XEOGRAFÍA DA TERRA DE SÁRRIA NA IDADE MEDIA ( 793 )
XEOGRAFÍA DA TERRA DE SÁRRIA NA IDADE MEDIA
A primeira identificación das terras de entre "Minius " , " Naria " e "Sile " , con establecemento de estremas ben definidas, marcos xeográficos de doada identificación veu dada no 569, cando no tempo do Reino Suevo de Galicia se celebrou o Concilio de Lugo , que estableceu o Condado Sarriense ( tendo por elemento definidor o RÍO SÁRRIA ) e o Condado Paramense ( co Mons Parami -MONTE DO PÁRAMO ).
Documentos medievais da Catedral de Lugo.
COMITATUS SARRIENSE .- Cuartus Comitatus Sarriensis dicitur, levat se in Penam majoren , & pergit ad Pando , & venit ad montem Neironem , perducitur ad Meizaram , & inde ad Zebrarium montem , & deducitur ad Patrunello , & indea ad Petram Caballar , vaditque ad Bumbe fontem , descenditque per flumen illud , & ita divisio est per ( Pontem de Villafranca ) , & quidquid est versus valle Carceris totum est Lucensis Ecclesiae usquequo intrat in Sile & et venit ad Aquilare Penam , ascenditque ad illas Lastras , & inde ad Caprilias procedens , ex inde finitur Genestosum montem, & concludens Cairoga ,
....... O Cuarto Condado é chamado Sarriense , principia en Penamaior ( Becerreá ), e vai ao Pando , e segue ao Monte Narón, e prosegue a Meizarán ( Triacastela ), e despois ao Monte do Cebreiro, segundo cara Padornel , e de ali esegue á Pedra Cabalar, e vai á Fonte do Bumbe , e baixa por ese río , e a división é pla ( Ponte de Vilafranca..... ) e o que está cara Valcarce é todo da Igrexa Lucense até entra no Sil e vai á Pena Aguiar, e sobe cara As Lastras , e despois continúa polas Cabreiras , e logo polo Monte Xestoso, rematando en Quiroga....
....................................
CONDADO PARAMENSE.- " Quintus Comitatus Pariemensis nuncupatur, incipitur ubi intrat Sarria in Neira , & venit ad Aquilarem Penam, & extenditur ad Castrum Petrosum , & venit ad montem Masidi, & procedit indirectum ad Froilani , & venit ad Morosum Montem , & inde ad montem Acutum , & extenditur ad Cairogam indirectum; ex alia parte levat se in Salbatur , & et venit ad Castrum de Zabaga , & venit ad Petrosum monten super Ervilia Lama , deinde a Baimorto pergens ad Fenoli Castrum , deinde ad Cotum , & et inde indirectum ad Penam Acutam concludens Castrum Quitar usque influmine Sile Portu Palumbari". ( Fonte : España Sagrada XL. Lugo. Manuel Risco, páxs. 346.347 )
...... " O Qunto Condado é o coñecido como Paramente, que principia onde o RÍO DA SÁRRIA entra no río da Neira , e ven á PENA DE AGUIAR ( en Saa do Páramo ), e segue cara o CASTRO PEDRDOS ( riba do Alvaredo de Moscán ), e vai en dereitura ao MONTE MASIDE ( Santa Cristiña ), segundo en dereitura a FROIÁN , e ven ao MONTE MOROISO e dali vai ao MONTE AGUDO, seguindo en dereitura até Quiriga; e da outra parte principia en Salvadur, e ven ao Castro de Chavaga, e ven ao Monte Pedroso riba de Erbillar Lama , dende ali vai a Baamorto e prosegue ao Castro de Fión , e despois ao Coto e dende alí en dereitura á Pena Aguda rematando polo Castro da Guítara até o río Sil no Porto de Pombeiro,
.........................................................................................................................................................................
" ( 747 ) ... In Ripa Sarria Villa Mediana , & et Villa Atraissi ; medias Ecclesias Sancto ( Stephano ) de Septem ventos cum adjunctionibus & familia ejus ab integro : Ecclesia Sancto Felice de Raymundi adjunctionibus suis stipata de familia mea...." ( Fonte : Odoarii Episcopi Lucensis testamentum Anno 747 )
".... Na Ribeira da Sárria, Vilameá e Vila de Estraxiz , a metade das Igrexas de Santo Estevo de Seteventos coas súas adxuncións e os seus servos íntegramente ; A Igrexa de San Fiz de Reimóndez coas súas adxuncións recibida da miña familia ......"
( 832.- Afonso II concédelle á Igrexa de San Salvador de Ovedo, varias comarcas que foran da Diocese Lucense ) : Balvonica , NEYRA, Flamoso , SARRIA, PARAMO , FROYLANI , Sabinianus & Sardinaria , Aviancos, Asma , Camba & Ecclesias de Dezom.
..........................................................................................................................................................................
( 841 ) COUTO DE SANTA CRISTIÑA DO VISO.- ( Alfonso II Doazón do Couto de Santa Cristiña do Viso ).
In primus es illud Castrum antiquum vocitatum Sancte Christina , quod abstuli a Sarracenis , cum Ecclesia in eodem fundata inter territorio Lemabus & Sarria . sub Urbe Lucensi per suis terminis antiquis" , id este per monte Moroso; & deinde deducitus in illas cortinas, donce recte linea per summitatem montis devenit in Arroyo Vaucello, & defluit per convallem in Flumine Humano usque ad Portum de Godom vetera, ascenditque per ipso sarrapio Montis Spinoso usque ad verticem ipsius montis. In directa liena per cacumen Montis , don venit in Arroyo de Piellas, defluitque in Caveyo Flumine , per transitque Flumen per ipsas Lagenas medianas,, concludens ei longo usque in Campo Longorio et concludens in directo ., per ipsas lag demergitur in Humano , et ascendi per ipso Arroyo Montis Mediano per ipsos escoupos usque in illas cortinas, concludens montis Morosum ",
......." Primeiramente é o Castro de anbtigo nomeado de Santa Cristiña , que o obtiven dos sarracenos coa igtrexa nel fundada. entre o territorio de Lemos e o de Sárria , baixo da Urbe Lucense polos seus termos antigos , isto é polo monte Moroso ; e dende ali polas cortiñas, segue en liña recta polo cimo do monte e chega ao arroxo Bouzallo , e descende polo conval até o río Mao ( Omao ) até o Porto Vello de Góo. sobe aba do Monte Espiñoso até o vérticr deste monte . En liña dereita polo cume do Monte , e chega ao Arroxo de Pielas que verte as augas no río Cabexo, e pasa polo río polas penas do medio , rematando ao longo no Campo Longoiro concluindo en dereitura mergulladas no Mao, e subindo polo Arroxo de Montemeán polos escoupos até as cortiñas, rematando no Monte Moroso",
........................................................................................................................................................................
" En Sárria a Igrexa de San Pedro de Seteventos coas súas adxuncións e servos ; a Igrexa de San Fiz de Reimóndez coa súa adxunción ; Vilameá e a Vila de Estraxiz coa Igrexa de Santiago de Renche, Na terra do Mao ( Omano ) o Castro e a Igrexa de Santa Cristiña ( do Viso ).. coa Igrexa , as vilas e
........................................................................................................................................................................... ( 23.12.927 ).- Mosteiro de Santa María de Loio ( Sancho Ordóñez , rei de Galicia e os condes Gutier e Ilduara.
" In territorio Galecie ., sub urbio Lucensi, aderens Monti Parami. inter rivulum Minei et rivulum Logii ". ( Diplomátca do Mosteiro de Celanova ).
" No territorio de Galicia , baixo da urbe Lucense . a carón do Monte do Pàramo . entre o río Miño e o río Loio"...
".....ipsum locum Sancte Marie semper virginis... qui sunt in Paratela, hominis XX et de Paramo XX et hereditas eorum.
"... aquel lugar de Santa María sempre virxe, que eon en Paradela, vinte homes e no Páramo vinte hoes e as súas herdades..."
.......................................................................................................................................................................
( 16.08.929 ) Afonso IV dálle en " comisso" ao seu tio " Guterre , varias posesións.
" et in Loseiro " ( Diplomática do Mosteiro de Celanova ) ".. e en Louseiro.
.......................................................................................................................................................................
( 11.03.934 ).- Partilla de bens de herdanzas entre San Rosendo e os seus irmáns-
"A Munione : Portum Marim, Fructesindi et pumares de Paramo , in vertente ad Sarria et pumares de Francos e tres partes de Bustos de Vucturaria et Sardinaria..." ( Diplomática do Mosteiro de Celanova ).
" A Munio : Portomarín, Froxinde e as pumaregas do Páramo, na vertente cara Sárria e as pumaregas de Francos e tres partes de Bustos de Vultureira e Sardiñeira... "
......................................................................................................................................................................
( 942 ) Ramiro II dalle bens a Froila Guterrez , baixo suxeición á súa nai.
",,,ad imperandum, sub manus mater tua in Paramo " ( Diplomática do Mosteiro de Celanova )
......................................................................................................................................................................
( 19.05.955 ) Ordoño III concédelle "mandacións" a San Rosendo.
"... Paramo medio et Paratella " ( Diplomática do Mosteiro de Celanova ).
"... a metade do Páramo e Paradela"
......................................................................................................................................................................
( 1.04.985 ) Pleito polos libertos o mosteiro de Barbadelo con dona Palla.
" ... donma Palla .in diebus suis mandamentum de Barvatello imperavat,... hic in Elarín ... ecclesie Sancti Jacobi e et sancti Marini.... Sancti Michael in rriva Barbatello ...." ( Diplomática do Mosteiro de Celanova ).
·"dona Palla nos seus días cando tiña a mandación de Barbadelo... aquí en Larín ( San Salvador de Larín, en Láncara ) .... as igrexas de Santiago e San Martiño ( Santiago de Barbadelo e San Martiño de Barbadelo- Sárria )... San Miguel na ribeira do Barbadelo ( San Miguel de Piñeira- Sárria )
........................................................................................................................................................................
( 1082 )
.............................................................................................................................................................
( 28.01. 1195 ).- Acordo do bispo de Lugo e o abade de Samos Don Paio.
Sancti Estephani de Ecclesia Alba : Santo Estevo de Eirexalba, Sancti Iacobi de Reenchi : Santiago de Renche. Sancti Iacobi de Stragis- Santiago de Estraxiz. Sancti Martini de Romeli. San Martiño de Romelle. Villa Mediana: Vilameá. Sancte Marie de Belanti : Santa María de Belante. Sancti Salvatoris de Pinza : San Salvador da Pinza. Palatium. O Pacio ( A Pinza ). Ortolona : Ortoá. Ranosindi : Rosende de Ortoá.- Rigario : Rigueiro ( Ortoá-Maside ). Sancti Estephani de Calvor : Santo Estevo de Calvor , Sancte Eolalie de Pascaix : Santalla de Pascais, Sancti Mametis de Lamas :San Mamede de Lamas ( do Couto ). Sancte Marie de Laurario : Santa María de Loureiro do Real , Sancti Michaelis de Montán ( San Miguel de Montán, San Miguel da Costa- Burgo Montán , hoxe Santa María de Montán ). Sancti Martini de Lausada : San Martiño de Lousada. Sancti Romano de Lausada : San Romao de Lousada. Sancti Laurentii : San Lourenzo de Pacios, desaparecida, hoxe paraxe perto de Pintín. Sancti Iacobi de Zaon : Santiago de Zóo , Sancti Egidii de Carvalio : San Xil do Carballo. Sancti Cristophori de Riu de Sarria : San Cristovo do Real. Sancti Martini de Sarria : San Martiño do Real. Sancti Silvestre de Fraxino : San Silvestre de Freixo. Sancti Salvatoris de Humano : San Salvador de Omano- San Salvador do Mao. Sancte Maria de Humano : Santa María de Omano-Santa María do Mao. Sancti Petri de Taxaria: San Pedro de Teixeira ( desaparecida ). Sancti Christophori de Laizara : San Cristovo de Láuzar. Sancti Iohannis de Lauzara : San Xoán de Lóuzara. Sancte Marine de Lavaegos : Santa María de Lavaegos ( desaparecida ), hoxe aldea de Santa Mariña, en Lóuzara. Sancti Pelagii de Nandi : San Paio de Nande ( desaparecida ), hoxe lugar de San Paio , de San Cristovo do Real.- Sancti Vicentii de Parada ; San Vicenzo de Parada ( desaparecida ) hoxe aldea de Parada de Lóuzara. Sancti Ysidorii de Lauzara : Santo Isidoro de Lóuzara , acabou deivando a Isidro ( Cidre ). Sancti Iacobi de Formicarios : Santiago de Formigueiros., Sancte Marie de Sonnide : Santa María de Soñide / Santa María de Suñide. Sancti Iuliani de Vila Iusti : Hoxe San Xulián de Teivilide ( hai o lugar de Vilaxuste ). Sancthe Mathe de Castroncán ( Castro Uncani ) Santa Marta de Castroncán . Sancti Xristophori de Villa Plana ( desaparecida ) : San Cristovo de Vilachá, hoxe aldea de Vilachá, Sancti Stephani de Cerdeiroas : Santo Estevo de Cerdeirolas , hoxe Santo Estevo de Reiriz , Sancti Michaelis de Froilanes : San Miguel de Frollais. Sancte Marie de Lier : Santa María de Lier. Sancti Salvatoris de Varzena : ( desaparecida ) San Salvador de Barxa. hoxe aldea de Barxa de Calvor. Sante Marine de Sevil : Santa Mariña de Sivil ( desaparecida ). Sancti Iacobi de Barvadelo : Santiago de Barbadelo ( Casa Domni Adilani, Loci Sancti Iacobi, Casa Barbatelli ). Sancti Michaelis de Pinaria: San Miguel de Piñeira ( Sancti Michaellis de Barbatello ). Sancti Martini de Barvadelo: San Martiño de Barbadelo ( desaparecida ). hoxe lugar de San Martiño. Ecclesia de Marzán : Igrexa de Marzán ( desaparecida ). Sancte Marie de Toubiilli: Santa María de Touville. Sancti Iacobi de Sauto : Santiago do Souto ( de Ferradal ). Sancti Petri de Armenia: San Pedro da Armeá. Sancti Vincentii de Leirado : ( desparecido ) San Vicenzo de Leirado, hoxe lugar de Leirado, na Armeá. Sancte Marine de Carvalio: Santa Mariña do Carballo / Santa Mariña de Galegos. Sancti Salvatoris de Armenia : San Salvador da Armeá / ¿ Larín ? / . SAncte Eolalie de Somoza : Santalla de Lagos ( na Somoza de Vilouzán ). Sancto Antonini de Sarria : Santo Antoiño de Sárria / Santa Eufemia de Santo Antolín / Santo Antolin de Touville.
.........................................................................................................................................................
( 6.11.1256 ) Acordo entre o abade Paio de Samos e o bispo de Lugo.
" ... in nomine Monasterii Samonense et Ecclesie Sancti Jacobi Barbatello... hereditatem quam habemus in Vivele et Hermitagium Sancti Adriani cum directuri suis et pertinentiis pleno juri.... Ecclesiam Sancte Marie de Villa Major de Paradela... unum casale est in Sancto Saturnino..." ( Diplomática do Mosteiro Samonense )
" .. no nome do Mosteiro Samonense e da Igrexa de Santiago de Barbadelo... a herdade que temos en Biville e o Eremitorio de Santo Adrao ( ermida de Santo Adrao / ermida de San Marco no Monte do Páramo ) coas súas dereituras e pertenzas de pleno dereito.... A igrexa de Santa María de Vilamaior de Paradela ( ou Santa María de Vilamaior da Lobataira- Sárria )... un casar en San Sadurniño ( lugar desapareciso documentado entre Biville e A Pinza ).
....................................................................................................................................................................
( 11.07.1259 ). - En San Xulián de Meixente.
Casa de Cima de Vila de su a Fonte de Domiz,
............................................................................................................................................................
( 11.07.1259 ) .- San Salvador da Pena.- " San Salvador de Froyan"
................................................................................................................................................................
SARREA /SARRIA.- " A vila de Sarrea " ( 16.01,1416 )
.........................................................................................................................................................................
TERRITORIO / TERRA
TERRA DE SÁRRIA.- Terra de Sárria.
TERRA DE OMANO / TERRA DE HUMANO ( OMANUS ).- Terra do Mao ( Terra de Omao )
TERRA ONITII / ONITIUS .- Terra do Incio ( Oincio )
VALE SARRIE.- Val de Sárria.
VALLE DE PARAMO.- Val do Pàramo ( pola banda de Biville )
VALLE BARBATELLI,- Val do Barbadelo, hoxe Val do Celeiro.
COSTA PARAMI.- Costa do Pàramo. ( Territorios das abas do Monte do Pàramo )-
........................................................................................................................................................................
CONDADOS MEDIEVAIS NAS TERRAS DE SÁRRIA
COMITATU SARRIE .- Condado de Sárria ( Tenentes: Comes in Sarria, Comes in Elarin.. )
COMITATU LAUSATA.- Condado de Lousada ( na zona de Samos )
COMITATU LAUZARA / COMITATU PARATA.- Condado de Lóuzara / Condado de Parada de Lóuzaa
COMITATU FROGIANI.- Condado de Froián (no curso alto do río Barbadelo, hoxe Celeiro )
COMITATU TRIACASTELLE.- Consado de Triacastela.
MANDATIO BARBATELLI .- Mandación de Barbadelo-
MANDATIO LOGEIRO.- Mandación de Louseiro
..............................................................................................................................................................................
MONTES
ALPE / MONS ERIPIUS / ERIBIUS
MONS SERIUS / MAEDA
MONS PARAMI
MONS MASITI
MONTE MOROSO.- En Santa Cristiña do Viso
MONTE SPINOSI.- Monte Espiñoso en Santa Cristiña do Viso.
MONTE OCOSO
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
RÍOS
FLUMEN MINIUS
RIPA NARIA
RIPA ARMENIELLA
RIPA / FLUMEN / RÍVULO / AMNIS SARRIA
RIPA SARAMBELO
RIPA BARBATELLI
RIPA ORIZON
RIPA LOGII
RIPA OMANUS
RIPA LAURE
RIPA LAUZARA
CABEYO FLUMINE
ARROXOS / REGUEIROS
ARROYO VAUCELLO .- En Santa Cristiña do Viso
ARROYIO DE PIELLAS.- En Santa Cristiña do Viso
ARROYO MONTE MEDIANO.- En Santa Crisitiña do Viso
................................................................................................................................................................
PORTO
PORTO DE GODON.- Porto de Góo no río Omano -Humano ( Mao )
Comentarios
Publicar un comentario