu o falecemento da Marquesa de Casa López, filla  adoptiva e predileta de Sárria, dona Andrea Sánchez de Andrés, trataron de lle dar o seu nome  á rúa , dende o cruz do Avenida até a Ponte Vella, e  non chegou a haber acordo corporativo.  Mellor resultado tivo a proposta  de honrar a memoria do historiador, economista e rexistradir da propiedade  DIEGO PAZOS GARCÍA  dándolle o seu nome á esa rúa, cuxa denominación  permanece sen modificación, ao tempo que unha lápida na súa casa nadal, na Rúa Marqués de Ugena,  tamén está consagrada  á súa figura.

 RÚA MARQUESA  CASA LÓPEZ.-  A CORGA DA ALVAREDA   era unha carreira que dende o Barrio da Duquesa ía até a Ponte Vella.  Cando se alzaron as quintas "Villa Andrea" e " Villa Aurelia " foi rectificada e ancheada. recobimndo o nome de RÚA DOS AUSENTES, aludnndo ao feito de que os donos desas edificacións, os industriais chocolateiros  sarriaos residentes en Madrid, Matías López López  e Venancio Vázquez López, pasaban naquela cidade a maior parte do seu tempo. Como a unha e a outra banda dese camiño descendente cara a rúa Matías López  as fincas pertencían a membros da Familia Moreno, a nivel popular  esa vía era comuumente chamada " Calellón de Moreno".   O Concello para honrar a memoria de dona Andrea de Andrés Sánchez, Marquesa de Casa López e viuva de Matías López López, filla adoptiva e predileta de Sárria, a quen se debeu a doazón  e dotación do Hospital  Municipal da Nosa Señora do Carme, no Barrio do Mazadoiro ( Requeixo )  acordou darlle o seu nome a esta ruela , que quedou así   unida referencialmente á  casa e parque " Villa Andrea ", así nomeada por vontade do seu fundados, Matías López.  Na actualidade leva este nome a rúa que dende a Rúa Marqués de Ugena ( así nomeada  en lembranza do seu neto Matías Oñate López ) , atravesando a Rúa Matías López ( que leva ese nome  na memoria do seu esposo Matías López ) , chega á Rúa da Liberdade.  Nesta rúa  Matías Oñáte López alzou a Capela da Nosa  Señora do  Perpetuo Socorro.

 RÚA CONDE DE LEMOS.- Esta  rúa ocupa terreos que foron das casas de Novoa,  Capón e  Ferreiró na parte traseira  da Rúa Principal e  o Camiño de Albán , terras acortiñdas  que daban ao Camiño de Fora ( Sur ), agora rúa dos Fornos  de Atrás. Cando en 1853 se abriu  a estrada da Ponte do Mazadoiro  á Lamarrigueira, foi trazada aproveitando  a rúa Principal, na Costa de San Salvador, e o Camiño de Albán ( por baixo da Fortaleza ), seguindo polos Esqueiredos até  o entroncamento coa estrada de Valdeorras , no lugar da Lamarrigueira.  A dificiltade de xiros e a estreitura da Costa de San Salvador aconsellaron facer  un treito máis practicable entre a Casa de Novoa e Os Esqueiredos , dando lugar  ao fraccionamento das cortiñas, deixando soares a unha e outra banda  do novo vial, no que moi axiña o Concello promoveu  o ALFOLÍ  DO SAL.  Foi nos anos 1950 cando o Concello acordou darlle o nome de RÚA CONDE DE LEMOS, para reforzar a relación existente entre  a Vila de Sárria e o Condado de Lemos que correu parello co Condado de Sárria e co Marquesado de Sárria.

CAMPO DA FEIRA.-  Leva este nome o espazo delinitado pola Rúa da Mercé , Horta de Batallón, Rúa do Castelo. Parque de Bombeirios e Casetas do Pulpo.  No seu  espazo actual é froito de sucesivas  aportacións superficiarias  

: 1 ).- CAMPO DO MERCADO.-  Na Idade Media  o espazo inmediato  a unha das torres da Fortaleza acollía a celebración  do mercado semanal , dende que  foi abandoada a súa celebración a carón da Capela de Santiago do Mercado, onde estivera  a primeira  fundación da  Vilanova de Sárria. Alí se celebraba taména feira aneira concedida á Vila de Sárria polos Reis Católicos ", beira da Capela de Santa María de Barbadelo.  

2 )- FEIRA VELLA.- En 1820  o rei Fernando VII concedeulle ao  Concello de Sárria a celebración dunha feira menusal a celebrar en cada día vinte ( FEIRA DO VINTE ) e para celebrala habilitaron un terreo que fora do Mosteiro da Madalena   onde alzaron pendellos, que cubrían o camiño que ía ao convento, e casas á súa beira  . A feirque foi medrando como  lugar de activo comerzo comarcal, feito este que aconsellou que en 1860 fose comprado o terreo da metade da Fortaleza ( a outra metade comprouna Manuel Pèrez Batallón ) e que por prestación persoal  , unha vez retirada a pedra de torres e cercas,  se procedes ao rebaixo  e ampliaciòn do recinto feiral. 3.-  ·Ao ir en aumento as transacións comerciais , potenciadas coa chegada do ferrocarril á vila.  en 1890 o Concello creou unha nova feira ( A FEIRA DO SEIS ) e  houbo necesidade de expripar terreos da Casa de Ferreiró. Finalmente  , coa especialidade de venda de gado cabalar, mular e asnal  creouse outra máis en 1946 ( FEIRA DO  VINTE E SETE  ).   Como anexoda feira houbo a dotación por propietarios particulares de Pendello do Pulpo e mesmo a Familia Ferreiró tiña un caseto na parte media do Campo. Na parte baixa do actual Campo da Feira estivo a Capela de San Marco, pertencente  ao Arcediago de Sárria , e por varias  décadas ao seu carón estivo o primeiro cemiterio de promoción municipal da Vila. En 1920 e 1957 foron instalados co Campo da Feira os depósitos da auga  para o servizo domiciliar.

3 ).- MERCADO GANDEIRO.-  Foron eliminadas as árbores  que poboaban  o Campo da Feira, os bancos  para postos de venda  e  os dous casetos  para básculas municipais  e fíxose un  rebaixo na parte alta para facer unha grande nave cuberta, con oficinas anexas  e unha edificación exenta para servizo publicos. Enadiuse máis adiante no Prado de Cachete  unba construción teitada sen muros lateais para Feira dos Porcos, que se viu reducida á metade, ao ceder terreos para  a dotación do Parque de Bombeiros. Nun monolito gárdase memoria da Feira Franca, Feira do Vinte, Feira do Seis, Feira do Vinte  e Feira do Vinte e Sete.  A baixa da presenza de animais nas feiras tradicionais, fronte aos nvos xeitos de venda, fai que  na actualidade  esas datas se vexan potenciadas  como "mercadiños " con vendedores ambulantes  e venda  de produtos alimenticios   de produción caseira , aves e coellos  na nave coberta. Por outra parte mantense e poteciada a presenza de pulpeiros. A celebración da feira aneira FEIRA DE SAN CIDRE   e a FESTA DO COCIDO DO PORCO CELTA  son ocasións de partiipación maiioritaria. Tamén acolle o Campo da Feira , na noite do 23 de xuño, conm ocasión das Festas do San Xoán  os actos da NOITE DO LUME (  iscada e chorizada, queimada , Fogueira do San Xoán, actuacións musicais  e " corre foc)  actos nos que participa  unha multitude de persoas.   Tamén  ten comezo no Campo da Feira o descenso urbán con bicicletas que  remata na  Insua do Toleiro.

 RÚA ROSALÍA DE CASTRO.- Cando na década de 1940 a Marquesa de Villaverde  acordou  vender os terreos anexos á  Casa Grande de Sárria ( Casa dos Saavedra ), na denominación da Cortiña . foi   unha das rúas abertas , con orixe na Rúa da Calexa, en paralelo á Rúa Maior  rematando na Horta de Neira / Horta de Solance / Horta de Buxán . Cando darredor de 1955  o Concello encargou  a  redacción dun Plano de Poboación  apareceu grafiado este vial co nome de RUA ROSALÍA DE CASTRO, na honra da eximia poetis a e autora fundamental no  Rexurdimento das Letras Galegas.

RESÍO DA RODA.-   Pequeno espazo destinado a xardín  en terreos que foron da Casa Grande de Sárria  , que foron  expropiados á Familia Vilaesteva cando se urbanizou  o Barrio Andión, Nese espazo arborado hai unha grande roda de muiño , doada por Marisol Somoza e Sebastián  Álvarez Dosío. 

RÚA PADRE SARMIENTO.-  ( Ocupa terreos que foron parte da Casa Grande de Sárria, nos nomeametos de A Cortiña, O Campiño e Prado Grande ). No Campiño houbo unha capela propiedade da Casa Grande ( CAPELA DO CAMPIÑO ) . Vai dende a Rúa da Calexa até  a Rúa Marqués de Ugena- Rúa do Porvir.  O Concello deulle o nome de RÚA PADRE SARMIENTO, n a honra do monxe bieito Freei Martiño Sarmiento, cuxa nbai, Clara Balboa  foi da Familia dos Señores do Pazo de Perros-Calvor.

RÚA FREI LUIS DE GRANADA.- ( Ocupa terreos que foron parte do Prado, Grande , O Campiño e O Barredo da  Casa  Grande  de Sárria  e das Hortas da Casa de Neira ( Horta de Buxán ) e Horta da Casa Saco ). Vai dende a Rúa da Calexa até o Murallón. Leva o nome  de RÚA FREI LUIS DE GRANADA en memoria de Luis Sarria, fillo dun sarriao asentado na Granada reconquistad aos mouros, monxe xerónimo  autor de numerosas obras e un dos máis salientables escritores  na  fixación  e consolidación literaria da lingua castelá, e autor tamén de obras  en latín e portugués, que exerceu grande influencia nos ambientes relixiosos e cortesáns do seu tempo. Leva tamén o seu nome o CEIP " Frei Luis de Garnada". Un edificio na Rúa da Liberdade, na zona de Vigo de Vilar de Sárria, leva o seu nome, por estar perto do soar dunha casa que tradicionañlmente se dicía fora a nadal do seu pai, e que foi derrubada nos anos 1970.

CORGA DO CONVENTO.-  Antigo treito do Camiño de Monforte a Lugo por Sárria, na baixada entre o Mosteiro de Santa María Madalena  ( Praza de San Roque ) e o antigo Hospital  de San Lázaro ( de gafos ). Leva este nome en lembranza do antigo Convento de Santo Agostiño ( A Madalena ) e actual Convento da Mercé. Só é apta para o paso de automobeis na parte baixa, onde están varias casas unifamiliares,

RÚA CAMIÑO FRANCÉS.- Formou parte do Camiño de Fora ( Norte ), no Camiño de Santiago que  comunicaba o Arrabaldo coa Ponte da Áspera. O Concello acordou darlle este nome  cando se iniciou a moderna recuperación da ruta das peregrinacións xacobeas. Vai dende a Rúa do Porvir e a Ponte da  Áspera ( antigo Barrio da Veiga de Abaixo )

RÚA XELA ARIAS.-  Vai dende o Cruz e Capela de San Lázaro  até a Rúa Matías López , nas Pontes Novas do Mazadoiro.  Levou as denominacións de Estrada do Mazadoiro a Lamarrigueira ,  Raiña Vitoria e San Lázaro. En 1958 recibiu, por imposición das autoridades lucenses, o nome de Rúa José Antonio Primo de Rivera. No ano  o Concello acordou darlle o  nome de RÚA XELA ARIAS na honra da  escritora Xela Arias á que lle foi adicado o Día das Letras Galegas. Tamén leva este nome o Colexio de Educación Infantil  existente no complexo da Casa da Cultura .

RÚA  DA CORTIÑA DE  SAN LÁZARO .- É unha ruela que vai dende a Rúa Xela Arias  ao Malecón de San Lázaro  ( Río Celeiro ). Recorda a denominación de terreos  vencellados ao  desaparecido  Hospital de San Lázaro.

MALECÓN DE SAN LÁZARO.- Rúa que vai en paraleo ao Río Celeiro entre a Ponte de San Lázao e a Ponte da Estación.  O nome recorda o espazos antigamente pertencente á parroquia de Maside,  on de estiveron as cortiñas de San Lázaro.

RÚA  PADRE SEVERINO VEGA CID.-Vai  dende a Rúa  Xela Arias ao Malecón de San Lázaro.  Foi aerta para darlle acceso ao Barrio das Casas Baratas, inauguradas  no ano 1958, de promoción pública . Déronlle este nome na honra do frade mercedario  Severino Vega Cid que foi comendador do Convento da Mercé de Sárria  en varios periodos e activo e caridoso ecónomo das parroquias de San Salvador de Sárria, Santiago de Farbán e San Martiño de Requeixo.

RÚA  DA ESTRELA.- Leva este nome o vial que vai dende a Rúa Xela Arias á Ponte Vella do Mazadoiro., no antigo camiño que dende a Ponte Vella   de Vilar de Sárria  ía ao Mazadoiro que aquí era comezo do Camiño de Lugo,  seus dous ramais :a ).- Pola Venda da Cobeluda e Goián á Ponte de Neira. b ).- Por Treilán, Santa María de Vilar e A Pobra de San Xiao,. Garda  a memoria dunha "caseta de venda de churros " con ese  establecida no seu punto de orixe ( Cruz da Estación ) , nome que foi recollido no Plano de Poboación do ano 1950, que non pasou  a ser  apñlicado debido ao desinterese e falla de compromiso das sucesivas corporacións municipais.Forma parte desta rúa a PONTE VELLA DO MAZADOIRO. Foi edificio singular nesta rúa a CASA  FURELA, onde houbo unha fábrica de gasosas e estivo establecido nos primeiros anos da súa actividade o  Colexio da Asunción.  Houbo ademáis dous aserradoiros (  Xermán Vázquez e Santa Cristiña )

RÚA DAS CORTIÑAS.- Vai dende a Rúa Xela Arias  ao Río Celeiro. Foi de promoción privada dos Herdeiros de Xermán Vázquez.  O seu nome recorda as Cortiñas do Mazadoiro,  que levaban  as terras  desa zona que até 1890   formaron parte da parroquia de Maside.

RÚA NOVA.- Está formada por dous treitos, un que vai dende a Rúa Xela Arias  á Rúa Pedro Saco  e outro dende a  Rúa Pedro Saco á Rúa Matías López, nos paraxes das Castiñeiras,  Alvarediña  e Pedregais.  O primeiro treito  foi promovido  pola Familia Regueiro ( Bazar América ) e  o segundo por Manuel López Vizcaíno e  o construtor Xesús López, cunha certa laxitude das autoridades municipais que consentiron actuacións  pouco  axeitadas á realidade social e mínimas esixenzas urbanísticas, moi distantes os resultados  levados  adiante do que no Plan de Poboación, absurdamente rexeitado polas sucesivas  corporacións municipais. O nome de RÚA NOVA débese á suxerencia, sen acordo municipal previo,, feita por Manuel López-Vizcaíno   que se fixo extensible ao primeiro treito. Nesta rúa estableceuse o edificio da central de teléfonos.

RÚA FORMIGUEIROS.- A antiga CORGA DE FORMIGUEIROS no treito que vai dende a Rúa Xela Arias  , cruz coa Rúa  Matías López  e a Rúa El Greco  , segue  o  trazado do antigo camiño  que   dende a  Ponte Vella polas parroquias de Vilar de Sárria , San Martiño de Requeixo, Santa Mariña de Sárria e  San Pedro de Maside  remataba na  Ponte Vella do Mazadoiro. Ao se urbanizar  deu lugar a unha ruela estreita  até a Rúa Matías López , e a outra rúa de trazado irregular diante da imposibilidade de rectificación por haber edificacións de aliñacións irregulaes. Pasou entón a ser chamada RÚA DE FORMIGUEIROS, formalizada polo Concello, malia a insólita  petición dun número de propietarios de soares nese espazo que propoñian que lle desen o nome do ocasional axente  inmobliario que participara  nas vendas " polo moito que fixo en beneficio da vila".

RÚA PEDRO SACO.- A CORGA DE VALES foi a estrema histórica entre as parroquias de Santa Mariña de Sárria e San Pedro de Maside, até o ano 1890, ano que  a estrema  foi levada até o Río Celeiro, e as terras das Castiñeiras e San  Lázaro   que se integraron na parroquia de San Salvador de Sárria,  Esta rúa vai dende a Rúa Marqués de Ugena- Rúa do ÑPorvir á Rúa de Formigueiros, e mantivo a estrutura de carreira ou corga até a década dos anos 1950, sendo alargada e urbanizada  anos despois. Leva o nome de RÚA PEDRO SACO, na honra do médico Pedro Saco Pradela que  no tempo da grande epidemia de gripe tivo  unha actitude heroica na atención aos doentes  .

RÚA  AFONSO GÓMEZ.- Na antiga denominación  das Castiñeiras  na parroquia de San Pedro de Maside,  e integrada en 1890 na parroquia de San Salvador de Sárria.  É unha viela resto do CORGUEXO  DAS CASTIÑEIRAS   que dende a Corga der Vales ía até o Río Celeiro .  Dende os anos 1930  foi coñecido ese  vial como Corga do Rosquilleiro por pasar tras  do Forno dos Prieto, onde había o costume de darlles "rosquiñas" aos nenos cando ían na percura de pan para as casas.  Deuselle o  nome de AFONSO GÓMEZ na honra  do xograr Afonso Gómez de Sárria.

RÚA MIGUEL DE  CERVANTES SAAVEDRA.- Seguindo as instrucións do filántropo Matías López e López  referidas á dotación das Escolas Publicas de Sárria  polo lateral dereito do soar e na súa parte traseira  fixouse un camiño de tres metros de largura , que acabou covertido en ruela  entre a Rúa Pedro Saco e a Rúa Velázquez.  Déuselle o nomre de Rúa Miguel de Cervantes Saavadra en memoria do insigne escitor  de orixe  galega,  tendo en conta que na súa entrada, cando se deu nome ao vial, estaba o edificio da  Biblioteca  Pública Municipal, agora ubicación da Escola Municipal de Música.  Tamén se acha nesta rúa a Escola Infantil " Xela  Arias ".

VIELA  DO BARREDO.-  Está en  terreos que foron propiedade da Casa Grande de Sárria (  Casa dos Saavedra ). Ten orixe na Rúa Frei Luis de Granada e vai até a  Rúa Marqués de Ugena . Foi urbanizada  polo Concello de Sárria previa cesión volutaria de terreos feita polos propetarios  estremeiros.  Déuselle o nome de Viela do Barredo para vincular o espazo á denominación tradicional da finca orixinaria. Pouco despois, sen mediar expediente en forma., o Concello fixou lápida coa denominación Rúa Andrés Piquero, ha honra do música abulense André Piquero  recoñecido direitor da Banda de Musica de Sárria na década dos anos 1950  que adicou  varias composicións á vila e pobo de Sárria. O   Concello urbanizou este espazo  cunha escaleira e unha fonte  artística que se mantén inservible. Neste vial está o abandoado edificio do Cinema Cissa e o  Clube de Pensiomitas Bereogans e a sede social da Asociación Cultural Peleriños.

RÚA VELÁZQUEZ..-  É unha rúa que vai dende a Rúa Marqués de Ugena até a Rúa Nova. Tivo a súa orixe no camiño de servizo establecido pola dereita das Escolas Publicas , cun largor de tres metros , e  por cesións voluntarias dos particulares que  fixeron segregación en soares do que  foran  leiros de  cultivo.  Leva o nome  do pintor Velázquez, seguindo as propostas contidas no Plano de Poboación de 1955, que apostou por nomes  de persoeiros  en sintonía cos presupostos politicos daquel tempo.

RÚA FRANCISCO VÁZQUEZ SACO.-  Pa ra a súa apertura seguiuse  o eixo determinado por  camiño de servizo que dende a hoxe Rúa Marqués de Ugena  ía até a Corga da Albareda  que cun  carreiro  vizoso acababa saíndo ao Cruce dos Catro Camiños , até que novas edificacións o fixeron desaparecer,  A rúa foi promovida  pola Caixa de Aforros Monte de Piedade da Coruña e Lugo para serivir de acceso á Urbanización  O Pedregal, promoción de vivendas sociais, ubicada nos terreos que foran  casa e granxa da  Familia Franco.  Leva o nome de RÚA FRANCISCO VÁZQUEZ SACO , coengo, reitor do Seminario Diocesán de Lugo, xornalista, escritor, académico da Real Academia Galega e correspondente da da Historia  e Fillo Predileto de Sárria.

PRAZA DA VILA.-  É  un  amplño espazo  púiblico  delimitado pola traseira  de casas da Rúa Marqué de Ugena, Rúa Marquesa Casa López, Rúa Nova e Urbanización O Pedregal   No nomeamento da Alvareda Matías López alzou a súa quinta VILLA ANDREA  dotada cun maplo parque , no que ademais do chalé había  a  Casa do Hortelán ,  Cabalariza, Cortellos, Leñeira,  soto e adegas. O seu neto Matías Oñate López  alzou con fronte á Rúa Marquesa Casa López  unha capela baixo a advocación da Nosa Señora do Perpetuo Socorro.  Os seus herdeiros venderon a finca que fora segregada en  diferentes  soares. Co alongamento da Rúa Nova a finca foi dividida en dous sectores. Na marxe dereita  alzáronse varias edificacións. O sector da esterda, incluidas  Villa Andrea e a Capela , ao que se enadiron outros espazos adquiridos  da familia Moreno , Quiroga e outros particulares,  foi expropado polo Concello de Sárria, que acondicionou  a total superficie, con inclusión da vella Corga da Alvareda dándolle o nome de PRAZA DA VILA, conservando o ceador  e alguns elementos  do antigo espazo axadiñado, O "abeto pinsapo" de grande tamaño, e auténtico monumento  arbóreo  foi eliminado  irracionalmente polos propietario de " Villa Andrea" que a compraran á familia Oñate, na espernza de que eliminando  a árbore o Concello desistiría do seu intento de expropiar a propiedade.  Na ptaza ubicouse un auditorio ao aire libre que acolle numerosos eventos de interese xaral.

RÚA ARIAS DE ARBIETO.-Na antiga denominación das Castilñeiras, parroquia de San Pedro de Maside, dense 1890 integrada na parroquia de San Salvador de Sárria., Comeza na Rúa Nova  e segue en direción á Rúa Xela Arias seguindo o trazado do antigo corguexo das Castiñriras.  Está formada por un primeiro treito de largura normal que remata cun estreito carreiro de pés entre edificacións. O Concello , tomando en conta a  suxerencia no seu día feita polo historiador Francisco Vázquez Saco  deulle o nome de RÚA ARIAS  ARBIETO en memoria dos irmáns  sarriaos " Arias de Arbieto" ( Século XVI ):  Posteriormente  sen expediente formal   o Concello deulle o nome de " Travesa da Rúa Nova", dando de lado o acordo no seu día  formaloizado, no senso de coservar só as denominaciósn de "Travesa" nas acordadas no século XIX ( Travesa do Fornos, Travesa da Igrexa e Travesa  da Pedreira )  para evitar confusións coas denominacións das rúas principais.

RÚA CASTIÑEIRAS .-  Na antiga denominación de As Castiñeiras, na parroquia de San Pedro de Maside, que  en 1890 pasou a formar parte  da parroquia de San Salvador de Sárria. Foi froito da parcelación promovida particularmente pola familia Regueiro (  Bazar América ) . Unha boa parte da súa superficie  formou parte do patrimonio da Casa Grande de Sárria ( Casa Saavedra ). .É unha rúa con orixe na Rúa Nova que segue cara o sur  en direción á Rúa do Porvir, coa que comunica por medio dunha pasaxe que foi o antigo camiño de servidume de entrada a este paraxe, dende ali xira á dereita  seguindo en paralelo á Rúa  do Porvir, e xira de novo á dereita para rematar  na Rúa Nova.  Esta rúa foi obxecto dun pleito promovido  por Xosé Sánchez Arias ( Pepe Vento ) que perseguía un pronunciamento favorable ao alongamento  do treito paralelo á Rúa do Porvir para levalo até a Rúa Xela Arias. Houbo sentenza favorable á súa tese, dada polo Tribunal  Supremo, que suporía a afectación de edificacións consolidadas, e finalmente transixiuse  coa apertura dun acceso ás naves que formaran parte da fábrica de galletas " La Dulce Alianza". O Concello de Sárria, como herdeiro  de Xosé Sánchez Arias , Fillo Predileto de Sárria   , conta así con acceso dende a Rúa Castiñeiras para ese espazo e para a Casa Pequena  da mesma procedenza,

RÚA POMBAL VELLO.-  Ë unha rúa encosta con orixe na  Rúa dos Fornos de Atrás que remata na Rotonda  do Pombal  Vello,   que foi de promoción partcular onde teñen asento chalés exentos e adosados, Referenza histórica: Nun documento do século XIII  aparecen a " Rúa do Pombal" e a " Rúa de Quiroga ". O Marco do Pombal sinala estremas das parroquia da vila en 1753.

RÚA  DE CASTELEDO.-  Está formado por dous treitos, un sen urbanizar , "Corga de Casteledo" entre a Rúa da Pedreira e a Rotonda do Pombal Vello, e outro, urbanizado en parte, que vai dende a Rotonda do Pombal Vello cara os Soutos de Casteledo.Referenza histórica :   O nome  fai alusión  a seren terreos   relacionados co "castelo"En 1753  o Marco de Casteledo  sinala  a estrema da parroquia de Farbán, e o lugar desta parroquia, Pacios, en algúns documentos aparece nomeado como " Pacios de Casteledo".

ROTONDA DO POMBAL VELLO.- Na confluenza da Rúa Pondal , Rúa Casteledo e  Rúa Pombal Vello. O promotor da urbanización do Pombal Vello chantou unha pedra fita na que figura a lenda Rúa do Pombal  e na que hai imaxes de pombas do artesán Fandiño, que traballou moitos anos  en Manosa. 

RÚA  PONDAL.-  Vai dende a Rúa Benigno Quiroga á Rotonda do Pombal Vello. Está  no antigo nomeamento dos Louratos .   Esta rúa está adicada ao escritor galego EDUARDO PONDAL

RÚA DO CHAO DA VIÑA.-  Ë  unha ruela que vai dende a Rúa Pondal al lugar de Pacios, por baixo das Lamelas de Pacios, e só está urbanizada no seu primeiro treito , onde se achan vivendas unifamiliases, está dentro da parroquia de  Farbán. O seu nome fai  alusión  a antiga denominación do Chao da  Viña, que nos  amosa a  existenza  dun terreo  adicado á produción de viño , nesa chaira.

RÚA DO  CORGUIÑO.- Foi un carreiro que dende  a Rúa Benigno Quiroga seguía até a Rúa de Pacios. Previos retranqueos   foi alargado  en especial fronte á  factoría de Manosa. Está na parroquia de farbán,

RÚA DE PACIOS.-   Vai dende a  Rúa Benigno Quiroga , no lugar de Pacios, até co Campo de Deportes de A Ribela. O lugar de  Pacios, na parroquia de Farbán , foi tamén coñecido como Pacios de Casteledo.  Dende o aparcadoiro de A Ribela  , por  Veigadelo,  o  Camiño deste nome segue  cada a Acea de Baixo.

PASEO DA RIBEIRA DOS CUCOS.-  Vai dende a Fonte Ribera ,pasando  pola Praia do Chanto até a Ponte Castelao, en paralelo ao Río Sárria. Deulle tamén nome á  Casa dos Cucos da Ponte Ribeira.

PARQUE DO CHANTO.-  Formado inicialmente  para Praia Fluvial  promovido polo alcalde Xabier López -Acevedo López aprovetando terreos  de  acarón  da Presa do Muiño da Ponte Ribeira que forn adquridos por suscrición popular  , alzando edificio para ambigú  , servizos, vestiarios e duchas. Un sinxelo monumento   adicado á memoria do alcalde fundador.

INSUA DO MUIÑO DA PONTE RIBEIRA..- Espazo  delimitado polo río Sárria, a Presa do Muiño e o Rairo.

RÚA CELSO EMILIO FERREIRO.- Vai dende a  Rúa do Peregrino á Rúa Benigno Quiroga. Leva o nome do poeta celanovés .

RÚA CURROS ENRÍQUEZ.-  Vai dende a Rúa Benigno Quiroga ao Parque do Chanto. Leva o nome do poeta galego do Rexurdimento  Manuel Curros Enríquez.

RÚA DAS  MEIGAS .-  Vai dende a Rúa Curros Enríquez á Rúa Castelao.  Leva ese nome por estar perto da sé social do Centro Cultural Meigas e Trasgos.

PRAZA DE GALICIA.- Vai  dende a Rúa Xosé Sánchez Arias  á Rúa   Castelao., na beira do Camiño de Santiago.  Unha fonte artística  en granito ten o escudo de Galicia e a lenda Praza de Galicia.

 RÚA CASTELAO.- Vai dende a Rúa Benigno Quiroga   á Rúa da Liberdade. Leva este nome na honra do  escritor , debuxante e politico Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, autor da obra " Sempre  en Galiza". Nesta rúa están a Ponte Castelao, o Cuartel da Garda Civil, o IES Gregorio Fernández  e  o Pavillón dos Institutos.

RÚA DE RIBELA.- A antiga Corga de Ribela, na aldea deste nome, da parroquia de Farbán  , mais integrada pobocionalmente  na vila de Sárria, xa como Rúa   de Ribela  agravesa o lugar e  segue en paralelo ao  Río Sárria, constituindo un dos puntos de entrada  da Ruta da Foz das Aceas.

RÚA ANXEL FOLE.-   Vai dende a Rúa do Peregrino á Praza de Galicia. . Leva o nome do escritor lucense  Anxel Fole, que na súa produción literaria  sempre tivo cariñosas atencións  para Sárria. Nesta rúa están a  Piscina Municipal cuberta  e  o IES Xograr Afonso Gómez de Sárria.

CAMIÑO DE VILASANTE..-  Vai dende a Rúa Castelao  ao lugar de Vilasante  , na parroquia   de San Martiño do Fontao, que xunto  coas novas casas  do paraxe  A Galiña  e Fonsante, son na actualidade enclaves  de natureza urbana , desprovistos  de carácter rural.

RÚA CAMPO DO ROLO.- Vai dende a Praza de  Galicia á Rúa Castelao.  Conserva o  nome do paraxe inmediato ao  Campo do Rolo,  que foi monte común de Santa Mariña de Sárria  ( ocupado polo CEIP Frei Luis de Granada ), que  garda relación  co emprazamento do Rolo, símbolo do  poder señorial, onde  eran executadas as sentenzas condenatorias.

RÚA MESTRE SAAVEDRA.- Vai dende a Rúa da Liberdade á Praza de Galicia . Leva este nome  na honra do mestre de esnsino primario Domingos Saavedra Sánchez,  que tivo grande protagonismo no proceso formativo da  infancia e da mocidade sarriá   por máis de  cinco décadas.

RÚA XOSÉ SÁNCHEZ ARIAS.-  Vai dende a Rúa da Liberdade  á Praza de Galicia  , correspondendo ao  treito do Camiño de Santiago entre Vigo de  Vilar de Sárria e a  Ponte Ribeira.   Leva ese nome na honra do fillo predileto de Sárria Xosé Sánchez Arias  ( Pepe de Vento )

RÚA  ELÍAS VALIÑA SAMPEDRO.- Vai dende a Rúa da Liberdade  a Rúa Campo  de Vigo., no lugar de Vigo de Vilar de Sárria. Leva ese nome na honra  do crego  nado en Mondín-Santa María de Lier a que se debe o rexurdir do Camiño de Santiago como ruta de  peregrinacións masivas, sendo autor de publicacións históricas, xurídicas e divulgativas  do fenómeno xacobeo.

RÚA  CAMPO DE VIGO .- No  lugar de Vigo, da  parroquia de San Salvador de Vilar de Sárria, xurdido nas beiras do Rego de Vigo, agora soterrado, espazo históricamente coñecido como Campo de Vigo, atraveado pola estrada  que procedente de Samos  coincide  en boa parte, dende o lugar da Furela,  co Camiño de Santiago.  Establecementos hostaleiros , albergues e unha oficina de información aos peregrinos reforzan a condición de  punto de entarada do Camiño na vila de Sárria.

RÚA CAMPO DO TOLEIRO.-  Vai dende a  Rúa da  Liberdade  ao Camiño de Pintín. Recolle a denominación tradicional dese espazo pertencente á parroquia de Vilar de Sárria

CAMIÑO DE PINTÍN.- Vai dende a Rúa Becerreá ( Cruce  do Toleiro )  a Vigo de Vilar de Sárria. . Orixinariamte foi un carreiro ou atallo  que nun treito ía en paralelo co Rego de Vigo. Este cauce foi soterrado. Nas normas de planeamento municipal está prevista unha ruela seguindo o vello gtrazado. Somente está urbanizado o treito que  va do Cruce do Toleiro á Rúa Campo do Toleiro, Hoxe dentro da vila de Sárria, pertenceu á parroquia de Vilar de Sárria.

RÚA BECERREÁ,- Vai dende a  Rúa da Liberdade ao lugar da Airexe de Vilar de Sárria., onde está a igrexa parroquial, románica. Coñecida  dende a década de 1920  como parte da Estrada de Sárria a Ouviaño , ao ser urbanizada  e acoller grandes  edificacións  en réxime de propiedade  horizontal pasou a ter a condición de espazo propio da vila de Sárria, recibindo o nome  de Rúa Becerreá.  En toda a súa lo xitude ocupa terreos da  histórica parroquia de San Salvador de Vilar de Sárria.

RÚA RÍOSOL.- Vai dende  a Rúa Becerreá e o Río Sárria., ado desabaixo da Ribeira das Ameneirizas e perto   do desaparecido lugar de Porto da Veiga, onde houbo un muiño. É unha urbanización resolta  con dúas estreitas rúas paralelas que rematan na Rúa das Ameneurizas. Están na parrroquia de San Salvador de Vilar de Sárria . O nome débese ao promotor Xosé López Valcàrcel ( " Furela" ) .

RÚA  DO PEREGRINO.-  Vai dende a Praza de Galicia  á Rúa Benigno Quiroga., formando parte do Camiño de Santiago. É unha rúa  dividida en dous treitos  pola Ponte Ribeira.  Entre a actual Rúa Beningo Quiroga e a Ponte  Ribeira levou o nome de Corga da Fonte Ribeira, delinitada por altos muros da Casa  do Barrio ( Casa de Nullán ) e  da Casa de Florido. Ese  camiño abrírono despois de suprimir dúas carreiras que tiñan orixe na  Ponte Ribeira e que ían un cara a Costa da- Fonte e O Arrabaldo e a outra  xiraba cara a parte baixa da Pedreira. Cando en 1853 se abre a Estrada de Valdeorras foron eliminados  abríndose o novo. Dende a Ponte Ribeira até o Campo do Rolo  o treito de camiño recibía os nomes de Camiño de Castela ou Camiño de Triacastela.  Para darlle acceso á Zona Escolar foi urbanizado o treito de saída da Ponte Ribeira, que nos anos 1980 foi alargada cunha estrutura de formigón. Posteiormente a Ponte e o treito dede a Rúa  Benigno Quiroga, co patrocinio da Xunta de Galica, e xa co nome de Rúa do Peregrino sufriu unha profunda transformación, con eliminación  da Casa-Carnicería ou  Matadoiro Munkicipal que fora alzada a carón da Ponte e da Fonte  na década de 1860. Na urbanización deste treito xogou importante papel a  artista de orixe sarriá María Carretera  á que se debe a instalación  da esculura  Homenaxe ao Peregrin, dun monolito e  de  varias pedras de granito negor de Zimbawe, sendo dotado o vial de calzada  adoquinada e a ponte  de artística  verxa metálica,  Nesta rúa hai instalacións hostaleiras e albergues de peregrinos.

 PASEO  DO MALECÓN   DO.  RÍO SÁRRIA.- Vai dende  a Rúa da Liberdade ( Ponte de Ferro )  á  Rúa do Peregrino  ( Ponte Ribeira ).  A primeira actuación para urbanizar esta  zona, na marxe dereita do  Río Sárria  debeuse á iniciativa particular  de Basilio Gayo ( natural de  Triacastela ) e Fernando....... ( do Valadouro ) que compraron  unha  cortiña  propiedade que fora da Familia Batallón  e alzaron un muro de formigón entre a Corga do  Río ( agora Rúa do Toleiro ) e a Presa do Muiño do Toleiro, abrindo unha rúa en paralelo ao río e  fixeron  parcelación  en soares.  O bon suceso desta actuación moveu a atención do alcaldde e deputado provincial Euxenio Quiroga Vázquez , que xestionou fondos provinciais para   seguir apertura   entre a Ponte do Muiño do Toleiro e a Ponte de Ferro ( Ponte do Toleiro)  e para executar esa obra eliminouse o  paso que había baixo da Ponte de Ferro que permitía o acceso ao Campo do Río.A terceira fase consistiu na  actuación  entre a Presa do Muiño do Toleiro  e a Ponte Ribeira, ocupando terreos da Lamela da Casa da Costa e terreos da  Casa de Pardo e da Casa de Florido. Quedou finalmente expedito o vila entre a Ponte Ribeira   e a Ponte de Ferro, , co acceso rodado. Actuacións posteriores  melloraron  as dotacións  , elininando  un treito obstaculizador   do muro que o  río derrubara, e déronlle voo á calzada por riba do cauce..Máis adiante a rúa foi obsecto de  proibición de paso de automobeis  e no entroncamento coa Rúa do Peregrino  a nova rasanten uso  foi impedimeto definitivova p ara   o uso de autos, Tamén se  colocou un reixado de inspitración xacobea, obra do escultor sarriao Xosé Díaz Fuentes  e t houbo  unha remodelación  espacila promovida pola Confederación Hidrogáfica  Miño-Sil  que trouxo a colocación  dun paramento acristalado  en paralelo ao reixado, A rúa , coñecida como Malecón do Río Sárria, leva ese nome para unir a vila ao hidrónimo que en 1184 dera lugar ao nace e t da Vilanova de Sárria, fundación do rei Afonso VIII e Galicia  e León.  A implantación de terrazas e de establece ntos hostaleiros e a adicación de espazos a eventos musicais e culturais  fai que o Malecón do Río Sárria sexa un dos lugares preferidos polos sarriaos para pasaren os seus intres de lecer.. O Pontón do Rairo e a Ponte foron obxecto de acondicionamento  polo Concello de Sárria e desapareceron  cando a Confederación Hidrográfica do Miño-Sil que   fixo un novo pontón en formigón, fortemente rexeitado pola cidadanía , que é popularmente coñecida como "A Maseira"

RÚA DO TOLEIRO.- Vai dende a Rúa Diego Pazos ao Cruce do Toleiro.Esta rúa formouse  pola antiga  Corga do Río, que dende a Carreira de Santa Mariña ( agora Rúa Diego Pazos ) na parroquia de Santa Mariña  seguía, pasada a Ponte do Muiño e  o rairo  como camiño de acceso ao Muiño do Toleiro ( xa na parroquia de San Salvador de Vilar de Sárria. A ponte riba do río Sárria e o pontón de riba do rairo do muiño eran de propiedade  particular. O lugar do Toleiro chegou a ter o muiño e tres casas ( desaparecidas ). Antes do proceso urbanizador deste espazo a Corga do Río , ao alcanzar a ribeira xiraba, en paraleo ao cauce fluvial e  chegaba ao Areal ( hoxe Campo do Río ) pasando polo primeiro arco da Ponte de Ferro. Este treito pasou a formar parte  do Paseo do Malecón do Río Sárria- O Muiño do Toleiro é o punto máis destacado neste vial  e nel estivo a fábrica da luz instalada en 1915 pola Elécrrica do Toleiro.

CAMPO DO RÍO.-  O nomeamento de CAMPO DO AREAL formado  por insuas que se formaban entre dous ramais  do río Sárria. Varios particulares  fixeron un muro de contención e eliminado o ramal men do río encheron con reblo o espazo resultante, que finalmente foi expropiado polo Concello de Sárria, que  o destinou  a  aparcadoiro público, o primeiro deste tipo establecido na vila.

CALELLÓN DA CIGUÑEIRA.- É un acceso de pé , de propiedade particular que vai demde a Rúa Diego Pazos ao Campo do Río. 

RÚA DAS ANDURIÑAS.-  Vai dende a Rúa Marquesa Casa López á Praza da Alvareda.  É unha viela que se refire  ás aves migrantes que en cada primavera aniñan nestas terras.

PRAZA  DA ALVAREDA.-  Espazo procedente  da Horta da Casa Labarta ( ou de Solita Batallón ) que ao ser obxecto de construción dun edificio ( Edificio Marquesado de Sárria )alzado nos soares da Casa Labarta, Casa  Álvarez e c  Casa Vizcaíno , que foron derrubados, e que Promociones Parga cedeu ao Concello para ser destiando a  aparccadoiro público .Ten entrada de peóns dende a Rúa Matías López , e para autos  dende a Rúa Diego Pazos e a Rúas das Andurilasñ, estando previsto outro acceso dende a Calella de Barreiros,  A súa denominación responde  .ao nome do paraxe  dentro da antiga parroquia de Santa Mariña de Sárria.

INSUA DO TOLEIRO.- Espazo delimitado pola presa, muiño e rairo do Toleiro, Río Sárria e Rúa da Liberdade , que estivo destinado a hortas e pivideiros , e que, xunto co muiño  foi expropiado pola Confederación Hidrográfica Miño-Sil coa ocasión das obras de encamamento  do Río Sárria. Conserva a súa traza de bosque de ribeira  e conserva o rairo  de  descarga o banzado aberto e o que en tempo estivo destinado a arca ou caneiro para pillar peixes.

INSUA DO RAIRO.-   Cando darredor de 1896 se abriu a Esrada de Sárria a Samos a Ponte de Ferro atravesou a Insua do Toleiro, quedando á súa esquerda  un terreo triangular delimitado polo Río Sárria e o Rairo do Toleiro, que destinado a horta era propiedade da Familia Varela ( "Barbeira" ), que acabou  sendo adquirido  polo Concello que o dotou dun pontón de madeira dende a Rúa das Ameneirizas.

RÚA DAS AMENEIRIZAS.-  O treito de ribeira do  Río Sárria entre a Ponte  Ribeira  e a Ponte Vella, na marxe dereita  que ía por terreos de Santa Mariña de Sárria e San Salvador de Vilar de Sárria foi coñecido como " Ribeira das Ameneirizas " para distinguila da " Ribeira dos Cucos ", na marxe  esquerda e augas arrina da Ponte Ribeira. En paralelo ao Rairo do Muiño e  ao Río Sárria  cando   beira da Corga das Ameneirizas  se alzaron casas  convertiuse  nunha ruela estreita que vai dende a Rúa da Liberdade á Rúa Riosol.  Dende este último punto acondicionaro, con cesión voluntaria  dos dieferentes donos un camiño de terra con cota superior ao cauce fluvial, que remata  na Ponte Vella.

RÚA DO CANEIRO.-  Antes da Ponte Vella, indo cara Vilar de Sárria,  existiu a Presa do Caneiro   da que saía unha  caldeira para augas de rega dos Prados de Pradeda.  Na cabeceira desa rega había unha caseta  ( Caneiro de Saco ) onde houbo unha arca  para pillar peixes, e na que pretendeu instalar  unha dinamo para a produción de  electricidade para a Fábrica de Chocollates de Víctor  Castro ( Rúa Maior ). Cando a Xunta de Galicia  fixo unha ponte nova  a carón da Ponte Vella  levou o nome de PONTE DO CANEIRO , e para reforzar a identificación toponímica   do paraxe  tamén lle deron o nome de RÚA DO CANEIRO ao vial de promoción particular  previsto dende o treito final da Rúa Pedro Saco en direción ao Camiño Verde- Campo do Río.

 GRAN VÍA ALFONSO IX..-Rúa formada por tres treitos que van dende a Rúa da Liberdade á Rúa Fernando de Castro.   No nomeamento da Fanega, entre a Rúa da Liberdade e a Corga de Formigueiros e por iniciativa particular abriuse  una rúa con parcelación en soares, á que por un certo mimetismo "madriñelista" , por ter orixe no Cruce de Catro Camiños lle deron o nome de  Gran Vía.  Com posterioridade o Concello acordou darlle o nome de "Gran  Vía Alfonso IX", na honra do rei Afonso VIII de Galicia e  León fundador da Vilanova de Sárria , que nela morreu o 24 de setembro de 1230.  Nunha fase posterior  a rúa foi alongada por terreos de Lama da Gándara e As Insuas, até chegar á Rúa Fernando de Castro.

RÚA RAMÓN CABANILLAS.-  Vai dende a Estación do Ferrocarril á Ponte de San Lázaro por terreos que foron da parroquia de Maside.  Orixinariamente foi unha carreira aberta nos anos 1880 dende a Estrada de Portomarín á Estación do camiño de ferro, para  comunicar a Vila ( limitada daquela  á Rúa Principal-agora Rúa Maior, e barretes axexos. Andados anos, na década de 1940  serviu de acceso, en boa medida precario  , para a Feculeira Española, factoría trasformadora da pataca producida  na comarca, que ao cesar esta actividade pasou a albergar  unha granxa avícola, unha fábrica de mobles, unha tapizaría e  almacéns.  Leva o nome do poeta Ramón Cabanillas que, como sobriño du notario sarriao, e  tamén  como morador temporeiro , tivo relación coa comarca, resalta polo súa obra " Samanos"-

RÚA DA LIBERDADE .- Trátase  da terceira  vez que unha rúa da vila  de Sárria recibe este nome, que foi recibido polo vial  promovido polo Estado  , que  con orixe  na Estación do Ferrocarril alcanza o lugar do Polvoreiro, na parroquia de  San Martiño do Fonteo.  Orixinariamente  foi aberto como  estrada  para unir Sárria cpon Samos, ( darredor de 1895 )  que máis adiante  foi alongada ate Triacastela e que na década dos anos 1950 permitiu  o acceso rodado até Pedrafita do Cebreiro. Na actualidade entre a Estación e o Cruce da  Ciguñeira forma parte da estrada de Sárria a Becerreá e o treito entre O Polvoreiro e o mesmo Cruce da Ciguñeira  correspóndelle á estrada de Pedrafita do Cebreiro  ao Alto do  Hospital ( Portomarín ).No treito urbano  a  estrada at ravesa o río Celeiro , pola Ponte da Estación; o río Sárria , pola Ponte de Ferro, e o Rairo do Muiño do Toleiro. As primeiras pontes, construídas  con trabes de ferro, foron alargadas  e dotadas de traves e plataformas de formigón. Coñecida  como Estrada de Samos, e tamén como Estrada da Estación, no tempo da Ditadura de Primo de Rivera déronlle o nome de Avenida Alfonso XIII, e  en 1931 recibiu o nome de Rúa da Liberdade , por pouco tempo, xa que , sendo  a rúa  máis longa o Concello  pasou a chamarlle  Avenida da República. En 1937, atendendo ordes  xerárquicas da Falanxe provincial  pasou a  levar o nome de " José Calvo Sotelo ", simplificado  a nivel popilar  como Rúa Calvo Sotelo, enre a Estación e a Ponte de Ferro, que ao  sufrir un intenso procedo de edificación  o treito do vial dende o río Sárria a O Polvoreiro ,  ese sector acabou integrado no casco  da vila. Moitos anos despois da recuperación da democracia  o Concello acordou darlle o nome de " Rúa da Liberdade" , nome que corresomde ao treito  de máis de dous quilómetros . Esta rúa  constitúe o eixo fundamental da moderna vila de  Sárria  sendo  a vía na que está unha boa parte  das actividades económicas comerciais  e o Centro de Saúde.

RÚA DE LUGO.-   É unha ruela particular, promovida pola Familoia Regueiro ( " Bazar Amñerica" ), que ten orixe na Rúa da Liberdade até  o estreito Carreiro de pés que dende a Rúa Arias de Arbeto vai á Rúa Xela Arias. A propiedade de calzada e rúas correspóndelle aos tituñares das casas alzadas  en cotapartes.

RÚA PORTOMARÍN.- É unha rúa que con orixe na Rúa da Liberdade , atravesando s Rúa Formigueiros, remata na Rúa Matías López.  Para abrila houbo que derrubar uns almacéns propios da Casa Zaera, e  abrir  nova calzada por riba  dunha finca da Casa Sarry de Treilán ( Campo da Semi )  dividido en soares. Ese terreo, durante algúns anos  albergou un chamado Campo de Recreo  no que  estivo  antes da guerra civil  estivo instalado o primeiro campo de tenis da vila.  Nos anos 1960, malia a non ter unhas dimensións   non regulamentarias ,  estivo o precario Campo de Fútbol da SD Sarriana ,  que permitiu  darlle forza aos afeizoados sarriaos para  loitar contra a nugalla municipal, até que se promoveu o segundo campo  de fútbol municipal nas Insuas.  Nesta   rúa estivo   a Sala de Festas Xuntanza e o Salón  hostaleiro do mesmo nome  no  que actuaron   numerosas figuras da música moderna española,   e despois de ser derrubada para unha promociòn de vivendas ,o novo edificio,   logo de longo pleito,  por non se suxeitaer  á normativa urbanística foi derrubado.

RÚA VÁZQUEZ QUEIPO.-  Con orixe na Rúa da Liberdade  , esta rúa  remata na Rúa Formigeiuros.  Aberta  na década de 1940 pola iniciativa particular das familias Saco  e Taboada Zuñiga  que deron lugar ao nacemento do chamado Barrio Novo, foi rúa que sinalaba as estremas  entre as parroquias de San Salvador ( marxe esquerda ) e Santa Mariña ( marxe dereita ) ate a  creación da parroqyiua da Nosa Señora do Rosario.  Durante algún tempo, e debido a que non tiña servizos e era un auténtico lameiro  foi coñecida como " Rúa do Olvido", nome dado polo retranqueiro    Antonio Suazo,  viveirense funcionario de Previsión.    O  nome da rúa honra a figura de don Vicenzo Vázquez Queipo, ilustre matemático, nado no Pazo de Lusío ( Samos )  ., autor da "Tabla de Logaritmos", e o Concello aceptóu a suxerenza feita por don Francisco Vázquez Saco .  Nesta rúa  estivo a Casa Sindical  e da Irmandade  de Labregos e Gandeiros  que agora alberga  os servizos agrarios comarcais da  Xunta de Galicia,

RÚA DA POULA.-  Vai dende a Rúa  da Liberdade á Rúa Rías Baixas .  Foi promovida por propietarios de terreos que abriron o vial  e parcelaron soares. Leva o nome do paraxe da Poula, que alude á condición de terreo ermo. Nesta casa  foi alzada unha casa que por non estar suxeita  ás normas urbanísticas  foi derrubada de orde municipal.

CALELLA DE BARREIROS.-   É unha ruela con orixe da Rúa da Libertade  que nas Normas Ubsidiarias de Planemento Muncipal está prevista  ser alongada até a   Praza da Alvareda.  Leva ese  nome porque  foi  a via de entrada  ao Forno de Barreiros, que levou tal denominación porque o titular da actividade era do lugar de Barreiros, na parroquia de San Salvador de Vilar de Sárria.

A PRACIÑA.-  É un espazo que fai pasaxe entre a Rúa Ríaz Baixas e a Rúa  Gregorio Fernández.

RÚA RÍAS BAIXAS.-  É unha ruela con orixe na Rúa Diego Pazos , que remata en cu de saco, e ten acceso tamén dende a Rúa da Poula e A  Praciña.  O espazo , que foi parcelado en promoción particular , era coñecido popularmente como " Campo do Teatro", porque ali se instalaron en ocasións espectáculos ambulantes.  Polo número de establecementos hostaleiros instalados  en varios edificios  foi popularemnte coñecida como " Rúa dos Viños". O nome de  Rúa Rías Baixas  déuselle porque houbo nela unha casa de comidas  con ese nome , que acabou consagrando o do vial.

RÚA GREGORIO FERNÁNDEZ.- Foi unha das rúas  promovidas nos anos da posguerra  polas Familias  Saco e Taboada Zuñiga , no proceso de urbanización particular  do chamado Barrio Novo, co resultado de parcelación de soares de frenteira reducida.  Ten orixe na Rúa Diego Pazos e remata na Rúa Vázquez Queipo con acceso dende  A Rúa das Roseirras,  A Praciña e a rúa Veiga. Leva ese nome na memoria de Gregorio Fernández o insigne escultor natural da vila de Sárria que en Valladolid  e outros lugares  deixou  numerosas imaxes que lle deron grande sona . Tamén leva o seu nome  o Instituto de Ensino Secundario Gregorio Fernández e un edificio na Rúa da Liberdade.

RÚA  PASCUAL VEIGA.- Foi rúa que naceu da promoción de viais e parcelación en soares feitas polas Familias Saco e  Taboada Zuñiga , que deu por resultado unha rede de estreitas ruelas  moi distantes da idea que levara ao nacemento das rúas -estradas abertas  no século XIX no ensanche da vila. Ten orixe na Rúa Vázquez Queipo e remata na Rúa Formigueiros, con acceso tamén dende a Rúa Músico Chané.

RÚA MUSICO CHANÉ.- É unha rúa  con orixe  na Rúa Diego Pazos e remata na rúa Pascual Veiga. Leva este nome  na honra  do músico Chané.   Tamén ten acceso dende a  Rúa das Roseiras. Nesta rúa estivo establecida  unha fábrica de galletas.

RÚA DAS ROSEIRAS.-  No Barrio Novo. É unha ruela que  vai dende a Rúa Gregorio Fernández  á Rúa Músico Chané.

RÚA GOYA..- Vai dende a Rúa  Diego Pazos  até a  Corga da Lama, despois de atravesar a Rúa Formigueiros.  Leva este nome na honra do pintor Francisco de  Goya Lucientes.

RÚA EL GRECO.-  A Corga da Veiguiña que ía polos nomeamentos de Pradeda  e  Portomarín  até o Vao e o Pontón da Illa da Veiguiña foi urbanizada  no seu primeiro treito  e   no segundo  é camiño asfaltado  para acceso  á Estación Depuradora  de Augas Residuais e por  pontellas e vaos  segue a San Martiño , pasano o río Celeiro, e á Veiguiña  , pasando o río Sárria,  Ten orixe na Rúa Formigiueiros e ten  acceso  dende a Rúa  Fiz Vergara Vilariño.  Leva  esta denominación na memoria do pintor Domenico Theotecopulos " El Greco".

RÚA FIZ VERGARA  VILARIÑO. - Vai dende a Rúa El Greco á Rúa Diego Pazos,. Leva ese nome na honra do poeta Fiz Vergara Vilariño, nado en Santalla de Lóuzara  ( Samos ). Tamén leva o seu nome a Biblioteca do Institituto  Gregorio Fernández ( Rúa Castelao ). Ten acceso dende a Praza da Ponte Vella.

PRAZA DA PONTE VELLA.-   No  interior desta praza  hai esculturas do artista Xosé Díaz Fuentes  e un monolito con versos do poeta Fiz Vergara Vilariño : " Sarria / bandeira de lece... / Ten accesos dende a Rúa Diego Pazos e Rúa Fiz Vergara Vilariño-

RÚA  DA ASUNCIÓN.- Vai dende  a Rúa Formigueiros ao Colexio da Asunción. con acceso dende a Rúa Goya e que terá futuro enntroncamento  coa Rúa Lama da Gándara. Nesta rúa  está a chamada Torre da Asunción ( edificio de vivendas ), o Colexio da Asunción, co seu Pavillón de Deportes  e os edificios anexos do que foi  Residencia  da Comunidade  Relixiosa da Orde da Asunción  e o que foi Internado para alumnas do Colexio. Este Centro educativo funcionou un tempo como Colexio Libre Adoptado ( para estudos de bacharelato )  .  Foi promocionado pola Orde ao formular o Concello de Sárria á concesión  que o Estado  lle fixera. O  Centro pasou  , en réxime concertado, a estar adicado  ensino infantil e primario.

ROTONDA  DE GUERLEDAN.-  Está darredor  da Estación de Autobuse, no antigo  nomeamento da Lama da Gándara. Ten acceso dende a Corga de Formigueiros, Rúa Matías López e Rúa Lama da Gándara. Leva  ese nome  dende a formalización  do Irmandamento de Sárria coa Comunidade de Comunas de Guérlèdan  , na Bretaña francesa.

RÚA  LAMA DA GÁNDARA.- Vai dende a Rúa Matías López  ao lateral do Colexio da Asunción  , estando previsto nas NSP até a Rúa El Greco.  Comunica coa Rotonda de Guérlèdan.

XARDÍN DE LAMA DA GÁNDARA.- É un espazo previsto nas NSP  entre as rúas Lama da Gándara  e Fernando de Castro,  que se comezou a formar  coas cesións feitas en procesos de urbanización,  pendente de ser completada a superficie, 

RÚA DAS INSUAS.- No Barrio das Insuas. Vai dende  a Rúa Matías López ao  Parque Castro Agrasar , con acceso á  Rúa  Fernando de  Castro e á  Rúa Xoán Montes. Na súa maior parte  atravesa terreos  do que foi o primeiro Campo de Fútbol de  Sárria, asentado en finca da Familia Neirs ( Solance ), parcelada en  soares. O seu nome recorda o espazo ribeirao do río Celeiro onde estiveron as Carballeiras das Insuas,  espazo que deu nome a dous campos de fútbol  de Sárria  e ao Barrio ali formado ao ser  parcelados os terreos  . Tamén nese espazo se celebraron entre os anos 1930 e 1960 con ocasión das Festas do San Xoán as famosas Xiras de San Xoán, herdeiras dos banquetes que ali organizaban os burgueses sarriaos  en tempos de verán.

RÚA  FERNANDO DE CASTRO.- Na Rúa das Insuas. Vai dende a Rúa Matías López até a Corga das Insuas. Ten acceso dende a Rúa  Río Celeiro, Rúas das Insuas, Rúa  Frei Xoán de Sárria, Rúa Pedregás, Rúa Anxo Rodríguez Castedo e Gran Vía Alfonso  . Leva ese nome na honra de don Fernando de Castro, Conde de Lemos e Marqués de Sárria,

RÚA RÍO CELEIRO.- No Barrio das Insuas. Vai dende a Rúa Fernando de Castro ao Parque Castro Agrasar., a carón do río Celeiro. Comunica coa Rúa Xoán Montes.

RÚA  FREI  XOÁN DE SÁRRIA.- No Barrio das Insuas.. É rúa sen saída    que ten orixe  na Rúa Fernando de Castro. Leva o nome do autor mariano   do século XVIII Xoán de Sárria. 

RÚA PEDREGÁS.-  No Barrio das Insuas ,.Ten orixe na Rúa Fernando de Castrro, É unha ruela que  leva o nome do paraxe agrícola  pertencente   que foi á parroquia de San Martiño de Requeixo, coincidente en parte cun antigo carreiro de pés. Está previsto levar este vial até a Rúa Lama da Gándara.

RÚA  ANXO RODRÍGUEZ CASTEDO.- No Barrio das Insuas. Vai dende a  Rúa Fernando de Castro ao CAMP DO IMSERSO Leva o nome do Fillo Predileto de Sárria Anxo Rodríguez Castedo,  a quen se debeu a instalación do CAMP  de Sárria

RÚA XOÁN MONTES.-  Vai dende  a Rúa Anxo Rodríguez Castedo  á Rúa Río Celeiro con acceso dende a Rúa das Insuas e o Parque Castro Agrasar.

PARQUE CASTRO AGRASAR.- No Barrio das Insuas, . Ocupa parte do que foi segundo Campo de Fútbol das Insuas, terreo que fora ofrecido ao Estado para facer o Cuartel da Garda Civil, e que aquel rexeitou. Ten acceso tamén  dende a Rúa 

ESCALEIRA DAS INSUAS.- No Barrio das Insuas,   Pon en comunicación a Rúa Fernando de Castro e  a Rúa  Matías López. na rampla  das Pontes Novas do Mazadoiro, que se fixo  para suprimir o paso a nivel do Mazadoiro,

................................................................................................................................................................ 

CAMPO DE DEPORTES A RIBELA.-  Na parroquia de Farbán, na beira esquerda do Río Sárria, no Prado de  Mao de Ribela. Ten acceso dende a Rúa Benigno Quiroga  pola Rúa de Pacios e pola Corga de Veigadelo . O acceso que houbo  dende o  lugar da Ribela desapareceu ao levar o río a ponte que ali existía.

PAVILLÓN DE DEPORTES  XOSÉ MARIO  GONZÁLEZ.- No  Parque do Chanto. Foi o primeiro  dos Pavillóns de Deportes   municipal  construido en Sárria e recibiu o nome do sarriao  Xosé  Mario  González, activo promotor da actividade baloncentista na vila de  Sárria.

PAVILLÓN DE DEPORTES.  DE RIBELA.- Na Rúa Castelao: Promovido polo Concello.

PAVILLÓN DE DEPORTES DOS INSTITUTOS.- Na Rúa Castelao.  Promovido pola Consellería de Educación pa  ra servizo  dos Institutos de Ensino Secundario. Usado tamén  para a pràctica deportiva  por equipos locais e para eventos multitudinarios (  Festa dos Maiores , Festa do Cocido do Porco Celta...)

PISCINAS MUNICIPAIS ( PIAS MUNICIPAIS ).- No Parque do Chanto.  Piscinas ao aire libre : Dúas para adultos e unha pequena para os nenos.

PISCINA  MUNICIPAL .-  No paraxe das Pedredas . Piscina coberta  con  Ximnasio. Dúas pías.

 CAMPO DE RUGBY.-   No paraxe dos Prados de Vilasante. Na marxe dereita do río Sárria, con acceso dende   a Rúa Castelao, Rúa Anxel Fole de Ponte do Chanto. Nese espazo  estivo o edificio e terreo  destinados a C ampamento Xuvenil  e  na contorna do Pavillón de Deportes hai espazos destinados a aparcadoiro de  rulotes e  Pistas Polideportivas ( tenis, padeñl ). Leva ese nome porque   en boa parte estivo adicado  á práctica dese deporte por un desaparecido equipo local.  Nel teñen lugar  as actuacións musicais  das Festas do San Xoán, outros eventos festivos  e probas  deportivas multitudinarias (  equitación, ciclismo, etc ).

CAMPO  DO LAGO.-  Na Rúa de Castelao, na parroquia  de Farbán.  Na marxe dereita do Río Sárria. O seu nome  recorda o brazo do río aberto pola grande riada da metade do século XVI  que foi reenchido  de  terra   facendo desaparecer a lagoa que ali fora creada  pola fora da enchenta. Foi adquirido para ubicar ali a Piscina coberta , o que non foi posible  ao ser rexeitado  adicouse en parte a campo de fútbol  para entrenamentos e   nas Festas do San Xoán acolle  os diversos xogos e atraccións  que a elas concorren.

ESTACIÓN DO FERROCARRIL.- Posta en funcionamento en 1880 en terreos da parroquia de San Pedro de Maside, pertenceu  á Compañia dos Camiños  de Ferro do Norte de  España. Instalada en terreos da  parroquia de San Pedro de Maside , integrouse na de San Salvador de Sárria a partir de 1890. 

PASARELA DA ESTACIÓN.-  No ano 2025 a ADIF puxo en funcionamento a pasarela de comunicación da Plataforma da Estación do Ferrocarril co Barrio do Mazadoiro ( Requeixo ).

ESTACIÓN DE AUTOBUSES.-   Situada na Lama da Gándara, espazo que até 1890 pertenceu á parroquia de  Maside. O seu acceso principal  dende a Rúa Matías López, e está circudada pola Rotonga de Guérlèdan. Promovida pola  Xunta de Galicia.

*********************************************************************************** 

                                                   EQUIPAMENTO EDUCATIVO

ESCOLAS PÚBLICAS.-  Instaladas na Rú Marqués de Ugena ( antes Estrada de Portomsrín e Rúa do Porvir. Tamén foron coñecidas  como Grupo Escolar " Matías López" e 

ESCOLA INFANTIL XELA ARIAS.- Na Rúa  Miguel de Cervantes Saavedra.

CEIP FREI LUIS DE GRANADA.- Instalado na chamada Zona Escolar, no antigo nomeamento de Campo do Rolo e Devesa de  Pepe.

ESCOLA FOGAR.- Edificio anexo do CEIP Frei Luis de Granada

CASAS DOS MESTRES.-  Edificios anexos ao CEIP Frei Luis de Granada

ESCOLA INFANTIL.-  Aulas anexas ao CEIP Frei Luis de Granada

IES XOGRAR AFONSO GÓMEZ.- Na Rúa Anxel Fole.

IES  GREGORIO FERNÁNDEZ.-

COLEXIO A MERCÉ.-

COLEXIO  DA ASUNCIÓN.-

BIBLIOTECA PUBLICA MUNICIPAL.-

BIBLIOTECA  CAMILO GONSAR.-

BIBLIOTECA FIZ  VERGARA VILARIÑO.-  

CENTRO DE EDUCACIÓN PERMANENTE DE ADULTOS.-  

ESCOLA DE MÚSICA.- 

************************************************************************************+

                                        PATRIMONIO  HISTÓRICO E ARQUITECTÓNICO

TORRE DA FORTALEZA.- É o único resto que queda da antiga FORTALEZA DE SÁRRIA

MOSTEIRO DA MADALENA ( CONVENTO DA MERCÉ  ).- 

HOSPITAL DE  SAN ROQUE/HOSPITAL DA MADALENA;

HOSPITALIÑOS NOVOS: 

IGREXA DE SAN SALVADOR DE SÁRRIA.-

IGREXA DE SANTA MARIÑA DE SÁRRIA.-

CAPELA DE SAN LÁZARO.-

(  HOSPITAL DE  SAN LÁZARO ) 

CAPELA DA NOSA SEÑORA DO PERPETUO SOCORRO.-  

EDIFICACIÓNS LA DULCE ALIANZA 

EDIFICIO GALLETAS BARREAL

FACTORÍA DE MANOSA  

FECULEIRA ESPAÑOLA.- 

CRUCEIRO DE SAN LÁZARO.-

CRUCEIRO  DO MIRADOIRO DO CÁRCERE.-

CRUCEIRO DO  ADRO DE SANTA MARIÑA.- 

ESCULTURAS DE XOSÉ DÍAZ FUENTES

ESCULTURA  HOMENAXE AO PEREGRINO 

..............................................................................................................................................................  

                                               EDIFICACIÓNS SINGULARES

HOSPITAL DE SANTO ANTÓN ABADE /  CASA CONSISTORIAL / XULGADO.- 

CASA GUERRA

CASA NOVOA

CASA DOS ARMESTO 

CASA NOVOA

CASA VAAMONDE / CASA DO CONCELLO 

CASA GRANDE

HOSPITAL VELLO  

CASA  GALLEGO

CASA MARZÁN

CASA YÁÑEZ

CASA VERA

CASA  DA BOTICA

CASA DE NEIRA

CASA  SACO

CASA CASINO DE SÁRRIA

CASA DA ESTAFETA

CASA DOS CEDRÓN

CASA  DOS ULLOA

CASA NADAL DE MATÍAS LÓPEZ

 CASA DE FREIXO

CASA DE NULLÁN / CASA  DO BARRIO

CASA MORENO

CASA QUIROGA

VILLA AURELIA

VILLA ANDREA

CASA AUGUSTO  VÁZQUEZ

CASA  GUTIÉRREZ

CASA DO MALLORQUÍN 

( CASA LABARTA ) 

PRISIÓN PREVENTIVA 

CASA  VENTO  

CASA DE VENTO 

CINE SALÓN

CINEMA CISSA  

EDIFICIO DA PRAIA DO CHANTO.-  

EDIFICIO  DE MEIGAS E TRASGOS 

 ********************************************************************************

                                                   NOMES DE BARRIOS

 A nivel popular , sen confirmación oficial actual., varios  espazos  levaron, e levan, o nome de BARRIO , que perdeu   efectividade identificadora.

 BARRIO DA PEDREIRA.-  Na .parroquia de  Santa Mariña de  Sárria, -Nome histórico . Tamén chmado Barrio das Pedreiras. Formado pola Travesa da Pedreira, As Airas da Pedreira, a Rúa da Pedreira e parte dos Fornos de Atás.

BARRIO DA PONTE RIBEIRA.-  Na parroquia de Santa Mariña de Sárria, Coñecido como Barrio  da Ponte, aparece xa citado en documentos medievias, podendo indenticarse tamén  como " Calle do Courel" nese tempo.  A finais do século XIX  incluía casas  do primeiro treito da  Estrada de Corvelle  e da Corga do Río ( hoxe Rúa do Toleiro ). Agora corresponde  coa Rúa Celso Emilio Ferreiro e a Ribeira dos Cucos

BARRIO DA VEIGA DE ABAIXO.-  Na parroquia de San Salvador de Sárria, xunto da Ponte da Áspera. Na actualidade correspóndese coa Rúa Camiño Francés.

BARRIO  DA DUQUESA.- Na parroquia de Santa Mariña de Sárria.  Levou este nome o conxunto de casas  alzadas  das décadas finais  do século XIX na parte baixa do Murallón. Correspóndese co segundo treito da Rúa Marqués  de Ugena.

BARRIO DOS ESQUEIREDOS.- Na parroquia de San Salvador de Sárria , na estrada de Lamarrigueira.  Coincide agora coa Rúa  dos Esqueiredos que ten continuidade espacila cos Esqueiredos de Farbán.

BARRIO  DE  SAN LÁZARO.- Oriixinariamente na parroquia de San Pedro de Maside entre a Corga de Vales ( Rúa Pedro Saco )   e a Ponte de San Láraro. A partir de 1890 integrouse na parroquia de San Salvador de Sárria. Gardan memoria deste nome a Capela , a rúa e a Ponte de San Lázaro.

BARRIO DA ESTACIÓN.-  Nado a partir do ano 1880 darredor  da Estación do Ferrocarril, pertenceu á parroquia de San Pedro de Maside , e a partir de 1890 integrouse na de San Salvador de   Sárria. Primeiramente alzadas casas  perto da Ponte Vella do Mazadoiro e a estrada do Mazadoiro a Lamarrigueira,  a apertura da Esttrada  de Samos  supuxo un incrmento do alzado de casas. O espazo atribuido ao barrio ía dende a Corga de Vales ( Pedro Saco ) á Estación do Ferrocarril.

BARRIO  DA ESTRADA DO MAZADOIRO.- Orixinaiamente na parroquia de San Pedro de Maside , e dende  1890 integrada en San Salvador de Sárria , abranbguía as casas alzadas na estrada de Nadela a Valdeorras entre a Corga de Formigueiros  e a Ponte Nova do Mazadoiro.  Desapareceu como denominación  ao  levar o nome de Rúa Matías López até a Ponte Nova do Mazadoiro.

BARRIO DA PONTE VELLA.-  Orixinariamente déronlle este nome  ao conxunto de casas    xurdidas na Estrada  de Corvelle  dende a altura do Areal até a Ponte Vella de Vilar de Sárria.

BARRIO DAS CASETAS.-  O conxunto anterior tamén foi coñecido  como Barrio das Casetas porque  nel foron promovidas casas terreas , ao parecer xestionadas por Matías López.

BARRIO DA CIGUÑEIRA.-  O Barrio das Casetas despois da apertura da Estrada de Samos ( 1896  )  recibiu  tamén este nome popular porque   comezaba na Casa chamada da Ciguñeira, propiedade dun veciño do lugar dese nome na parroquia  de Barbadelo. Este nome pervive no Cruce da Ciguñeira e no Calellon da  Ciguñeira.

BARRIO NOVO.-  Aberto na posguerra   de 1936 / 39 con rúas estreitas e mal planificdas , promovidas polas familas Saco  e Taboada ,   xirou darredor das rúas  da Liberdade  , Diego Pazos e Formigueiros. O nome caeu en desuso.

BARRIO DAS INSUAS.-   Foi froito da apertura de rúas e parcelación de terreos das familias Saco  e Neira Solance.  A denominación está viva ao presente.

BARRIO ANDIÓN.- 

BARRIO DAS CASAS BARTAS.-

BARRIO RIOSOL.-  

BARRIO DAS CASTIÑEIRAS.- 

 ***********************************************************************************

                                                    AS PONTES DA VILA 

 PONTE  RIBEIRA.- De orixe medieval

PONTE VELLA.-   De orixe mediebval

PONTE DA ÁSPERA.- De orixe medieval

PONTE  VELLA DO MAZADOIRO.- De orixe medieval

PONTE CASTELAO.-  No río Sárria.

PONTE DO CHANTO.- No río Sárria-

PONTE  ALFONSO IX.- No río Sárria

PONTE DO MUIÑO DO TOLEIRO.- No río Sárria

PONTE DO TOLEIRO.-  PONTE DE FERRO.- No río Sárria

 PONTE DO CANEIRO.- No río Sárria

PONTE DE SAN LÁZARO. ( 1 , 2 ) - No río Celeiro

PONTE  ALBORADA.- No río Celeiro.

( PONTE NOVA DO MAZADOIRO ).- No río Celeiro.

PONTES  NOVAS DO MAZADOIRO.- No río Celeiro

VIADUTO DO MAZADOIRO.- No río Celeiro

MUIÑO DA PONTE RIBEIRA.-

MUIÑO DO TOLEIRO.-

*********************************************************************************** 

                                                        AS FONTES DA VILA

FONTE RIBEIRA.-

FONTE  DE MARÍA GARCÍA.-

FONTE DO ASNO.-

FONTE DE SAN SALVADOR.-

FONTE DO CÁRCERE.-

FONTE DE VISTA ALEGRE.-

FONTE DA PRAZA  XOÁN MARÍA LÓPEZ.-

FONTE DE VILLA ANDREA.-

FONTE  DO CRUCE DA  ESTACIÓN.- 

FONTE DE SAN LÁZARO.- 

FONTE DA PRAZA DE GALICIA.-

FONTE DO MALECÓN.- 

FONTE DOS ESQUEREDOS.-

FONTE DA PEDREIRA.-  

PICHELA DO MURALLÓN.- 

FONTE DE PACIOS.-  

**************************************************************************************** 

                                       OUTRAS LOCALIDADES

 

                         RÚAS NO BARRIO DO MAZADOIRO ,

                     PARROQUIA DE SAN MARTIÑO DE  REQUEIXO

XARDÍN  SAN VICENZO  DE PAUL.-

RÚA DO MAZADOIRO

RÚA  DA TREA.- 

RÚA CAMIÑO DA FÁBRICA.-

RÚA IRMÁS GARCÍA VÁZQUEZ.-

RÚA CAMPO DE OUTEIRO.-

RÚA  REGO DO MAZO.- 

RESIDENCIA DE ANCIÁNS " A NOSA SEÑORA DO CARME"

 ************************************************************************************

                      ESPAZOS URBÁNS  EN PARROQUIAS  RURAIS DA CONTORNA DA VILA

 ESTRADA DE LUGO.-

TREILÁN /  FÁBRICA DE SARRY 

AGRA DE CELEIRO

A PIQUEIRA / BETOTE 

COSTA DE FAFIÁN

A GALIÑA

VILASANTE

O POLVOREIRO

O FONTAO

VIGO DE VILAR DE SÁRRIA

CIMO DA AGRA

 ................................................................................................................................................................. 

RÚAS DO  LUGAR DO OURAL, PARROQUIAS DE SAN XULIÁN DE CHORENTE E SAN  SADURNIÑO DE FROIÁN 

RÚA PRINCIPAL.-

PARQUE CONDADO DE FROIÁN.-

RÚA CONDE RODRIGO SUÁREZ.- 

RÚA DO SOL.-

RÚA CANTALARRANA.- 

CAMPO DE DEPORTES LUIS LÓPEZ-PALLÍN..- 

ESCOLA DE PADROADO.-  

CEIP ANTONIO FERNÁNDEZ LÓPEZ.- 

IGREXA DE SAN XOSÉ OBREIRO DO OURAL.- 

 

FACTORIA DE CEMENTOS COSMOS.- 

LABORATORIO.-

POBOADO DE CEMENTOS .- 

CALFENSA.- 

TÚNEL  DO OURAL ( 1 )

TÚNEL DO  OURAL ( 2 ).- 

 **********************************************************************************