TORRE DA FORTALEZA DE SÁRRIA: NOVO TEMPO ( 810 )

 TORRE DA FORTALEZA DE SÁRRIA: NOVO TEMPO ( 810 )

                                                                                                        Xaime Félix López Arias

" A Fortaleza de Sárria naceu no século XIII e estivo en pé até 1861 . 

                    SEMPRE FORTALEZA DE SÁRRIA  ATÉ O DERRUBE DE 1861 

O bon suceso da compra da CASA DE BATALLÓN , edificios e horta anexa, onde se alza A TORRE DA FORTALEZA, único resto  da soberba edificación  militar  que presidiu a vila até darredor de 1861, é  merecente da máis grande admiración e aplausos de todos os sarriaos, porque don XESÚS PATO MOURELO  fixo posible  ao facer seu ese conxunto monumental, un dos elementos definidores  do pouso histórico herdado polos sarriaos de hoxe . 

Acaba así un longo periodo de debalo e desleixamento no que se viu envolta a Casa de Cima de Vila e a súa Torre e horta  que fixera posible don MANUEL PÉREZ-BATALLÓN .

                               ACCIÓNS DOS PIRATAS TOPONÍMICOS 

A TORRE DA FORTALEZA , este é o nome histórico e correcto , amplamente documentado ao longo dos séculos  , á que  en tempos de ignorancia do pasado histórico algúns lle mudaron o nome,  tendo en conta que Sárria foi vila de entullada,  sen base nin fundamento algún  , no proceso castelanizante  dos tres primeiros terzos do século XX, acha explicación  que desen en chamarlle " Castillo ", denominación que non tivo,   e como novos donos , por compra da metade do espazo histórico ao Duque de Alba, pertenceron  dende  1860 á FAMILIA BATALLÓN , a torre foi popularmente  coñecida como CASTILLO DE BATALLÓN.   E o Concello de Sárria ignorando  o que a historia  tiña consagrado deulle sen xustificación  o  nome de " Rúa do Castelo" á que vai dende o comezo da Rúa Maior  ás chamadas Conde de Lemos e Rúa dos Esqueiredos, cando debera ser " Rúa da Fortaleza ", dando ademais lugar  a confusións co lugar de Castelo dos Infantes.

 E así andabamos sen maior controversia xirando nos ámbitos de " Castillo de Batallón" e /ou " Castelo de Batallón ", no que todos sabiamos que " Batallón " era un apelido chegado a Sárria na segunda metade  do século XIX , e que como  a familia se foi  espallando pola vila  ademáis de na casa da Rúa  da Mercé, foron aparecendo  nesta localidade a " Casa de Casiano Batallón" , na Rúa Maior, a " Casa ou Chalé de Xesús Batallón " no Cruce do Avenida  e a " Casa de Xosé Batallón" ou " Casa de Lolita Batallón " ( que fora a Casa Labarta ), e sempre foi constante o convencemento  de que  ese " Batallón", como o da " Horta de Batallón"  e "Castillo-Castelo de Batallón" respondían ao apelido herdado do Señor Manuel Pérez-Batallón, salvador da Torre, que como o resto das torres e murallas da Fortaleza ía ser  derrrubada, porque as pedras históricas da secular edificación foran compradas  por varias das familias " ilustres " da vila e foi don Manuel  quen a salvou  para  convertila no máis fermoso miradoiro de Sárria e toda a súa contorma.

E así vivimos os sarriaos até que unha morea de  "ígnaros pasantes "  convertiron o apelido Batallón nun armado " Batallón" militarizante  que nunca servira para  a Fortaleza condal e marquesal. E foi así aparecendo, de man dun fato de ignorantes da toponimia propia a dupla versión " CASTILLO DEL BATALLÓN" - " CASTELO DO BATALLÓN " . ¿ De  que Batallón ?, porque  en non sendo algún grupiño armado, anterior a 1730,  dentro das súas murallas e coa dupla protección de foxos, contrafoxos e ponte levadía,  acolleu a residenza do meiriño, correxedor ou alcalde maior do Marquesado de Sárria, así como  até o século XVI a cadea señorial  soterrada.

No século XIX, nos seus anos finais, houbo en Sárria o Batallón de Depósito e o Batallón de Reserva  que estiveron acantoados  na Casa de Novoa ( Praza da Constitución ) , máis de trinta ( 30 ) anos despois de que as pedras da medieval edificación militar fose rapinada ( pagando por iso ) polas mellores familias da vila para facer obras nas súas casas e fincas e para arranxos dos camiños e rúas.

Consecuencias:  1.-  A TORRE DA FORTALEZA NUNCA FORMOU PARTE  DUN INEXISTENTE " CASTILLO DEL BATALLÓN"-"CASTELO DO BATALLÓN".

2.-   A TORRE DA FORTALEZA NUNCA FORMOU PARTE DUN INEXISTENTE  " CASTILLO DE LOS BATALLONES" -"  CASTELO DOS BATALLÓNS". 

 E como as asneiradas , moitas veces repetidas, acaban  consolidándose como infundadas " verdades " esas burdas deturpacións  aparecen repetidas por pasantes viaxeiros,  publicistas pouco ou nada documentados.... e o que é máis triste, algúns  sarriaos  e establecementos locais sucumbiron ás  denominacións piratas, e quedan todo fachendosos dándolle á TORRE DA FORTALEZA nomes  falsos, espúreos , lonxe  da denominación  histórica e constantemente consagrada... 

E para máis aldraxe  acabo de coñecer  que un sarriao  acaba ubicando a edificación feudal " na parroquia de Farbán ", cando  a súa real situación é na parroquia de San Salvador de Sárria, e fronte da igrexa gótica  desta freguesía.

                                          ¿     E  AGORA QUE  ?

Dado por certo que a " Torre da Fortaleza" non ten outro nome e que o apelativo popular" Batallón "que servía para identificar  á familia  que a posuiu  por perto de 165 anos,  é evidente que a verdade  desa titularidade familiar " dos Batallón" creba cando o SR. PATO MOURELO compra  Casa, Horta e Torre e decaen por si mesmas as expresións " de Batallón", " de los Batallón", " dos Batallón" en favor, dunha posible denominación atendendo ao novo señorío dominical que faga referenza ao novo dono. 

E  se  no caso dos Pérez-Batallón  gravitou a denominación sobre o segundo apelido, seguindo o costume establecido  podería  cecais aparecer Pato-Mourelo en denominación popular como " Torre de Mourelo "...... E non ha pasar moito tempo sen ver en letra impresa  as gozosas variantes " Castillo de Mourelo", " Castillo de Morillo", " Castillo de Mourelos" , " Castillo de Morillos", " Castillo dos Mourelos ", " Castillo de los Mourelos", " Torre de Mourelo, " Torre de Morillos" et alia, etc. ,etc...

VEDE POIS  UNHA PROPOSTA, OU VARIAS. PARA FUTURO USO  E ASALTO DOS OUSADOS ALPABARDAS CREADORES DE NEOLOXISMOS TOPONÍMICOS TODOS ELES MOI LIDOS E MOI SABIDOS.

     Don Xesús Pato  Mourelo dende que pasou a ser propietario da Casa de Cima de Vila  realizou traballos de limpeza da horta, levantou parte da cerca  que estaba caída na Rúa do Castelo e na banda sur - Campo da Feira- , limpou a porta que dá  ao espazo de diante do Mercado Gandeiro, e está a realizar  os estudos previos para a consolidación e mellora  da Torre e da Casa e anexos desta ( Casa dos Caseiros, Pombal, Palleira, alpendre e pozos ), xunto coa posta  en valor  da balsa  resto emparedado dos antigos foxos, baixo da Torre, e da parte do corpo dun sartego.

O novo dono é consciente da urxenza deses labores de consolidación , doadamente observable na fenda vertical da cara norte da Torre pola que entran e saen  paxaros que aniñan na bóveda alta da edificación , que , sabido é, sendo BIC de interese militar  está sinalada  como en situación  de grave perigo.

 Os sarriaos non entendemos  o desleixamento e pasividade amosados dende as diferentes instanzas oficiais  e moito  tememos que no caso de que o seu meritorio labor se vexa  interrompido por atrancos , os seus bons desexos  poidan esmorecer. É de agardar que Concello e  institucións sarriás lle dean a axuda que precisa,  e moi axiña ,  A TORRE DA FORTALEZA,  renaza  e se convirta  no símbolo destacado dunha comunidade que comezou a súa andadura no século  XIII.

 MENSAXE FINAL DIRIXIDA A AQUELES QUE DESCOÑECENDO A HISTORIA DE SÁRRIA  DANLLE Á TORRE DA FORTALEZA NOMES  ESPÚREOS  FROITO DA IGNORANCIA-

     Ninguén, nin sarriao, nin pasante, nin peregrino, nin publicista , mesoneiro, historiador, etc. etc.  ten autoridade  para  nomeala con nomes nados  da ignorancia .

A FORTALEZA DE SÁRRIA nunca albergou batallóns militares  . A TORRE DA FORTALEZA xa non pertence  á FAMILIA BATALLÓN. 

 É grave erro  que sen base algunha algúns ousen manter as denominacións " Castillo del Batallón"-" Castelo do Batallón", " Castillo de los Batallones"-" Castelo dos Batallóns", " Torre del Batallón"." Torre de los Batallones". " Torre do Batallón"-" Torre dos Batallóns".

                          ¿ Con que dereito esquecen  os nomes auténticos, históricamente consagrados  FORTALEZA DE SÁRRIA. TORRE DA FORTALEZA  ? 

                ¿ Cando seremos quen de esixirlles  a tanto lido e sabido indemnización polos danos e perxuizos causadas  polas súas ousadas  entradas a machado na nosa histórica  toponimia local ?