SÁRRIA : ESTREMAS DAS SÚAS PARROQUIAS ( 729 )
CATASTRO DO MARQUÉS DE LA ENSENADA ( 1753 )
VILA DE SÁRRIA.- CABEZA DO MARQUESADO DE SÁRRIA
1.- PARROQUIA DE SAN SALVADOR DE SÁRRIA.
Era de Señorío particular da Excma, Condesa de Lemos, como Marquesa de Sárria.
Estremas : ·" Principiando a súa demarcación nun MARCO DE PEDRA sinalado cunha CRUZ que está na CASA DE MANUEL DE MONTEAGUDO na Rúa Públkica da dita vila, do que cortando a Norde segue á HERMIDA DO CAMPIÑO , de ali á PONTE DA ÁSPERA , desta ao MARCO DOS ESCAIRADOS e daquel ao POMBAL VELLO DOS BARREDOS, e deste volve fenecer ao dito MARCO DA CRUZ, que queda nomeado na primeira demarcación.
En 1890 co proceso de modificación da estrutura parroquial feita polo Bispado, e asumida polo Concello, a parroquia de San Salvador de Sárria inctrementou a sía superficie , incorporando espazos das parroquias de San Pedro de Maside e San Martiño de Requeixo , moficando tamén a estrema coa parroquia de Santa Mariña de Sárria. Na Rúa Maior gañou as casas da esquerda dende a Casa de Macía (1 ) até Casa de Batallón.Macía, e na marxe dereita dende a Casa de Marzán e a Casa de Cachete ou de Armindo.
As novas estremas quedaron fixadas así: " Principiando en Casteledo en liña dereita á Casa de Cabarcos de Arriba, na Rúa Maior , que quedou para San Salvador , e a Casa nº desa Rúa tamén quedou para esta parroquia, deguí a liña en direción Norde , atravesando a Rúa do Porvir ( agora Marqués de Ugena ) pertencendo a San Salvador a Praza das Carnizarías e a Casa de Cortiñas e da Rúa Matías López. Na estrada de Samos ( agora Rúa da Liberdade ) pertencía a esta parroquia . Seguía a estrema polo medio da Rúa Vázquez Queipo, pertencendo a San Salvador as casas da esquerda, e seguía até alcanzar o Río Celeiro, dexinado dentro dela as casas e terras das Insuas, Dende alí río arriba seguía a liña até até a Ponte Nova do Mazadoiro. Xiraba dende alí á Casiña de Ferroviarios do Paso Nivel do Mazadoiro, e deixando dentro da parroquia a Estación de Ferrocarril, chegaba á Ponte de San Lázaro. Polo Río Celeiro arriba a estrema chegaba a un punto augas arriba da Ponte da Áspera, xiraba até o Rego de xunto da Casa do Rego da Veiga de Arriba e dende alí ía ao entroncamento da Estrada do Mazadoiro a Lamarrigueira co Camiño dos Fornos de Atrás, indo a fenecer no paraxe de Casteledo, primeira demarcación.
Dende os anos 1970 a nivel municipal deixou de amosarse a división da vila en dúas parroquias urbanas pasando a ser considerada comou una unidade poboacional á que tamén se foron endadindo terreos das parroquias de Vilar de Sárria e Farbán.
Eclesiásticamente a parroquia de San Salvador acabou cendendo un amplo espazos ao Norde aportados para a nova freguesía da Nosa Señora do Rosario, cuxo templo se alzou en terreos que pertenceran a San Salvador.
.*************************************************************************************.
2,. PARROQUIA DE SANTA MARIÑA DE SÁRRIA
Era de señorio particular da Excma Condesa de Lemos, como Marquesa de Sárria.
Estremas : " Principiando as súas estremas no MARCO nomeaado DE CASTELEDO, do cal segue c ara o Levante ao MARCO DO CAMPO DE VIGO, deste ao da CRUZ DE PRADEDA, dalí pola cerra da CORGA DE VALES, cortando despois a outro MARCO de pizarra que ten unha CRUZ, e áchase na RÚA PÚBLICA desta vila na frenteira da CASA DE MANUEL FERNÁNDEZ MONTEAGUDO que leva a foro de don Valentín Valcarce de la Abastida; daquel segue ao POMBAL VELLO, chamado dos BARREDOS e deste ao MARCO DE CASTELEDO que foi nomeado no comezo da demaración da dita parroquia".
En 1890 o Bispado de Lugo fixo unha fonda reforma da estrutura parroquial e esta de Santa Mariña perdeu varias casas da Rúa Maior en favor da de San Salvador, e quedaron fixadas novas liñas estremeiras, que quedaron así: " Principiando a demarcación en Casteledo e dende alí a liña ía á Casa de Cachete, na Rúa Maior, e á Casa de Batallón-Macía, seguindo á Rúa do Porvir ( agora Rúa Marqués de Ugena , onde pertencían a Santa Mariña as casas n º e nº .Seguía a liña cara a Rúa Matías López, pola Praza das Carnizarias sendo de Santa Mariña a Casa nº , seguía á Estrada de Samos ( hoxe Rúa da Liberdade ) na que a casa nº pertencía a esta parroquia, e proseguindo a Norde a liña ía polo medio da Rúa Vázquez Queipo tirando até a Lama da Gándara, dende onde xiraba cara o Río Sárria, polos Prados de Pradeda, e río arriba até un punto entre o Muiño do Toleiro ( pertencente á parroquia de San Salvador de Vilar de Sárria ) deixando dentro dela o Muiño da Ponte Ribeira e a s hortas, até chegar aos Prados de Vilasante. Dende alí atravesando o Río Sárria e a Estrada de Valdeorras ( Rúa Benigno Quiroga ) seguia a Casteledo, primeira demarcación, punto no que confluían as parroquias de Santioago de Farbán, San Salvador de Sárria e Santa Mariña de Sárria.
Na década de 1970 o Concello de Sárria deixou de considerar a división de parroquias urbanas de maneira que a todos os efectos a vila de Sárria pasou a formar unha unidade poboacional sen o condicionante de definir freguesías , que só se mantiveron a efectos eclesiais.
Unha nova modificación do dimensionado parroquial, como consecuencia da creación da nova parroquia católica da Nosa Señora do Rosario, a parroquia de Santa Mariña perdeu en beneficio desta unha ampla zona polo Norde , de maneira que a de nova creación pasou a ser a de maior superficie e carga poboacional.
ESTREMAS DAS TRES PARROQUIAS CATÓLICAS DA VILA DE SÁRRIA
( só a efectos eclesiásticos )
PARROQUIA DE SAN SALVADOR DE SÁRRIA´
Peertence a esta freguesía , Malecón de San Lázaro, Praza da Vila, Rúas do Bareredo, Rúa da Calexa , Camiño Francés, RCamiño da Veiga, Campo da Feira, Rúa Castelo, Rúa Casteledo, Rúa Castiñeiras, Rúa Conde de Lemos, Praza da Constitución , Corga do Asno, Corga do Convento, Rúa das Cortiñas, Rúa Esqueiredos, Rúa Fornos de Atrás, Rúa Frei Luis de Granada, Rúa Xela Arias ( pares e impares do 1 ao 17 ), Rúa Marqué de Ugena ( pares e impares do 48 ao final ), Marquesa de Casa Lòpez ( imo¡pares até o empalme con Matías López ), , Rúa Maior ( pares e impares do 1 ao 40 ), Rúa da Mercé, Rúa Mestre Piquero ( Viela do Barredo ) Rúa Miguel de Cervantes , Rúa Padre Sarmeinto, Rúa Pedro Saco ( desde Porvir á Rúa Nova, Rúa Pombal Vello, Rúa Porvir, Rúa Rosalìa de Castro, Rúa San Castro, Rúa San Lázro, Praza San Roque, Rúa Santiago do Mercado, Ruela do Arco, Praza de Xoán María López, mTravesa dos Fornos, Rúa Vázquez Saco, Rúa Velázquez.
Inclúe o Mosteiro da Madalena-Convento de Mercé ( até 1835 , convento de agostiños e dende 1896 convento de mercedarios. Capela de San Lázaro ( que formou parte dun hospital de gagos, leprosería até 1700 ). Capela da Nosa Señora do Perpetuo Socorro ( en Villa Andrea- Praza da Vila ), Oratorio na Casa Quiroga da Rúa Marqués de Ugena.
Ten o anexo da parroquia de Santiago de Farbán.
PARROQUIA DE SANTA MARIÑA DE SÁRRIA
Pertencen a esta freguesía Calella de Barreiros, Praza da Alvareda , : Rúa Anduriña , Rúa Arrabaldo, Rúa Benigno Quiroga ( até a Rúa Castelao ), Rúa da Liberdade ( dende a Rúa Marquesa Casa López ao Malecón do Río Sárria ), Rúa Celso Emilio Ferrreiro, Río Chao da Viña, Rúa Curros Enríquez, Rúa Diego Pazos ( pares e impares até a Rúa da Liberdade ), Escaleira da Fonte, Escaleira Pequena, Travesa da Igrexa, Paseo do Malecón do Rio Sárria, , Rúa Marqués de Ugena ( pares e impares do 1 ao 48 ) Rúa Marquesa Casa López ( pares desde até á Rúa da Liberdade ), Rúa Matías López ( pares e impares de 1 a 14 ), Rúa Maior ( pares e impares até o 40 ), Rúa Meigas, , Rúa Miurallón, Rúa Pedreira, Rúa Castelao ( primeiro treito ), Travesa da Pedreira ; Rúa Pondal, Paseo da Ribeira dos Cucos, Parque do Chanto ( marxe esquerda do Río Sárria ) .
PARROQUIA DA NOSA SEÑORA DO ROSARIO
Pertencen a esta freguesía: : Rúa Agra de Celeiro ( en Maside) , Rúa Anxo Rodrìguez Castedo, Rúa Arias de Arbieto, Rúa da Asunción, Rúa da Liberdade ( pares até a Rúa Marqeusa López , impares até o Campo do Río ), Rúa Ca,melias, Rúa Camiño Verde, Camiño da Fábrica, Rúa Campo do Outeir, Campo do Río) Rúa Caneiro, Rúa Diego Pazos ( pares e impares do 20 á Ponte Vella ), , Estación do Ferrocarril , Rúa da Estrela, Rúa Fernándo de Castro, Rúa Fiz Vergara Vilariño, Rúa Formigueuros, Rúa Frei Xoánde Sárria, Rúa Goya, Gran Vía de Alfonso IX, Rúa El Greco, Rúa Gregorio Fernández, Rúa Irmás García Vázquez, Rúa das Insuas, Rúa Xela Arias ( pares e impares dende o 17 ao final ), Rúa Xoán Montes, Rúa Lugo, Rúa Marquesa Casa López ( impares entre Matías López a a Rúa da Liberdade ), Rúa Matías López ( pares e impares dende o 14 ao final ), Rúa Mazadoiro, Rúa Músico Chanñé. Rúa Padre Severino Vega Cid, Rúa Pascual Veiga, Rúa Pedregás, Rúa Pwedro Saco ( entre a Rúa Nova e Rúa Formigueiros ), Rúa ortomarín, Rúa Poula, Rúa Ramón Cananillas, Rúa Rego do mazo, Rúa Rías Baixas, Rúa Río Celeiro, Rúa Rotonda de Guérlèdan, Rúa Nova, Rúa Santo Eufrasio , Rúa da Trea, Rúa Vázquez Queipo, San Martiñode Requeixo, Treilán e A Veiguiña
Inclúe a igrexa de San Martiño de Requeixo e a capela do Convento da Asunción.
***********************************************************************************.
PARROQUIAS RURAIS DO CONCELLO DE SÁRRIA ==========================================
3.- PARROQUIA DE SANTA MARÍA DE ALBÁN ( XURISDICIÓN DE SAMOS )
Era de Señorío particular do Mosteiro de San Xulián de Samos . OSB. que polo dereito de loitosa, regulado por quinquenio, percibía dos seus vasalos 4 reais en cada un ano . Tamén tiña dereito a un día de traballo de cada vasalo, a mantidas, que non lle producia beneficio por non ter en que emptregalos.
E, Rúa Viña do Chao,. STREMAS.- " Principia do a súa demarcación no RÍO DA VEIGA ( Río Celeiro ) , dali segue riba da AMENEIRIZA DE PACIOS, deste ao RÍO DE SAAMIL, deste ao sitio chamado das FONTELAS, de ali segue ao PORTO DE ARROXO, deste ao sitio do REFOXO, del ao de SO TOUTELO, dalí ao sitio da CONDOMIÑA , deste ao CANCELO DA CIGUÑEIRA, e deste ao RÍO DA VEIGA ", primeira demarcación".
************************************************************************************
4.- PARROQUIA DE SANTALLA DE ARXEMIL ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA)
( PARTIDO DE SOBRE DA RIBA )
Era de Señorío particular da Condesa de Lemos-Marquesa de Sárria que pola renda de fanega e servizos percibía 20 ferrados de pan centeo e 15 reais en cada un ano.
ESTREMAS.- " Principiando a Levante na FONTE DO CAMPO DO OUTEIRO e segue cara Norde á HERMIDA DE SANTA CRISTIÑA, desta á PENA BRANCA que fai de MARCO para a dita freguesía e a de San Fiz de Vilapedre, dali á PENALADA, daquí ao MARCO DA REGA, segue á FONTE DA VILERMA, daquí ao MARCO DE PEDRIDE, deste ao PORTO DE BOIS , e dalí baixando a fenecer na dita FONTE DO CAMPO DO OUTEIRO, primeira demarcación".
*************************************************************************************
5.- PARROQUIA DE SANTIAGO DE BARBADELO ( XURISDICIÓN DE SAMNOS )
Era de Señorío particular do Mosteiro de San Xulián de Samos OSB que polo dereito de loitosa pe rcibía regulado por quinquenio uns 46 reais por ano. Tamén gozaba do dereito de un día de traballo que non se esixía por non haber labor que darlles.
EXTREMAS.- Principiando a súa demarcación no PONTÓN DA RAÑOÁ , dali polo RÍO DA VEIGA DE ABAIXO ( Río Celeiro ) até o PORTO DE SAN MIGUEL, deste ao MARCO DE RÍO VAO , del ao MARCO DE SABUGUEIRO, dali ao de PENELA , deste ao MARCO DE BROTEÓN, del á PENA SUEIRA , dali ao MARCO DO CHAO , deste á SERRA DE REBORDELOS , dali ao PONTÓN DE ALBÁN, de ali ao PONTÓN DA RAÑOÁ, primeira demarcación,"
...***********************************************************************************
6.- PARROQUIA DE SANTA MARÍA DE BELANTE
Era de Señorío particular de don Diego de Oca e Cadórniga , veciño da cidade de Betanzos, que non percibía renda ninguha dos seus vasalos.
ESTREMAS.- " Principia a súa demarcación polo lado do Sur na PENA DO REAL, desta á TORRE DE DOMIZ, en dereitura ás PENAS PARDAS , daquí á PENA DA GALIÑA, PICO DO FARO e á FONTE DE SANTO ADRAO , PORTELA DE LAGARTEDO , PONTÓN DE MIRALDE e á referida PENA DO REAL , primeira demarcación."
.*************************************************************************************.
7.- PARROQUIA DE SAN VICENZO DE BETOTE ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DE SOBRE DA RIBA )
Era de Señorío particular da Condesa de Lemos, como Marquesa de Lemos, que percibía por loitosa 20 reais.
Estremas:" Linda principiando a Levante na PRESA DE CASANOVA que se acha no RÍO SÁRRIA, do cal segue río abaixo até a que se chama da VEIGA ; dssta corta ao ,MARCO DE FONTE LÑINDEOSA; de aquí polo CAMPO DE LAMAS ao MARCO DAS NOCELLAS; deste ao PENEDO DE SAN CIBRAO , de aquí ´á CAPELA DE SANTA CRISTIÑA e pola PRTALEIRA DE BARBALDE á PRESA DO ESCALLO , de aquela ao MARCO chamado dos BRANCOS , do cal vai fenecer á referida PRESA DE CASANOVA, sinalada no principio da dita demarcación".
.***********************************************************************************
8.- PARROQUIA DE SAN MIGUEL DE BIVILLE
Era de María Ana Suárez Vivero e Zuñiga, vecina da Cidade de México na Nova España, que en cada un ano percibía medio real de cada veciño.
ESTREMAS : " Principiando a súa demarcación polo lado de Levante na PENA E MARCO DE BRUTIÁN, desde á CRUZ DE LAGARTEIRO ( LAGARTEDO ) e en direción á HERMIDA DE SAN MARCO, PICO DO FARO e ao MARCO DE GANDARELA, deste á PENA REDONDA, MARCO DO REDONDO, PENA DE MONTEÁN e ao MARCO DE BRUTIÓN, primeira demarcación".
*************************************************************************************
9 .- PARROQUIA DE SANTO ESTEVO DE CALVOR ( XURISDICIÓN DE SAMOS )
Era de Señorío partiuclar do Mosteiro de San Xulián de Samos OSB que polo dereito de loitosa regulado por quinquenio percibía 22 reais por ano. Tamén tiña dereito a un día de traballo esixible aos seus vasalos.
ESTREMAS.- " Principiando a súa demarcación na CRUZ DA FURELA, del segue ao ARROXO DE ANGUIEIRO, deste ao MARCO DAS
CENTOLAS , dali á COVA DO CARBALLO, deste ao VALADO DAS CUARTAS , dali ao sitio da TAVES , dali á CORTIÑA DE LADONA , deste ao ARROXO DE SOBRADO , e deste á FONTE DE CAXÍN , desta á dita CRUZ DA FURELA , primeira demarcación "
.*************************************************************************************
10 .- PARROQUIA DE SAN PEDRO DO CAMIÑO ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
Era do Señorío particular da Condesa de Lemos. Marquesa de Sárria que percibía de tres vasalos pola renda de fanegas e servicios 22 reais en cada un ano e de Alonso de Mendoza e Lemos, Señor de Castelo dos Infantes, veciño da cidade de Lugo, que percibía dos seus vasalos a renda de 6 reais ano con ano.
ESTREMAS : " Estrema principiando a Levante no MARCO que se nomea da CORTIÑA DE CIMA, do cal segue a outro que hai na situación do ARROXO, deste á POZA DA LAMA ; de ali á FONTE DOS ABELEDOS ; de ali á POZA DE PETÓN ; dali segue pola CERRA DO PRADO do mesmo nome , á POZA DE MOURE ; dali polo sitio da FABAQUEIRA ao nomeamento da PEDRA e dali volve fenecer ao referido MARCO DA CORTIÑA DE CIMA".
**************************************************************************************
11,. COUTO E PARROQUIA DE SANTIAGO DE CASTELO DOS INFANTES
Era de Señorío partiuclar de Don Alonso Mendoza e Lemos, veciño da cidade de Lugo, que por loitosa percibía uns 30 rea isais por ano e tiña tamén o dereito dun día de labor dos seus vasalos.
Estremas : " Principiando a súa demarcación por Levante no sitio do VAL, de alñi pola CARREIRA DA PEDRA até a situación do PEDREDO e a POZA DE MOURE; deste ao sitio de CORNIDE , de aquel polo nomeado da CHA, e dando volta ás FONTES DE TAROSCÓN ; deste ao MARCO DE CASCALLEIRAS ; de aquel á PONTE DE CARROS que está no RÍO SÁRRIA ; de ali polo cume do MONTE DE VEIGARROMA , e volve ao sitio do VAL, primeira demarcación."
******************************************************************************** 12 ,. PARROQUIA E COUTO DE SAN SALVADOR DE CESÁR
O Señorío particular estba reparrtido entre varios interesados, ñuedores de lugares e terreos diferenyes.
1.- Marqués de Viance. 2.- Manuel Guiitián Pallares, Adminstrador e Capelán de Santa Catarina , na parroquia de Santa Mariña de Sárria. 3.- Mosteiro de San Xulián de Samos, O.S.B.
Estremas : " Ptincipiando a súa demarcación por Levante no sitio das DEVESAS NOVAS do que segue ao da NOGUEIRA, deste ao da PENA DA CENZA, de aquí ao MARCO PILÓN , de ali ao de FUMAIOR , daquel ao do Sisto, de ali ao da FOZ e de ali volve fenecer á referida situación das DEVESAS NOVAS."
" Non poden discretar a Xurisdición do Marqués de Viance, e a que pertence á FUNDACIÓN DOS GUITIÁN está mista e exércea un só Xuiz..
O Mosteiro de Samos exercía xurisdición dentro destas estremas : " Empeza a Norde na situación da NOGUEIRA e desta corta á que se di da PRESA, da que segue pola chamada da REBOIRA, subindo á SERRA DA PENA e situación de SETE FONTES, onde fenece".
Nota : A parroquia de San Salvador de Cesár, no eclesiástico, dependía do Arzobispado de Santiago de Compostela , e a súa administración correspondía á Tenza de San Pedro de Portomarín".
**************************************************************************************
13.- PARROQUIA DE SAN MAMEDE DA CHANCA ( XUJRISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DE FROIÁN )
Era de Señorío partiocular da Condesa de Lemos. Marquesa de Sárria que pola renda de fanega e servizos percibía 15 ferrados de pan centeo e 11 reais.
ESTREMAS.- "Principia a súa demarcación a Levante no MARCO DA VALIÑA , do cal segue ao da PORTELA , daquí ao do COUTO REDONDO, dalí á PENA FURADA DO CASTRO DA CHANCA desta ao PORTO DOS BOIS, dalí ao de LAGAS, e deste volve a fenecer no dito MARCO DA VALIÑA , primeira demarcación.
.**************************************************************************************
14.- PARROQUIA DE SAN XULIÁN DE CHORENTE ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DE FROIÁN )
Era de Señorío particula da Condesa de Lemos como Marquesa de Sárria, que percibía a renda de 32 ferrados de pan centeo e 12 reais e 10 maravedís en cada un ano.
Estremas.- " Principia a súa demarcación no MARCO chamado da MODOEEA, de aquel segue ao nomeado da CHOUSA DA CABARCA, deste ao de ESPIÑO, de ali ao de VILAR DE MARÍA que todos estes fan división igualmente á dita fregesía de San Sadurniño de Froián ; do dito sitio corta pola PONTE DO LAMEIRO á FONTE DE AMBOADE DE BOIS; de alí á PENA DA AIRA, desta á dos OLLOS e por el ao de COTARELO , estremando coa de San Miguel de Piñeira ao MARCO DE PENALONGA que divide acitada con Santiago de Nespereira, na dita PENA segue á FONTE DO SALGUEIRO ; desta ao MARCO DA CHOUSA DA LAMA ; de aí confinando con San Cristovo dfa Cervela , pola FONTE DAS CASAS VELLAS ao MARCO DE VILAVERDE e polas LAGAS DO OURAL até a PENA DO CONDE que divide tamén á de San Miguel de Vila de Mouros, é do MARCO ao PENEDO DO OURAL e dali volve a dar á MODORRA DE BARREIROS sinalada por primeira demaración.
***************************************************************************************
15,. PARROQUIA DE SANTA MARÍA DE CORVELLE ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DE FERREIROS )
Era de Señorío particular da Condesa de Lemos como Marquesa de Sárris, que pola renda de fanegas e servizo percibía 104 reais.
ESTREMAS : " Principiando a Levante co MARCO DE PEDRA CHANTADA, da que sobe á MODORRA DE FONTEABUÍN, desta á PRESA DO COUTO e MARCO DE LAGOELAS ; daquel ao nomeado do MORELLE ; dalí polos PRADOS DO BARRIO , até o MONTE DA COADA e polos do FONDÓN á CALZADA DE SANTA EUFEMIA, dende cuxa situación volve fenecer ao referido MARCO DE PEDRA CHANTADA",
.************************************************************************************
16,. PARROQUIA DE SAN XOÁN DE FAFIÁN
Era de Señorío particular de Diego de Oca Cadórniga, veciño da cidade de Betanzos, que polodereito de lotosa regulábanlle uns 30 reais por ano e polo dereito de un día de traballo, dándollees de comer, estimaban recibía 12 reais dos seus vasalos.
ESTREMAS.- " Principian as súas estremas por Levante no MARCO DE PEDRA CHANTADA , polo que segue pola sitación do PERERIO ao das BARXAS , deste segue ao MARCO DAS CARBALLEIRAS, daquí vai ao do CALVARIO, dá volta polas CHOUSAS DA RIBELA ao MARCO DO TESO DA ACEA e polo RÍO SÁRRIA arriba á PENA DA CENZA , desta ao MARCO DA NOGUEURA, e ao das DEVESAS NOVAS, do que volve a fenecer ao refeerido da PEDRA CHNARADA, primeira demarcación ".
*************************************************************************************
17.- PARROQUIA DE SANTIAGO DE FARBÁN ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DA ANDADURÍA )
Era de Señorío particular da Condesa de Lemos, como Marquesa de Sárria, que pola renda de fanegas e servizos percibía 15 ferrados de pan centeo en cada un ano.
ESTREMAS.- " Principiua a división dela a Levante no MARCO DE OUTORELLE, do que segue polas CORTIÑAS DE VILASANTE e situación nomeada dos LOURATOS ao MARCO DO BARREDO DE CASTELEDO; de ali á C ASA DA VEIGA DE ARRIBA , dentro da cal se acha un MARCO DE PEDRA que divide a dita freguesía da de San Pedro de Maside , de cuxo MARCO corta pola AIRA e AGRO nomeado da VEIGA en dereitura até entrar no RÍO DA RAÑOÁ ( Río Celeiro ) e segue polo dito RÍO ARRIBA até o PONTÓN do mesmo nome. Daquel segue ao MARCO DA PEDRA DO COUTO. Deste segue á PORTILLEIRA DO MONTE DE ARZÁN e pechando polo fondo da AGRA DE SAN FIZ vai dar á PRESA DA ACEA DE ABAIXO. De aquí pola CORTIÑA DE RAMIRO e CHOUSAS DE RIBELA , volve fenecer ao MARCO DE OUTORELLE que queda nomeado na demarcación da dita freguesía".
MODIFICACIÓN DE ESTREMAS ; Como consecuencia do arranxo parroquial da Diocese de Lugo feito en 1890 a parte da parroquia de San Pedro de Maside pertencentes a casas do lugar da Veiga de Arriba pasaron a formar parte da parroquia de Santiago de Farbán, de maneira que a estrema entre estas dúas parroquias quedou fixada entre a Ponte da Áspera e o Porto de San Miguel polo río Celeiro.
A Casa do Rego, da Veiga de Arriba , quedou adscrita á parroquia de San Salvador de Sárria, e o Camiño de Fora ( Sur ) dende Os Esqueiredos á Casa do Rego e xirando cara a Ponte da Áspera ( Veiga de Abaixo ) quedaron establecidos como novo treito de colindancia entre Santiago de Farbán e San Salvador de Sárria ).
***************************************************************************************
18,- PARROQUIA DE SAN SADURNIÑO DE FERREIROS ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DE FERREIROS )
Era de Señorío particular da Condesa de Lemos como Marquesa de Sárria , que pola renda de fanegas e servizos percibía 15 ferrados de centeo.
ESTREMAS.- " Principiia a súa demarcación a Levante na HERMIDA que se nomea LODAIRO , da que segue polo sitio que se chama da COADA , cortando ao AGRO DO CASTRO ao MARCO DA CORTIÑA DE NEIRAS , deste a outro que se acha no AGRO DOS MORELLES. daquel ao do AGRO DA COSTA ; de ali á situación de PINCERES, e dalí á fenecer na dita HERMIDA DE LODAIRO."
*************************************************************************************
19 ,. PARROQUIA DE SAN MARTIÑO DO FONTAO ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DA ANDADURÍA )
O Señorío particular da freguesía correspondíalle a :
1,- Á Condesa de Lemos , como Marquesa de Sárria, percibía dos seus vasalos 1 ferrado de centeo e 24 maravedís en cada un ano. 2.- Alonso Mendoza e Lemos, veciño da cidade de Lugo, percibía e tres veciños do lugar do Rigueiro, polo dereito de loitosa, e regulado por quinquenios , uns 9 reais por ano.
ESTREMAS.- " Principia a súa demarcación no MARCO COTARÓN do cal segue ao CANCELO DA LAM A e polo sitio das CORGAS DE PUMARIÑO até O ROLO; desde segue ao CANEIRO DE RIBELA no RÍO SÁRRIA , de aquí ao MARCO DE TOUTORELLE e ao nomeado da PENA. Deste segue ao CALVARIO , e daquí volve fenecer ao MARCO DE COTARÓN".
Á Xurisdición de Castelo dos Infantes pertencente ao referido Alonso Mendoza , dentro da dita parroquia, pertencíalle o espazo estremeiro co da Marquesa de Sárria " que dividia principiando nun MARCO que hai no CAMPO DA MÍLLARA , do cal segue ao da BARROSA e o do LAMEIRO , cortando ao REGO DE PAXE e daquí fenece no dito CAMPO DA MÍLLARA ".
**************************************************************************************
20 ,. PARROQUIA DE SAN XULIÁN DE FRADES
Era de Señorío , nunha metade, de don Froilán Pallares, veciño da cidade de Lugo , e na outra metade de don Pedro de Orozco , veciño de Santo Estevo de Reiriz, que non percibían renda ningunha.
ESTREMAS.- " Principia a súa demarcación polo lado de Levante no RÍO DA RUXIDOIRA DE MEDAL , augas arriba até o POZO DA LAMA DE ESPIÑO, de aquí en dereitura ao MARCO DE PENALADA e á FONTE DO CARBALLO , PORTO DAS LAGAS , de aquí á FONTE DA VILERMA e ao PONTÓN DA RIGUEIRA , rió abaixo até a primeira demarcación.
*************************************************************************************
21 .- PARROQUIA DE SAN PEDRO DE FROIÁN ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DE FROIÁN )
O Señorío particular desta freguesía correspondíalle a : 1.- Condesa de Lemos- Marquesa de Sárria , que pola renda de fanega percibía 10 ferrados de pan centeo e sete reais e medio. 2.- Mosteiro de San Xulián O.S.B , percibía 40 reais en cada un ano.
ESTREMAS.- " Principia a súa demarcación no MARCO DE FREIXEIRO, do cal segue pola situación de GUIDELO ao MARCO DE PENEDO BRANCO e ao de RIBA DA FOZ. deste ao do SISTO; daquel a outro que se acha no CASTRO ; dali ao de VILAR DE MARÍA , baixando até a PONTE DE AMBOADE e pola MODORRA DE CARRASQUEDO; deste ao MARCO DE TEIBUDE ; deste a outro que se acha no AGRO DO CASTRO ; dalí ao MARCO DA BARROSA ; daquí polo sitio das CORTIÑAS e ao MARCO DA PENELA e ao de RIBA DE AGÜEIRO deste ao de FREIXEIRO , sinalado ao principio da demaración",
.***********************************************************************************
22.- PARROQUIA E COUTO DE SAN SADURNIÑO DE FROIÁN
Era de Señorío particular de don Xoán Losada Ribadeneira ( Señor de San Sadiurniño ) , que tiña dereito a recibir dous días de traballo dos seus vasalos e o dereito de loitosa , regulado por quinquenios, producíalle uns 100 reais en cada un ano.
ESTREMAS .- " Principia a súa demarcación nun MARCO que se acha ao Levante no PRADO DA MAZAIRA; dali segue ao PORTO DE BARBADELO , ao Norte, de aquí ao MARCO DA REGA DA PEDRA ; desta á MODORRA DAS COVAS ; desde ali ao PORTO DE REGUNTÍN ; daquel a outro que din MODORRA DO CHAO DE VILAR DE MARÍA; de ali ao MARCO DO ESPIÑO; deste ao do MUIÑO VELLO DA VEIGA; dalí á FONTE DO BACO; daquí ao MARCO chamado da CHOUSA DA CABRA ; dali pola MODORRA DE POARREIROS , ao PORTO DO OURAL ; dali ao MARCO DO PENEDO CONDAL ; deste pola MODORRA ALTA DO CARBALLO , dali ao MARCO DO SEIXO DO PENEDO, dali á FONTE MARCADA, desta á FONTE DA REZA, dali á PEDRA CHANTADA, dali ao MARCO chamado dos PICOS e daquí remata no dito MARCO DA MAZAIRA",
************************************************************************************
23.- PARROQUIA DE SAN VICENZO DE FROIÁN
O Señorío particular da freguesía correspondia : 1.- A Condesa de Lemos-Marquesa de Sárria que pola renda da fanega percibía 6 ferrados de pan centeo e 4 reais e medio. 2.- O Mosteiro de San Xulián de Samos OSB , polo dereito de loitosa percibía regulados por quinquenio uns 80 reais por ano,
EXTREMAS.- " Principiando a demarcación no PORTO DA VEIGA que se acha a Levante e prosegue dali cara o Norde dividindo as freguesías de Santa Mariña e San Salvador da Pena , ao MUIÑO DE PAULO LÓPEZ; deste ao MARCO DE PEDRA TAÍDE, dalí ao PENEDO DO PENSO, daquí ao PORTO DO COUSO, e segue a un PENEDO que está debaixo do MONTE DO SISTO , daquel corta polo PORTO DE REDONDELO , que se acha ao Poñente até o ARROXO DE MONELO , dali segue coa freguesía de San Martiño de Loureiro, até o PENEDO DE CASARES ; desta baixa ao MUIÑO DE FERREIRO, e polo ARROXO DE BALCÓN ao CASTRO e CAMIÑO DAS RIBEIRAS, correspondnete ao Sur; daquí ao sitio de TRAS DA PEDRA; daquí volve estremando coa freguesía de Suñide, ao sitio chamado o REGATO, e fenece no PORTO DA VEIGA, primeira demarcación".
As estremas da parte pertencente ao Mosteiro de Samos era as seguintes : " Principiando no MARCO DO SEIXO CAO, que se acha ao Norte , dende onde segue á CANCELA DE SAN VICENZO , dali por xunto da IGREXA deste nome ao MARCO DO COUTO ; dali polo ARROXO DE MONELO que divide da freguesía de Santo Estevo do Mato no que fenece a demarcación"-
.************************************************************************************
24- COUTO E PARROQUIA DE SAN MIGUEL DE GOIÁN
O Señorío particular correspondíalles ao Marqués de Viance, veciño de Santiago de Compostela, que percibñia dos seus 23 vasalos 8 reais por loitosa, e a don Froilán Pallares , veciño da cidade de Lugo, que tiña 15 vasalos dos que percibía 2 reais e medio.
ESTREMAS.- " Principiando a súa demarcación polo lado do Norte na PENA DA MOURA , desta á PENA DO ORBALLO en dereitura ao CASTRO DE ESCARLÁN e pola PENA DO GATO , FONTE DAS VIRTUDES , desta á POZA DA RIGUEIRA e á PENA DA MOURA, primeira demarcación",
************************************************************************************
25.- PARROQUIA DE SANTA MARÍA DE LIER ( XURISDICIÓN DE SAMOS )
Era de Señorío particular do Mosteiro de Samos ( OSB ), que por loitosa, regulada por quinquenios, regulábanlle 80 reais en cada un ano e o dereito a un día de traballo do vasalos non lle daba beneficio por non ter en que ocupalos.
ESREMAS.- " Principiando a súa demarcación no sitio de CASARES , de aquí ao da CRUZ DE PROELO, desdta á CRUZ DE PEDRA, dali ao sitio da VEIGA ROMA, dali ao sitio de AMIEIRO DE VILAR, deste ao CAMIÑO DA VEREA DE MOURELLE, dali ás PEDREIRAS DE COEDO, e dal´ñi ao sitio de CASARES, primeira demarcación",
**************************************************************************************
26.- PARROQUIA DE SAN MARTIÑO DE LOUSEIRO ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DE FERREIROS )
O Señorío particular desta freguesía estaba repartido entre catro xurisdicións.
1.- A Condesa de Lemos, como Marquesa de Sárria, pola renda de fanega percibía 80 reais. 2.- O Conde Ayala, Duque de Veraguas, por loitosa recibía uns 2 reais por ano, de dous vasalos que tiña. 3.- O Conde de Maceda, por dous vasalos do lugar de Sáa, tiña por loitosa a renda de 2 reais. 4.- O Mosteiro de San
Xulián de Samos, polos seus vasalos na parte do lugar de Pintín que lle pertencía , recibía 1 real.
ESTREMAS.- " Principia a súa demarcación a Levante no MARCO DE BARREDELO, do cal segue á PENELA, deste á FONTE DE CÓRNEAS e HERMIDA DE SANTA GRACIA , deste segue ao MARCO DE GORGOLÁNS e polo CAMIÑO REAL ao MARCO DOS ROMEOS , daquí ao da FURELA , e deste a fenecer ao de BARREDELO".
Estremas da Xurisdición da Marquesa de Sárria : " Principiando no MARCO DE BARREDELO, do cal a Norde na PENELA , daquí ao da HERMIDA DE SANTA GRACIA e FONTE DE FUMAIOR, e volve fenecer ao mesmo de BARREDO.
Estremas da Xurisdición do Duque de Veraguas .- " Comezando na CANCELA DA TÉMPORA e seguindo desta ao sitio nomeado da CASA DE ÁLVARO GONZÁLEZ e á PRESA DE SAMOS e CASTAÑEIRA DA EDRA, volvendo a rematar á dita CANCELA.
Estremas da Xurisdición do Señor Conde de Maceda : " Áchase no medio da dita freguesía divídese dende o MARCO DA PRESA ao chamado de SÁA, e deste ao de FORCADA, situación do PRADO GRANDE, dando volta ao precitado da PRESA". ( Couto de Sáa).
Estremas da Xurisdición do Mosteiro de Samos ( OSB ). " Ían dende o MARCO DA CAMPA DE CASTELO , que está a Levante, e seguía á situación da PEDREIRA , daquí á FONTE DE FUMAIOR e polo CAMIÑO REAL DE VILAFRANCA, volvendo a fenecer no MARCO DA CAMPA". ( Parte do lugar de Pintín ).
( * ) O Camiño Real de Vilafranca era o treito do Camiño de Santiago dende o lugar da Furela ( entón da parroquia de Lousada) ás Casas de Pintín de Arriba ". As Casas de Pintín de Abaixo eran da parroquia de Santo Estevo de Calvor, tamén da Xurisdición de Samos .
*************************************************************************************
27,. PARROQUIA DE SAN MARTIÑO DE LOUREIRO ( XURISDICIÓN DE SAMOS )
Era de Señorío particular do Mosteiro de Samos que pr loitosa regulados por quinquenio obtina 30 reais e tiña do dereito de un día de traballo dos seus vasalos e non o esixía por non ter en que empregalos.
ESREMAS: " Principiando a súa demarcación no MARCO DAS DECEDAS , deste segue a outro chamado de GRAMICEIRO, dali ao MUIÑO DE MON DO CASTRO, deste ao MARCO DE CASARES , del ao cantón de VAL DA CAL, dali ao MARCO DE FOLGUEIRAS , dali ao MARCO DAS MEÁS, del ao dos PICOS, dali ao sitio do matiño, del ao MARCO DE TRAS DO CASTRO, del vai seguindo polo MURO DO AGRO DE SANTA MARÍA DE PACIOS, del ao CABARCÓN DA COSTA DE BARREIRO, del á MAZAIRA DE SABIGAL dali ao PENEDO DA SERRA e a un MARCO que se acha a carón da CAPELA DE SANTA MARIÑA, e deste ao sitio das DECEDAS, primeira demarcación."
************************************************************************************
28.- PARROQUIA DE SANTO ESTEVO DE LOUSADELA ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
Era de Señorío particular da Condesa de Lemos- Marquesa de Sárris que por renda de fanega e servizos percibía 29 ferrados de pan centeo e 21 reais e 26 maravedís.
ESTREMAS.- " Principiando ao Norte no MARCO DA FONTE DO CARDO, do cal segue ao das GARZAS, dalí ao CAMIÑO DE VILAMBRÁN e por el a INSUA DE INACIO LÓPEZ que se acha na beira do RÍO SÁRRIA e segue río abaixo até o MARCO nomeado de PICO VICUDO , dali á CANCELA da CORTIÑA , dalí á MURIA DE CASTRO DE MANÁN, de cuxa situación vai fenecer ao referido MARCO DA FONTE DO CARDO, primeira demarcación"
*************************************************************************************
29,. PARROQUIA DE SAN PEDRO DE MASIDE ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DE SOBRE DA RIBA )
O Señorío particular da parroquia ( que se formou coas freguesías de San Vicenzo de Maside e San Pedro de Maside ) recaía sobre a Marquesa de Sárria e o Mosteiro de San Xulián de Samos, OSB. e en 1753 abranguía terreos na ribeira dereita do río Celeiro ( Río Barbadelo, na Idade Media ) e dende 1890 pasaron a formar parte das parroquias de Santiago de Farbán e San Salvador de Sárria.
1.- A Condesa de Lemos. Marquesa de Sárris , pola renda de fanega e servizos percibía 24 ferrados de pan centeo en cada un ano. 2.- O Mosteiro de Samos ( OSB) polo dereito de loitosa percibía , regulados por quinqueniso, darredor de 8 reais por ano.
ESTREMAS.- " Principiando a Levante no MARCO DA CRUZ , deste a outro chamado de PRADIDE , del á FONTE DA VILERMA, deste ao PONTÓN DE RÍO VAO ( hoxe Rego de Cervos , perto de Santa Marta ) e polo ARROXO DE CERVOS até PORTO DE SAN MIGUEL, de ali ao MARCO CAMPIÑO, e deste volve a fenecer ao da CRUZ DA LAMA DA GÁNDARA".
Estremas da parte pertencente ao Mosteiro de San Xulián de Samos: " Principiando na PONTE DA ÁSPERA de onde segue a unha penasqueira chamada PENA GACHE . desta á IGREXA PARROQUIAL e dalí ao PONTÓN DE RÍO VAO, onde fenece a división".
MODIFICACIÓN DAS ESTREMAS PARROQUIAIS : Como consecuencia do arranxo parroquial feito pola Diocese de Lugo en 1890, aceptado polo Concello, foron segregados terreos que se integraron nas parroquias de Santiago de Farbán e San Salvador de Sárria sinalando as novas estremas da seguinte maneira : a ).- Dende o Porto de San Miguel até perto da Presa da Chapacuña fixouse a nova estrema con Santiago de Farbán. b ).- Dende augas arriba da Ponte da Áspera até a Ponte de San Lázaro e dende esta pola liña do ferrocarril até a zona de Campo do Outeiro- Ponte Vella do Mazadoiro- As Insuas quedaron establecidas as liñas estremeiras con San Salvador de Sárria .
Deste xeito San Pedro de Maside perdeu o que lle pertencera na Veiga de Arriba ( ou Veiga do Pozo ) e as terras que tivera en San Lázaro, As Castiñeiras, Cortiñas do Mazadoiro e Lama da Gándara, até a Corga de Vales, é decir, todos os terreos que foran da freguesía máis aló do Río Celeiro . Pasou a ser tamén de San Salvador de Sárria a Estación do Ferrocarril coas súas vías e servizos anexos ( na ribeira esquerda do Río Celeiro ) . Neses terreos , situados entre a liña da Corga de Vales ( Rúa Pedro Saco ) deuse un forte proceso de urbanización co nacemento de numerosas rúas e barrios como os de San Lázaro, As Castiñeiras, San Lázaro e As Insuas.
**********************************************************************************
30 ,. PARROQUIA DE SAN SALVADOR DO MATO ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DA VEIGA )
Era de Señorío particular da Condesa de Lemos- Marquesa de Sárria que pola renda de fanegas se servicios percibía 15 ferrados de pan centeo e 11 reais.
ESTREMAS .- " Principiando a súa demarcación por Levante no PORTO DE AMENEIRAL, do cal segue ao CAMIÑO DO AGRO DE MANÁN , ao MARCO DA VEIGUIÑA ; deste ao nomeado PICO VICUDO, de ali ao PENEDO DAS NOCELLAS; de aquel á FONTE DE RIBA DA CORTIÑA DE ANTONIO BROCO ; daquel ao MARCO DA FONTE LANDEOSA e beiras do RÍO SÁRRIA abaixo até a CORTIÑA DOS MUIÑOS DE LEZOCE e deste vai fenecer ao dito PORTO DE AMENEIRAL"
**********************************************************************************
31..- PARROQUIA DE SANTO ESTEVO DO MATO ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DE FROIÁN )
O Señorío particular do Conde de Lemos- Marquesa de Sárria pola renda de fanega percibía 8 ferrados de pan centeo e 6 reais en cada un ano. e do Mosteiro de San Xulián de Samos OSB , polo dereito de loitosa os seus vasalos pagaban , regulado por quinquenios, uns 12 reais por ano.
ESTREMAS.- Principiando a súa demarcación pola dita parte de Levante na MEDORRA DE RIBA GRANDE, dalí segue pola DEVESA DA BARGA ao MARCO DE RINCÓN, dali ao CAMPO DE ERBELLAL daquí ao MARCO DE TROLLOS DA VEIGA, dali ao do COUTO, daquel ao do REGO DOS PICOS do cal sobe ao MARCO DO MONTE DAS TRAVESAS , dali ao das MEAS , desde a outro que se acha no MONTE DAS COVAS e dali volve fenecer no MARCO DE RIBA GRANDE, primeira demarcación".
A Xurisdición do Mosteiro de Samos OSB reducíase aos predios de catro veciños , que dous deles vivían no lugar de Vilar e os outros dous en Vilarello.
.************************************************************************************
32.- PARROQUIA DE SAN XULIÁN DE MEIXENTE
( XURISDICIÓN DA TORRE DE DOMIZ )
Era de Señorío particular sw don Diego Xosé de Oca Cadórnigo, veciño da cidade de Betanzos, que non percibia renda dos seus vasalos.
ESTREMAS: " Principiando a súa demarcación polo lado de Levante no MARCO DE MOUZÓS, deste ao MARCO PEQUENO, en dereitura á PENA DA GALIÑA. daquí ás PENAS PARDAS e ao MARCO DA TORRE DE DOMIZ, PENA DO REAL , en dereitura ao referido MARCO DE MOUZÓS, primeira demarcación·".
.*********************************************************************************.
33,. PARROQUIA DE SANTIAGO DE NESPEREIRA ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( NA LOBATAIRA )
Era parroquia de Señorío particular da Condesa de Lemos- Marquesa de Sárria, que pola renda de fanega percibía 67 ferrados de pan centeo en cada un ano.
ESTREMAS.- " Principiando por Levante co MARCO DE COTARELO , do cal baixa ao chamado da PENA DA LAGOA., deste a outro que se acha no MONTE DE REBOREDO ; daquel ao MARCO DO CHAO; de ali á PENZA LOUZARAIS ; deste en dereitura de dar ao MARCO DE LAMALONGA; da referida LAMALONGA até o PORTO DE ANDEIRA ; de ali ao sitio do PORTO DA VENDA DE NOBÁS; de aquí á MODORRA DE LAMA DE SALGUEIROS; do dito sitio segue ao MARCO DE SEIXO BRANCO e pola COSTA DE PAR DA SERRA, ao MARCO DA MATANZA , do cal parte pola MODORRA DO PICO CEBREIRÓ ao MARCO DA CASA VELLA DO COUSO ; de ali segue á HERMIDA DE SANTA CATARINA , até o MARCO DA POZA ; de aquí ao da PENALONGA e dali vai fenecer no de COTARELO.
.*************************************************************************************
34,. PARROQUIA DE SANTA MARÍA DE ORTOÁ ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DE SOBRE DA RIBA )
O Señorío particular da freguesía estaba repartido entre a Condesa de Lemos-Marquesa de Sárria, que percibía dos seus vasalos 23 ferrados de pan centeo e 7 reais pola renda de fanega se servizos, e don Diego de Oca, veciño de Bergondo nas Mariñas, como foreiro do Bispo de Lugo recibía dos tres evciños vasalos seus uns 10 reais en cada un anos.
ESTREMAS .- " Principiando por Levante nas PEDREIRAS DE RÍO VAO de onde segue estremando coa expresada de Masidde ao PENEDO DE PEDRA ARRINCAR e de alí polo Norde coa de Arxemil á PENA DA UZ ; deste dividindo coa freguesía de San Miguel de Goián va a Poñente á LAGO DE LAMA DE CAQUE ; dali ás CALZADAS DE MOUZÓS, de aquí ao MARCO DO PICO ,a Sur e deste vai fenecer ás ditas PEDREIRAS DE RÍO VAO.
A Xurisdición de don Diego de Oca estaba reducida aos fundos das casas dos referidos tres veciños, un deles no lugar de ROSENDE e os outros dous no de SANTA MARTA.
.*************************************************************************************
35. PARROQUIA DE SANTO ANDRÉ DE PARADELA ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( con varias casas do lugar de O Couso )
Era de Señorío particular da Condesa de Lemos. Marquesa de Sárria que percibía pola renda de fanega percibía 19 ferrados e 14 reais en cada un ano.
ESTREMAS : " Principian as súas estremas no MARCO chamado dos POZOS que se acha a Levante , do cal segue polo sitio da PORTELA ao MARCO DA CHAFARICA , deste ao do PARDIÑEIRO de aquí ao MARCO DE GURTIÓN que a divide de Santiago de Barbadelo e da expresda de Santa María de Belante , de ali segue ao MARCO DE AGUILLÓN , deste á PONTE DE CADEIRAS , dalí corre pola REGA DE PADERNE , e parte do Sur, ao MARCO DA COSTA DO CHAO, e deste volve ao nomeado de REGO DE POZOS, que vai sinalado ao principio da demarcación".,
.************************************************************************************
36- PARROQUIA DE SAN SALVADOR DA PENA ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( A PENA DE FROIÁN )
O Señorío particular da freguesía correspondíalle : 1.- Á Condesa de Lemos, Marquesa de Samos, que percibía pola renda de fanega 14 ferrados de pan centeo e 10 reais e medio. 2.- O Mosteiro de Samos , de dous vasalos que ali tiña, non percibía nada.
ESTREMAS.- " Principia a demarcación no sitio chamado CANCELA DE VAÍÑAS, dalí segue aos CASARELLOS, desta á FONTE DO CAN, daquela polo ARROXO DE FREIXEIRO ao MARCO DAS PEDRAS DE VILAESTEVA; deste ao de RIBA DE AGÜEIRO, dali baixa a outro MARCO que se acha no FONDO DO AGRO DO AGÜEIRO e volve para MONTE DA BARXA ao PENEDO BRANCO ; dalí segue ao MUIÑO DE PONCOLTÓN e dali segue á CANCELA DE VAÍÑAS, primeira demarcación".
*************************************************************************************
37.- PARROQUIA DE SANTA MARÍA DA PENA ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( A PENA DE FROIÁN.- PARTIDO DE FROIÁN )
O Señorío particular correspondíalle á Condesa de Lemos- Marquesa de Sárria. , de Alonso de Mendoza e Lemos ( Señor de Castelo dos Infantes ) e do Real Mosteiro de Samos , da Orde de San Bieito.
A Marquesa de Sárria , rebibía de dous vasalos, pola renda de fanega percibñía 2 ferrados de pan centeo e real e medio. Alonso Mendoza percibía 24 reais de velido. E o Mosteiro de Samos percibía 10 reais.
Estremas : " Principiando a demarcación no MUIÑO DA RIBEIRA do que sobe ao MONTE DE MEZUR, de ali vai ao PORTO DA VEIGA e segue ao ARROXO deste nome até a DEVESA DA RIBEIRA en cuxo sitio entra no ARROXO DOS COUROIS , e por el até o MONTE DO MILLO e CAMIÑO DA CERCA ao MARCO DE TRASTORIL. e polo ARROXO DE FREIXEIRO -a FONTE DO CAN, desta á que pola CORTIÑA pasa á de VALIÑAS , dende onde volve ao do MUIÑO DA RIBEIRA",
*************************************************************************************
38.- PARROQUIA DE SAN SALVADOR DA PINZA-
Era de Señorío particular de Xoán Francisco Varela Ulloa, de Santiago de Sobreda ( Taboada ) que percibía 9 reais de renda en cada un ano. Nesta parroquia estaba o COUTO DE MORGADE pertencente á Encomenda de Portomarín da Orde do Hospital de Xerusalén ( Orde de Malta ).
ESTREMAS.-"Principiando polo lado do Norte na PENA REDONDA , desta en dereitura ao REGO DO NEO e á PENA MONTEÁN , daquel ao MARCO DE SU REDONDA en dereitura ao MARCO DA PORTELA DO VAL e á PENA REDONDA, primeira demarcación"
************************************************************************************ 39.- PARROQUIA DE SAN MIGUEL DE PIÑEIRA ( XURISDICIÓN DE SAMOS )
PRIORADO DE BARBADELO
Era de Señorío particular do Mosteiro de Samos ( OSB ) que pr loitosa regulábanlle por quinquenio 12 reais en cada un ano , e que non esixía o dereito de un día de traballo dos seus vasalos por non ter en que ocupalos.
ESTREMAS.- " Principiando a súa demarcación na PONTE DE ALBÁN, dali segue ao sitio de PENAS MAIORES, desta á CORTIÑA DO PACIO, dali segue por un CAMIÑO arriba até o MARCO DE REBOREDO, deste ao MARCO DA POZA DA LAGOA , del ao MARCO DO CARBALLO LONGO,,, del ao MARCO DO ALTO DE COTARELO, deste á PENA DOS OLLOS, deste á PENA DO FERRADO, dalí á PENA FURADA, deste atravesando polo medio da DEVESA DA PEDRA, e vaia a dar ao PORTELO DA GRAMATA e dalí á PONTE DE ALBÁN, primeira demarcación",
Por causa da modificación das estremas parroquiais feita pola Diocese de Lugo en 1890 , aceptada polas autroridades muncipais. a parroquia gañou as casas do lugar do Couso que pertencían a Santo André de Paradela ( Sárria ) e cedeu lugares en beneficio de San Mamede da Chanca, o que supixo modificación das estremas Sur e Oeste. Tamén sufreu a perda do lugar de San Breixo, que se integrou en San Xulián de Chorente.
.***********************************************************************************
40 .- PARROQUIA DE SAN FIZ DE REIMÓNDEZ ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DE FROIÁN )
Era de Señorío partiicular da Condesa de Lemos- Marquesa de Sárria que pola renda de fanega percibía 12 ferrados de pan centeo en cada un ano.
ESTREMAS.- " Comeza a súa demarcación principiando pola parte do Norte no MARCO DA PEDRA DO COUTO, segue á CORTIÑA DE VILARIÑO e PENA DE SU CASTRO, desta ao POZO DA VILA, daquí polo RÍO DA CIGUÑEIRA arriba ( Río Celeiro ) até o AGRO DE ALBÁN ; segue polo ARROXO ao MARCO DE SAAMIL; deste polo CAMIÑO REAL ao AGRO DA BATALLA DO ALVAREDO ; deste ás LAMAS DE SAN MAMEDE e MARCO DAS MODORRAS ; daquí á HERMIDA DOS REMEDIOS ; desta ao MARCO DE FUMAIOR ; daquí ao de BERDUCEDO e PENA DA CENZA; segue polo río abaixo ( Río Sárria ) ás PRESAS DOS MUIÑOS ; desta segue polo MONTE DE ARZÁN ao MARCO DA PEDRA DO COUTO , a súa primeira demarcación",
* O Camiño Real era o Camiño francés de Sárria a Monforte de Lemos pola Feira de Rubián.
************************************************************************************.
41.- PARROQUIA DE SAN MARTIÑO DE REQUEIXO ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
Era de Señorío particular da Condesa de Lemos-Marquesa de Sárria que percibía dos seus vasalos a renda de fanega e servicios 6 ferrados de pan centeo e 12 reais e don Pedro Quiroga , que tiña dous vasalos., non percibia renda ningunha,
ESTREMAS : " Principiando a Levante no CAMPO DA VEIGA PEQUENA , do cal segue á PRESA DOS ESCALLOS, sita no RÍO SÁRRIA, deste á PORTILLEIRA DE BARBALDE , dalí á VENDA DA COBELUDA , daquela á PONTE DO MAZADOIRO , e deste vai fenecer ao dito CAMPO DA VEIGA PEQUENA.
Estremas da Xurisdición de Pedro Quiroga : Principiando no MARCO DA CARREIRA DA LAMA DA GÁNDARA, dali segue á PRESA DOS ESCALLOS, daquí ao MARCO DA MÍLLARA , deste ao das INSUAS , e daquel ao precitado da CARREIRA DA LAMA DA GÁNDARA.
Perto da Lagoa de Lama de Caque estaba a VENDA ou MESÓN DE LAMA DE CAQUEZ, no Camiño francés de Lugo a Monforte de Lemos,
***********************************************************************************
42.- PARROQUIA DE SANTA MARIÑA DE RUBÍN ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DA VEIGA )
Era de Señorío particular da Condesa de Lemos-Marquesa de Sárria que pola renda de fanegas e servizos percibía 12 ferrados de pan centeo en cada un ano.
ESTREMAS.- " Principiando a Levante no MARCO DA MODORRA BRANCA, do cal segue á FONTE DO CABEZÓN , de ali cortando a Norte vai ao PORTO DAS TRAVESAS , dalí ao PONTÓN DE GONTOMIL, deste ao MARCO DE RIBASALTAS , dalí ao de LAMAS DE MUIÑOS; e deste volve a fenecer ao da MODORRA BRANCA.
*************************************************************************************
43 .- PARROQUIA DE SANTA EUFEMIA DE SANTO ANTOLIN ( XURISDICIÓN DE SAMOS )
Na Idade Media foi coñecida como Sancto Antonini de Sárria. Tamén aparece nomeada com Santo Antolín de Touville .
ESTREMAS.- " Principiando a súa demarcación no sitio dos BARREDOS DO FONDÓN, dalí segue ao MARCO DE BAIXO DO PRADO DA TORRE, dali á DEVESA de Anxo Vázquez, dali á FONTE DE LAMAS ALBAS , dalí á MODORRA DAS CAVIANCAS , desta á PEDRA CHANTADA, dela á CALZADA DE SANTA EUFEMIA, de alí ao dito sitio dos BARREDOS DO FONDÓN, primeira demarcación".
************************************************************************************
44,. PARROQUIA DE SAN PEDRO DE SETEVENTOS ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DE FERREIROS )
Era de Señorío particular da Condesa de Lemos- Marquesa de Sárria que pola renda de fanegas percibía 113 reais en cada un ano.
ESTREMAS.- " Principia a súa demarcación a Levante no MARCO DE OUTORELO do cal segue a outro que se acha no AGRO DA BARREDA de alí polo ALTO DO MONTE DA CHA a outro MARCO que está debaixo do PRADO DA TORRE , de aquí á FONTE DE CÓRNEAS , desta polo VALADO DA CUBELA e o chamado do SISTO até o PORTO DO MORETÍN e daquí volve fenecer ao MARCO DE OUTARELA sinalado na primeira demarcación",
************************************************************************************
45- PARROQUIA DE SAN XULIÁN DA VEIGA ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( NA VEIGA DE SÁRRIA )
Era de Señorío particular da Condesa de Lemos.Marquesa de Sárria que pola renda de fanega percibía 12 ferrados de pan centeo e 9 reais en cada un ano.
ESTREMAS.- Principia a súa demnarcación a Levante no MARCO DO MORELLE do que segue ao de LAMA DE MUIÑO, dali continuando a Norde vai ao MARCO DE RIBAS ALTAS, daquel segue río arriba ( Río Sárria ) á CAL DE CASA NOVA, deste cotra ao MARCO DOS BRANCOS, deste á FONTE DO CARDO, desta ao MARCO DO AGRO DA COSTA , e daquel volve fenecer ao referido dos MORELLES , sinalado na primeira demarcación".
.************************************************************************************
46.- PARROQUIA DE SANTIAGO DA VEIGA ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( PARTIDO DA VEIGA )
Parroquia de Señorío da Excma, Condesa de Lemos- ;Marquesa de Sárria e do Mosteiro de Samos, da Orde de San Bieito. A Marqiuesa de Sárria pola renda de fanegas percibía 31 ferrados de pan centeo e 26 reais e 26 maravedís. O Mosteiro de Samos , polo dereito de loitosa, uns 30 reais por ano,
Estremas : Principiaba a demarcación na MODORRA BRANCA da cal segue ao MARCO DAS MATELAS, deste á FONTE DE CERXEDO, de ali ao ARROXO DE RIBAS seguindo este ate se introducir no RÍO SÁRRIA e por este abaixo até o POZO DA REZA, do cal corta ao MARCO DA TRAVE que a divide da de Santo Estevo de Lousadela , do cal segue pola CARREIRA DE FOLGUEIRÓN até a POZA DAS CALDAS , dali ao AGRO DA GOLADA e ao PONTÓN DA UZ e dela á FONTE DAS GARZAS, desta ao CANCELO chamado de XOÁN LÓPEZ, deste ao sitio da VEIGA, no que entra no RÍO SÁRRIA e torna río abaixo até dar no ARROXO DE CABANAS e segue á DEVESA DE GOLÁS e dali á MODORRA BRANCA, primeira demarcación "
A parte pertencente ao Mosteiro de San Xulián de Samos O.S.B. tiña as seguintes estremas : " Principiando a Levante na MODORRA BRANCA da que segue polo CAMIÑO REAL DA PONTE CARRACEDO até a CASA que habita Matías RIBEIREGO, dende esta vai fenecer ao ARROXO DE RODICELO , situación do MONTE DE PEDRA.
.**********************************************************************************
47- PARROQUIA DE SANTA MARÍA DE VILAMAIOR ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( SANTA MARÍA DE VILAMAIOR DE PARADELA OU DA LOBATAIRA )
( PARTIDO DA LOBATAIRA )
Era de Señorío da Condesa de Lemos - Marquesa de Sárria que pola renda de fanega percibía 31 ferrados de pan centeo en cada un ano.
ESTREMAS.- " Principia a súa demarcación pola parte de Levante por un PENEDO que chaman SEIXO BRANCO , do cal segue á PEDRA CHANTADA , deste ao MARCO NOVO , que se acha ao Sur, de ali ás RIPIAS DE PENA LONGA e polo PORTO PORRIDE á MODORRA FENTIRA e daquí vai á PONTE DE PADERNE, cortando ao Norte pola situación de SUMOSUGUEIRA , PORTELA DA RAÑOÁ vuelve a fenecer no SEIXO BRANCO sinalado ao principio da demarcación".
***********************************************************************************
48 .- PARROQUIA DE SAN FIZ DE VILAPEDRE
O Señorío particular desta freguesía estaba repartida entre varios interesados : 1.- André González Cedróm , de San Miguel de Vilapedre, que dos tres vasalos seus percibía 5 reais en cada un ano. 2.- Pedro de Armadas, de Penamaior, tiña dous vasalos que non pagaban renda. 3..- Felipe Ortega, de Lugo, recibía de cada un dos seus 12 vasalos un día de traballo. 4- Froilán Pallares , de Lugo, tiña tres vasalos , que lle daban un día de traballo por valor dun real. 5.- Xertrude de Vivero, de San Xulián da Pobra, tiña un vasalo, que contribuía cun día de traballo-
ESTREMAS.- " Principiando a demarcación polo lado de Levante no PASO DO RÍO DE PATELAR , en dereitura á DEVESA DE ZANFOGA ; desta á PENA DE LAMAPODRE e á BAIUCA DE LAMELAS , PONTÓN DA RIGUEIRA e ao referido PASO DO RÍO DE PATELAR".
*************************************************************************************
49.- PARROQUIA DE SAN MIGUEL DE VILAPEDRE
O Señorío dos diferentes lugares e casas da freguesía estaba repartido da seguinte maneira. 1.- A André González Cedrón exercíaa sobre 22 vasalos, que debíam un día de traballo ao ano , regulado en 22 reais. 2.- A Froilán de Pallares, por 10 v asalos e os debidos días de labor aneiro regulábanlle 10 reias.
ESTREMAS : " Principiando a súa demarcación polo lado de Levante no sitio de ROZAS en direción do CASTRO PEDROSO , deste ao PENEDO DE VILAR PEREIRO , dalí ao AGRO DE LAMELAS e á PENA FERREÑA, deste ao PRADO DE QUINTE e a SAN COSMEDE en dereitura ao sitio de ROZASm primeira demarcación".
.*************************************************************************************
50 .- PARROQUIA DE SANTA MARÍA DE VILAR
O Señorío particular correspondía : 1.- A Pedro de Miranda Omaña, de Santa María de Campo ( Asturias ) que percibía o dereito dun día de traballo e 25 reais e tiña 25 vasalos. 2.- Xosé Pardo de Santa María de Touville percibía 8 reais e un día de traballo dos seus 8 vasalos. 3.- Francisco Boado, veciño da cidade da Coruña tiña 3 vasalos dos que recibía de renda 7 reais e medio.
ESTREMAS.- " Principiando a súa demancación polo lado de Levante na CAPELA DE SAN CIBRAO en dereitura á PENA PARAXUÁ e AGRA DE VILASANTÍN , desta ao RIO DE PATELAR , CERRA DA CARIÑA e a CAPELA DE SAN CIBRAO.
************************************************************************************
51.- PARROQUIA DE SAN SALVADOR DE VILAR DE SÁRRIA ( XURISDICIÓN DE SÁRRIA )
( NO PARTIDO DA ANDADURÍA )
O señorío partiucular estaba repartido entre : a ) A Excma, Condesa de Lemos, como Maquesa de Sárria. b).- O Excmo, Señor Conde de Maceda. c ).- Don Alonso Mendoza e Lemos , veciño da cidade de
Lugo, como dono do Couto de Castelo dos Infantes.,
A Marquesa de Sárria, pola renda de fanegas, percibía en cada un ano 26 ferrados e 26 reais de veludo. O Conde de Maceda ,por loitosa, recibía de dous veciños , uns seis reais por ano. O Señor de Castelo dos Infantes: Outros 6 reais por ano,, derivados da loitosa.
Estremas: " Principiando a Levante co COUSO DA LAMA DE ARROXO ; do cal segue polo ARROXO deste nome á CAMPA DE FONTE ARIZ, do cal segue ao ARROXO deste nome ao sitio das TRES MODORRAS ; daquela ao MARCO DE SU CERDÁN ; deste pechando a Norte á PORTELA DOS BRANCOS, e polo AGRO DA LENCE á PRESA DOS CASCALLOS que se acha no RÍO SÁRRIA arriba até a situación da VEIGA PEQUENA , dende a cal vai por tras da CORTIÑA DO CANEIRO ao ARROXO DO CAMPO DE VIGO e polo sitio de RODIZ e polas CORTIÑAS DE PUMARIÑO á CANCELA DA LAMA , que está aos CASTROS DE SAN COSME, daqueles ao cume do MONTE DE CASTILLÓN, e dali pola CORTIÑA DO BOSQUE , dali volve fenecer ao referi<do COUSO DA LAMA DE ARROXO, sinalado na primeira demarcación.
As estremas entre a Xuriidición do Conde de Maceda e á do Conde de Lemos-Marquesa de Sárria, eran as seguintes:
" Principiando no MURO DA POZA DO CARBALLAL , do que vai a outro que se nomea da DEVESA ABERTA, de aquí ao de ESCONDULLO, e deste vai fenecer ao sitio da denominación DOS CASTROS. ( Lugar de SAN COSME ou SAN COSMEDE DO CARBALLAL ).
As estremas do Couto pettencente á Xurisdición do Señor de Castelo dos Infantes eran as seguintes.
" Principiando por Poñente no MARCO DO CASTAÑAL do que segue ao da CORGA DE ABAIXO, deste ao que se nomea de TRAS DAS CORTIÑAS, daquel ao DAS CERDEIRa, e de ali a fenecer no MARCO DO CASTAÑAL na priomeira demarcación do termo desta Xurisción, que se acha no cetro da dita freguesía ( LUGAR DE MENDRÓS ).
*************************************************************************************
Comentarios
Publicar un comentario