PROXECTO INTEGRAL DUNHA ESCOLA DE ADULTOS NUNHA CABECEIRA DE COMARCA ( 745 )
PROXECTO INTEGRAL DUNHA ESCOLA DE ADULTOS NUNHA CABECEIRA DE COMARCA
Seminario Permanente do Equipo de Profesores de Adultos de Sárria
Centro de Educación Adultos . SÁRRIA- xuño 1993 ( 745 )
AUTORES : AFONSO GOYANES LÓPEZ.- XAIME FÉLIX LÓPEZ ARIAS.- RECARDO SEGUNDO LÓPEZ,. - XOSÉ OVIDIO VALÍN RODRÍGUEZ
......................................................................................................................................................................... INTRODUCCIÓN
A EDIUCACIÓN DE ADULTOS
No procso formativo de cada individuo , e no máis amplo referido aos grupos sociais . é algo xa aceptado con carácter de xeralidadr , que se está diante dun proceso aberto , que vai moito máis aló do mero concepto de escolarización obrigatoria, e que a existencia dun ensino permanente orientdo aos adultos é un dos sinais de desenvolvemento das comunidades , porque a oferta educativa ten que abarcar a tódalas xerazós e capas sociais.
A Educación de Adultos é tamén unha educación para o ocio e para o tempo libre , sustentada nunha escola de participación e integración social, porque pode e debe convertirse nun punto de confluencia de persoas e ideas.
No medio rural galego, no que vai enxergándose un proceso evolutivo de fortes transformacións sociais, a presencia dun proceso formativo orientado aos adultos é fundamental, e , como en tantas outras circunstancias , o papel motor vaille corresponder ás cabecerias urbanas , onde se concentran recursos e servizos, e que pola súa condición centralizadora e exemplarizadora, teñen que ser potenciados.
Plantexámonos como cuestión primordial afondar , na análise da implantación dun Centro de Educación de Adultos nunha cabeceira de Comarca , tanto dende as iniciativas institucionais que lle serviron de acta de nacemento, como por razón das experiencias feitas por un profesoprado que dende a especialización neste tipo de ensino , e tendo presentes as experiencias doutras zonas e países, tencionan que a oferta dun ensino de adultos sexa integradora e participativa.
Non hai dúbida de que un dos aspectos máis salientables das experiencias que nos últimos anos se teñen feito en educación de adultos , e que haxa unha grande comunicación entre os sectores implicados ( técnicos, profesorado , alumnado... ) que leva a que as actividades e programacións , sen perxuizo de especificidades , sexan compartidos e froito dun labor planificador común. Polo tanto , moitos dos aspecto que neste traballo se recollen , aínda que referenciados a un ámbito xeográfico concreto , non son unha análise cativa ou localista , senón que , pola propia vontade integradora dos seus responsables ., trascende a outras áreas.
Deste xeito , moito do que neste traballo se vai recoller , nace desas experiencias e postas en común , tanto en materia de programación conxunta e planificación de actividades.
Con todo , cremos que se fai necesario afondar no coñecemento da Escola de Adultos, ou Centro de Educación de Adultos , porque a demanda social deste tempo esixe unha potenciación e dinamización destas experiencias , parecendo aconsellable que se leve adiante a súa institucionalización , cando menos , en tódalas cabeceiras de comarca.
Na dialéctica ensino presencial-ensino a distancia entendemos que non ten que haber confrontación , senón complementación e concorrencia , xa que a participación por presencia é fundamental, e son os Centros , e en menor medida as Aulas, o lugar axeitado para que os alumnos sexan, baixo a oportuna dirección, suxeitos do seu propio proceso formativo.
Apostamos pois pola potenciación dos Centros de Educación de Adultos, porque son instrumentos válidos e fundamentais e son o resultado dunha longa serie de experiencias que foron asentando o que hoxe é unha realidade en expansión.
Centramos , en primeiro lugar, o noso traballo na Comarca de Sárria , e trataremos de tirar conclusións que, dalgún xeito , poidan servir de pauta para experiencias en educación de adultos que, máis adiante . se poidan facer.
Cremos que , logo de analisar as experiencias levadas adiante en materia de educación de adultos, e tendo presente canto se ten feito, con maior ou peor fortuna , vai servir nesta etapa crucial na que nos encontramos por mor da reforma educativa , unha potenciación da educación dirixida aos adultos , nun tempo no que a demanda social aposta por esa potenciación.
Como equipo comprometido na implantación e consolidación dunha oferta de eduación de adultos nunha comarca da Galicia interior o feito de que , con ollo crítico, vexamos en primeiro lugar , o que ao longo do tempo se ten feito, seguindo moitas veces pautas que só a intuición e a demanda do alumnado nos plantexaban , vainos permitir facé-lo deseño do que entedemos debera ser un Centro de Educación de Adultos , amplo na súa oferta , plural e democrático na súa xestión e aberto ás novas experiencias . dinamizador do medio onde se encontra e, endefinitiva , formador de homes e mulleres libres.
Principiamos o noso traballo cunha investigación dos precedentes que, nos dous últimos séculos , tiveron algunha incidencia na Comarca, para logo centrármonos no que foi a experiencia punteira do Centro de Educación Permanente de Adultos de Sárria, que, posto en relación con experiencias similares , vainos permitir tirar conclusións darredor do que deberá sé-lo artellamento dun Centro comarcal de Educación de Adultos.
Entendemos que a sociedade galega , e as administracións públicas, teñen que facer unha forte aposta pola Educación de Adultos. E iso é o que amosamos neste traballo.....
Na esperanza de que as expereincias fragmentarias dean paso a proxectos integrais. . marxinais ou, mesmamente, fora das canles habituais , e malia á súa fragmentariedade foron todas elas xermolo da situación presente, na que a Educaciòn de Adultos conta cunha forte implantación e unha favorablr acollida por parte de tódolos sectores sociais.
**********************************************************************************
1.- RESUME DAS EXPERIENCIAS EDUCATIVAS PARA ADULTOS NA COMARCA DE SÁRRIA
1.1. ANTECEDENTES HISTÓRICOS.
No século XVIII documéntase a existencia dunha Escola ou Cátedra de Latinidate na vila de Sárria , na que se impartían rudimentos de gramática, cálculo e formación relixiosa . Mais non debeu ter moita continuidade , por depender do Hospital de Santo Antón.
Antecedebtes desta escola poideron ser as escolas dos mosteiros de San Xulián de Samos , Santa María Madalena de Sárria e Santa María de Castro do Rei , máis que posiblemente abertas á formación de rapaces pertencentes á fidalguía comarcana e á clase dos labregos ricos Porén nos pazos serían os capeláns os que darían a primeira formación aos fillos dos señores,
Tamén en moitras reitorais os cregos e beneficiados , en épocas moi concretas do ano , relacionadas coas xeiras dos cultivos , impartirían clases a aqueles rapaces de familias que o desexaban , previa aportación polos pais de produtos do campo ou pagamento en diñeiro. Todo iso complementado co ensino da Dourtina que, de xeito memorizante, se facía,
O exame da moi abondante documentaciòn notarial que se gardaba nos Arquivoa de Protocoilos, depositados no Arquivo Histórico Provincial de Lugo , no do Reino de Galicia,no da Universidade de Santiago e outras coleccións , amósanmos que a maior parte dos varóns e ase todas as mulleres non asinan " por non saber", o que nos indica que a un nivel moi elemental un certo número da poboación masculia pasaba por unha preparación para a escritura e leitura.
Cecáis xa nese século aparecerian as ESCOLAS DE FERRADO , nas que con aportacións de ferrados de centeo polos pais persoas que tiñan unha certa preparación ensinaban os rudimentos da escritura , tomando como amostras , en xeral. escritos de longos e enrevesados procedimentos xudiciais e notariais , o que levou a que se tomase como pauta da aprendizaxe o castelán dos leguleios , con resultados pouco formativos, mais que ao estaren alonxados os textos da liguaxe habitual e dos obxectos comúns permitiu a conservaciñon do idioma propio.
1,2,. O SÉCULO XIX
Cando triunfa o movemento liberal de 1820 , naquel renacer cultural , vaise por vez primeira á implantaciòn de Concellos aos que se lles encomenda a formacióm de Escolas de Primeiras Letras,
Os datos aos que temos chegado con relación aos concellos de primeira implantación na Comarca son os seguintes:
1,- SÁRRIA . Hai unha escola na vila.
2.-CONCELLO DE LÓUZARA ; Hai dúas escolas . Infotme: " ë estrañable que en todas as parroquias deste Concello non hai xiquer unha escola dotada para que se poidan instruir aos nenos e están véendo que aínda que hai algún que outro mestre a este fin é pagado polos pais dos nenos, non sendo tres fanegas de centeo que para axuda de manter un mestre estaba dando até dagora o extinguido Mosteiro de Samos , sobre do que se agarda o remedio do Sabio Goberno" " Na compreensión deste Concello hai dùas Escolas que corresponden ao extonguido Mosteiro de Samos. que están en estado regular",
3.- CONCELLO DE SAMOS: Non constam datos.
4,. CONCELLO DE VILAPEDRE : Non constan datos.
5.- CONCELLO BIVILLE E A PINZA : Non constan datos,
6.- CONCELLO DE REBOIRO: Hai unha escola. " Educación da Nenez. Neste Concello só a houbo catro mees , Decembro, Xaneiro, Febreiro e Marzo , e para pagamento ao mestre contribúe cada Superior co que puido axustar , por non ter fondos para pagamento doutra maneira"
7.- CONCELLO DE O INCIO : " Ningunha Escola de clas algunha con doazón , nin sen ela hai para a educación da nenez e a mocidade ". Comunicàronse as Ordes Reais relativas á materia deste Capìtulo e aínda que se quixeran fundar escolas de primeiras letras como o pobo non ten medios propios , os seus habitantes, polo común careceren de medios non hai con dotalas a menos que o Sabio Congreso teña a ben facelo consinuando as rendas que os naturais contribúen á Encomenda de San Xoán e Mosteiro de Samos que son cuantiosas"
8.- CONCELLO DE LÁNCARA: Non constan datos.
9.- CONCELLO DE GUNTÍN ( DE LEMOS ). : Non constan datos,
10.- CONCELLO DA SOMOZA DE LEMOS : Non constan datos.
11.- CONCELLO D OCASTRO DE REI DE LEMOS : " Non hai razón que se poida dar nestes tres meses por non haber escola ningunha".
12.- CONCELLO DE PARADELA: Non constan datos.
13.- CONCELLO DA SOMOZA DE VILOUZÁN : " Resulta en cada parroquia un mestre pago por cada Contribuinte a ela agás a da parroquia de Río que a paga un benfeitor".
Non foi duradeira a experiencia , e con avances e retrocesos , a nosa comarca verase privada dunha escolarización efectiva, pois, agás unha escola para nenos e rapaces en Sárria , á que máis adiante se enadiu outra para nenas , até a década de 1860 non se van crear escolas no medio rural, xa con carácter definitivo.
Serán catro escolas, chamadas ESCOLAS TEMPORÁIS , porque só funcionaban en época de inverno , carentes de todo recurso , con mestres mal pagos , sendo curiosa a anécdota de que o mestre de San Salvador da Pena no local das clases tiña o seu obradoiro da carpinta , oficio co que podía obter ingresos para a economía familiar.
Hai que destacar tamén a creación da ESCOLA DE MONDÍN , na parroquia de Lier, que era de padroado , e tivo moita importancia na formación dos rapaces dunha ampla zona de Sárria e Samos. En 1901 García Vidal ordeoulle ao Concello de Sárria que adicase os fondos necesarios para o esnino de adultos do que se podían beneficiar veciños das parroquias da contorna,
Na vila aparece tamén por este tempo unha escola particular , a do mestre BARRIGÓN , que tamén foi un cabecilla da insurreción carlista , e que vai abrir camiño nun proceso formativo que se vai manter por moito tempo, e que supón a existencia consolidada duha oferta de carácter privado.
1.3.. SÉCULO XX
A xeralización do alumeado de petróleo e carburo , e máis adiante o da electricidade ( 1915 ) , xunto coa creación de moitas escolas no medio rural , propio das primeiras décadas do século XX , vai dar lugar a unha xeralización do ensino na comarca, co acceso tamén da muller aos labores de leitura e escritura , o que permitirá que haxa unha demanda social, que xa os mestres oficiais e particulares , poderán atender recibindo estes unha retribución, case sempre en especie por este traballo.
Na vila de Sárria aparecen as PASANTÍAS , centros informais, onde en longas xornadas de traballo , dende moi cedo até altas horas da noite, ex-seminaristas e outras persoas sen titulación oficial , imparten clases, que van dende as primeiras letras á preparación para oposicións á garda civil , ou a correos , por poñer dous exemplos , da demanda que atendías.
Os menestrais e empregados , ó femate da xornada laboral , tamén concorrían a estas clases.
No Motsiro de Samos , como preparación para a carreira sacerdotal, houbo moitos alumnos da Comarca , que estiveron ali recibindo formación , e que , logo de abandoar os estudos , contribuiron á propagación da cultura nos medios rurais de onde procedían.
Darredor do tempo da proclamación da II República xorden as primeiras ACADEMIAS , resentadas `por cregos ou mestres, e que xa imparten un ensino de maior calidade , orientado ás novas xeracións, pero que tamén fan preparatorios para adultos que queren colocarse en organismos e corpos do Estado.
Neste tempo faise a primeira petición ( 1932 ) para a criación dun Instituto de Bacharelato , que será realidade 43 anos despois.
Os mesmos mestres da vila , rematado o horario lectivo, preparan ós fillos da burguesía local , sendo de destacr o labor do mestre Domingos Saavedra Sánchez, en cuxo despacho prepararon por libre o bacharelato , maxisteiro ou comercio , moiutos sarriaos.
Eran clases non moi sistematizdas , pero que enchían un valeiro, sendo frecuente que outros profesionais . en especial pàrrocos e coadxutores, por mor das clases de latin , se adicasen a esta clas de ensino.
No medio rural seguía o labor das " Escolas de Ferrado" , e aparece a nova experiencia de que os alumnos do Seminario Diocesán de Lugo, nos meses de verán dean aulas , como un xeito de achegaren recursos para o pagamento dos seus cursos ordinarios.
No Concello de Paradela temos documentadas as escolas vrancegas de Pacios e A Tellada , onde para nenos e adultos , se impartían clases por Xesús López González ( da Casa do Neto de Pacios de San Miguel ) , e máis adiante mestre exercente na privincia de Ourense.
No tempo da guerra civil , as Escolas Publicas da vila de Sárria convértense en Cuartel con aloxamento de soldados , e iso vai siñificar un grave retroceso na oferta de ensino publico para alumnos varóns, e un florecemento das PASANT´IAS.
Estas clases nocturnas para adultos ( en realidade para alumnos maiores de 12 anos ) manterán a súa oferta ata os anos 1965 / 67 , sobor de todo como conseuencia da implantación de Academias para os exames por libre de Bacharelato e Maxisterio , rexentadas e servidas por licencuiados ( maioritariamente licencidas procedentes de fora da comarca ) e que dalgún xeito farán posible que, por primeira vez na Historia comarcana , amplas capas de mocedade da bisbarra , procedentes das clases sociais maís baixas, accedan ó ensino medio.
No Concello de Paradela , darredor de 1950 , hai que destacar a figura case mitica da " Pasantía do Alberto" ( Alberto López ) servida por un autodidacta que acabaría emigrando para Suiza, e que, con moi escasos medios , contribuiu a darlle unha formación básica a moitas persoas dese Concello , que non achaban no ensino oficial motivación dabondo para o seu proceso fiormativo , ou que, rematada a idade escolar , non tiñan a oinde iren na percura de maior formación.
Este polifacético "mestre sen título" , que era musico, fistor, tendeiro , secretario do Xulgado, et. , ao igoal que moitos outros a quen haberá que prestar atención , fixeron moito pola formación dos adultos , xa que dende as instancias oficiias había unha total despreocupación por este campo . Sen que fose maior, por outra parte, con relación a educación infantil.
Paralelamente , e como un complemento para os mestres oficiais, e só aceptado polos máis vocacionais , implántase só nalgún meses de cada curso, as clases noiturnas. Hai que ter en conta o desinterese , tanto das autoridades locai como dos estamentos educativos, sobre a importancia do ensino para adultos ( a escolaridade só era obrigatorio ata os 12 anos , e era frecuente que na práctica só fose dende os 7 aos 10.11 anos idade na que os nenos pasaban como aprendices aos obradoiros e fábricas ) . Proba evidente disto é que nas Eascolas Publicas de Sárria non se instalou o alumeado el´`ectrico ata a déacada de 1950 , cando xa dende 34 anos había electricidade en Sárria..
Estas clases noiturnas eran esencialmente de repaso e práctica da matemática elemental e da lectura e a escritura , e caracterizábanse pola masificación e falla de especialización , sendo atendidas por un só profesor , con fortes lagoas no seu proceso formativo , e en clases memorizantes, repetitivas e onde o concepto de disciplina ( e por conseguinte os castigos corporais ) están presentes , matizado isto pola circunstancia de que a idade dos alumnos fará que se limite aos alumnos que vai ata os 15-16 anos, por razóns evidentes de integridade física do profesor.
O material didáctico non ía máis aló da pizarra e a enciclopedia.
Na vila , estas pasantías contarán con grande absentismo, tanto por motivacións de prolongación de xornada laboral , como pola forte competencia de cines, salóns e bares , onde o alumnado achaba mellores ocasións de enche-lo ocio.
.......................................................................................................................................................................
CAMPAÑA DE ALFABETIZACIÓN.-
Na época do desarrolismo as autoridades educativas toman conciencia do atraso cultural de España , e da existencia de millóns de analfabetos absolutos e funcionais-
Organízase entón unha campaña ( ¡ con ecoar belicitas ! ) de erradicación do analfabetismo , que,m con miras máis propagandísticas que fundamentada nunha filosofía e efectividade , será montada con toda presa . Sorte que a ilusión do profesorado mozo supliría con voluntarismos as deficiencias da propia conceptuación.
Entre os máis estrepitosos dos fracasos , xa que serían moi poucos os analfabetos " alfabetizados" , a "campaña" seriviu para acceder a outro tipo de xente que precisaba de mellora.lo seu nivel cultural.
E habería que salientar , cando menos, que a edición do material didàctico e a especificidade dun profesorado por adultos , sinalarán o comezo dunha educación de adultos en sentido moderno.
Cando en 1963 se crean unha serie de postos de traballo para mestres na Campaña de Alfabetización , pódese falar do primeiro intento serio de atención á educación de adultos.
Isto sobre o papel, porque na práctica os resultados foron outros.
Ademais dalgúns mestres que traballaban nas escolas do medio rural , en Sárria vila , chegaron a estar destinados tres profesores, se ben na pràctica só un deles se adicba a ese mester, porque os outros dous asignáronse como reforzo para o ensino primario en hortario diurno.
O feito de compartiren as aulas de ensino primario levaba a que o horario de atención ós adultos fose moi reducido , e que houbese grandes carencias de material e equipamento.
As escolas de alfabetización do medio rural non tiveron moita comtinuidade , porque a dinámica dos ciclos produtivos facía que ata primeiros de novembro non se contase con alumnado , e que chegado abril tamén qiedasen valeiras as aulas , e foi así como o labor xa orientado cara a Promoción Cultural se centrou na vila , como centro irradiador da Comarca.
A provisionalidade na que se movía o profesorado fixo que moitos elementos valiosos optasen polo ensino ordinario , co que se resentiu o prceso , xa que, sen que iso teña outro significado , hai que facer notar que os profesores da Campaña de Alfabetización procedían, case sempre , dos primeiros postos das oposicións , e eran falando a linguaxe tópica daquel momento " inasequibles ao desaliento".
..............................................................................................................................................................
A CAMPAÑA DO SERVICIO UNIVERSITARIO DO TRABALLO ( S.U.T,)
Na segunda metade da década dos sesenta o S.U.T. ( Servicio Universitario de Trabajo ) organizou nun verán unha Campaña de Promoción Cultural no medio rural da Comarca , e moitos estudantes universitarios conviviron nas aldeas coas familias que os acolleron . Deron clases ós rapaces e adultos das parroquias , sen que se desen, dende logo , resultados espectaculares , xa que en definitiva foi mías un achegamento dos universitarios á realidade social do medio rural o que privou por riba de calquera outro aspecto.
A escesiva oficialización da expreriencia privouna de bon suceso.
Certamente o periodo de verán non era o máis axeitado para unha programación que atendese ós adultos do medio rural , e agás algunhas actuacións teatrais e puro lecer , feitas polos universatorios , na vila , non pasou de ser unha expreriencia anecdótica.
.......................................................................................................................................................................
A PEQUENA UNIVERSIDADE-
Superada a conceptuación de Campaña de Alfabetización ( na Comarca non foi, en realidade, campaña alfabetizadora ) implantouse a Pequena Universidade , na que se impartía ensino regulado , preparatorio para a obtención do Certificado de Estudos Primarios.
A unha demagóxica denominación , seguiu outra pretenciosa aínda máis demagóxica.
En horario nocturno , e con exames abertos cada semestre, as persoas maiores de 14 anos recibían ensino das materias básicas , contando xa con material específico , editado polos servizos do Ministerio de Educación e Ciencia.
Podemos entendemos esta experiencia como o primeiro intento serio e estable dun ensino reglado para adultos.
Dotada dun forte contido demagóxico, a denominación de Pequena Universidade , non se podse entender como algo "serio" , cando se limitaba a dúas horas de clase sobre temas de ensino primario , complementadas con algunhas " charlas " de médicos , avogados, sacerdotes dependnendo das relacións sociais do mestre encargado.
De todos xeitos algo prendeu desa denominación , porque na actualidade , algunhas experiencias de educación de adultos levan a denominaciòn de Universidade Popular.
En reañldiade esa denominación de Pequena Universidade foi abandoada moi axiña.
........................................................................................................................................................................
PROMOCIÓN DE ADULTOS.-
A existenza dunha demanda de ensino para adultos , propia da época desarrollkista , e o convencemento de que había que preparar para eses novos tempos e novas técnicas a moitos rapaces e rapazas , levou á creación dun Programa de Promoción de Adultos , e na Comarca de Sárria supuxo a consolidación de dúas Aulas de Adultos , que funcionalmente dependeron nos primeiros tempos do Centro das Mercedes, da cidade de Lugo , manténdose a mesma situación de inseguridade do profesorado , que mantiña a súa situación administrativa de provisionalidade.
A falta de operatividade desa concepción de dependencia con relación a un Centro lonxano , e alleo á experiencia, levou a que as Aulas tiveran plena independencia , baixo a supervisión funcional do Inspoector Poñente , se ben, nun primeiro tempo ocupaban o mesmo espazo que as escolas de EXB.
Máis adiante , diante da forte demanda existente , o Concello de Sárria habilitou espazos específicos en edificios dos que ía dispoñenmdo ( baixo da Casa do Concello , antigo Hospital Municipal-Asilo ) ata que finalmenmte pasan a ocupar o primeiro andar do edificio da Biblioteca Municipal ( Rúa Pedro Saco ) limitando a dotación de persoal docente a dous profesores que impartían clases en turnos de tarde-noite.
.................................................................................................................................................................
PLAN DE PROMOCIÓN CULTURAL DO TRABALLADOR.-
Nos cursos 1971 /72 e 72/73 a Delegación Provincial de Sindicatos promoveu unha campaña de atención á formación dos traballadores , que, polos métodos compulsivos da época , deu lugar a un incremento de matriculación de adultos, e que fosen catro os profesores adicados a este proceso formativo.
En realidade nese Plan había moito de demagóxico , porque aúnica preocupación era pola cantidade de alumnos que se lograsen , sen que se traducise noutros aspectos relevantes,
Porén a activa campaña de captación ( caseque forzosa ) de alumnos por parte das xerarquías sindicais supuxo que moitos alumnos que descoñecían a existencia de clases para adultos participasem nesta campaña , contribuindo á consolidación de experiencias máis consistentes e estables.
..............................................................................................................................................................
AULAS DE EDUCACIÓN PERMANENTE DE ADULTOS.-
O paso seguinte foi a creación de dúas Aulas , ampliadas logo a tres , con implantación de turnos de mañá , tarde e noite.
A inseguridade profesional na que o Profesorado se movía, foi causa de que moitos dos profesores, moi válidos neste eido do ensino , diante das escasas perspectivas de futuro, deixasen o seu posto, dando lugar a situacións de indefinición e inestabilidade , que retrasaron a consolidación do sistema e a que moitas experiencias daquela iniciadas , morreran por falla de estímulo.
................................................................................................................................................................
CENTRO DE EDUCACIÓN PERMANENTE DE ADULTOS
Non foi atá 1881 cando se consolida o ensino de adultos na Comarca, coa creación do Centro de EPA . Dende entón a estabilizaciñon do profesorado , a existencia dun edificio específicamente destinado a este cometido, e o voluntarismo e receptividade diante da demanda social , van a conformar un centro dinnámico e que, en boa medida, pola vía experimental contribuirá ó deseño do que, agora, se entende como centro especializado na educación de adultos.
......................................................................................................................................................................
OUTRAS EXPERIENCIAS.-
Hai que falar das experiencias que no seu momento supuxeron os Cursos do Patronato de Promoción Obreira ( PPO ) , seguindo logo polos cursos do INEM , que permitiron a incorporación de adultos a novos xeitod de traballo.
Os Cursos do INEM , hoxe en día , seguen a ter ampla demanda . e compleméntanse coa Escola Taller "Camiño de Santiago" , con módulos de Carpintaría, Albañilaría . Ferrarís . Xardinaría e Cantaría que durante un trienio ( 1990 / 93 ) veñen a compaxinar os estudos prácticos das profesións , con aspectos formativos.
O Servizo de Extensión Agraria , nos primeiros tempos, tamén tivo unha grande presencia na formación de agricultores., a traveso de cursiños , moitos deles no medio rural e outros na vila. En 1975 puxose en funcionamento a Escola de Capacitación Agrícola que ocupou o que fora edificio das escolas de Vilar de Sárria.
Non hai que esquecer tampouco o labor formativo que nas décadaa dos anos 1940 e 1950 supuxo a Acción Católica en Sárria, cunha activa presenza entre os adultos , con cursos para " mozas" e cursos para " obreiros " e actividades culturais e recreativas.
E nos últimos tempos é de destacar a innovadora presenza das Cooperativas do Campo , que ó longo de todo o ano , imparten cursiños sobre asuntos de interese para os agricultores.
Como valoración xeral, poderiamos decir que tódalas experiencias que con relación á educación de adultos se teñen levado , acharon sempre unha favorable acollida , o que demostra que responden a unha forte demanda social.
Noutras áreas territoriais teñen grande influencia as actividades das Pequena Universidades e as Aulas da Terceira Idade , experiencias de ensino non reglado , que son moi suxerentes e que deberan ser obxecto dunha máis fonda análise.
********************************************************************************.
O CENTRO DE EDUCACIÓN PERMANENTE DE ADULTOS
2.0.- O CENTRO DE EDUCACIÓN PERMANENTE DE ADULTOS.
Os Centros de Educación Permanente de Adultos veñen a significar a consolidación da oferta pública de ensino presencial reglado , xa que , son concebidos, fundamentalmente , como lugares a onde poder acodir aquelas persoas que non teñan completado a escolarización e titulación básicas , ou aquelas persoas que, por calquera causa , quedaran fora dos sistemas de obtención de titulación.
En principio pódese decir que os Centros de Educación de Adultos só se pensaron para aquelas persoas que precisasen da obtención do Certificado de Escolaridade ou o Título de Graduado Escolar.
Certamente a oferta de tres niveis viría a recoller os conceptos de alfabetización e promoción cultural , e unha especifica orientación cara o ensino reglado.
Vai a ser a propia dinámica dos Centros a que vai xerar a ampliación da oferta, primeiramente subvencionada a traveso dos Programas de Educación Compensatoria , e despois polo ensaio doutras fórmulas , ás que atenderemos no desenvolvemento do presente traballo ( como actividades promovidas polos Concellos e Asociacións Culturais ).
O que si podemos afirmar é que na actualidade os Centros de Educación de Adultos sobrepasan, afortunadamente , as concepcións iniciais , e que veñen facendo un labor de dinamización e promoción cultural, moi salientables.
.....................................................................................................................................................................
2.1.- O ENSINO REGLADO.-
Aínda que a motivación primeira da creación dos Centros de Educación de Adultos ten sido o ensino reglado a propia dinámica xerada nas súas actuacións , fixo axiña necesario amplia-la oferta.
Estruturado o ensino darredor dos tres ciclos hai que salientar que o primeiro e o segundo chegan case que a seren anecdóticos , xa que son moi poucos os alumnos que teñen que seren incardinados neles
En realidade , dende a implantación da EXB , pódese decir que só o 1 % dos alumnos se adscribe ó I CICLO , e que un 10 % vai ó II CICLO , mentres que o 89 % restante entra no III CICLO.
Débese iso a que co aumento dos anos de escolaridade a meirande parte dos alumnos que se matriculan nos Centros de Educación de Adultos alcanzaron, 6ª, 7ª ou 8ª de EXB, con preponderrancia de alumnos que teñen algunha das áreas do curso 8º sueperada-
Un aspecto a destacar é que, dende a creación dos Centros de Educación de Adultos , a oferta temporal sufreu unha forte transformación , de xeito que son tres os turnos ofrecidos.
a ) TURNO DE MAÑÁ.- En horario lectivo de 10 a 13 horas , especialmente orientado ao alumnado procedennte do medio rural , e ás amas de casa . O alumnado pertence maiiritariamente ó grupo de idade de 14 a 18 anos.
b) TURNO DE TARDE.- En horario lectivo que vai das 15 ás 19 horas , cunb descanso de media hora . Este turno está orientado ós alumnos residentes na vila e no seu alfoz e a amas de casa - O grupo de idades repártese entre o de 14 a 18 anos, e de 25-45 anos ( amas de casa ).
c) TURNO DE NOITE.- Con horario de 19:15 a 22 horas , no que maioritariamente participan alumnos en idade laboral ( 16-25 anos ) , que unha vez completada a xornada de traballo aissten ó Centro.
Temos que salientar que os turnos non teñen rixideces e que, polo tanto, os alumnos poden escoller , na medida da súa dispoñibilidade de tempo , a asistencia ás clases, e ás áreas segundo o seu gusto-
En especial os turnos de tarde e noite está estrucurrados de xeito que se poden completar tódalas áreas , dacordo coas seguntes posibilidades de entrada e saída.
1º quenda : 15 a 19 horas., 2ª quenda : 16 a 20 horas. 3º quenda : 17:45 a 21 horas. 4º quenda : 19:15 a 22 horas.
......................................................................................................................................................................
GRADUADO ESCOLAR
Sobrepasada a xeira na que a titulación que se percuraba era a do Certificado de Estudos Primarios , como consecuencia da reforma educativa , pasou a haber unha forte demanda do alumnado para completa-la EXB , e obte-lo Título de Gradaduado Escolar.
.....................................................................................................................................................................
CERTIFICADO DE ESCOLARIDADE
A demanada para a obtención do Certificado de Escolaridade é moi escasa. Hai que ter en conta que a meirande parte dos xoves alumnos xa obteñen esa titulación nos colexios de EXB , en defintiva só alunos adultos, por razóns laborais, solicitan a expedición deste certificado.
************************************************************************************
2.2. ENSINO NON REGLADO
O ensino non reglado foi unha necesaidade que xurdeu da demanda do propio alumnado - Nunha primeira etapa a complementación de coñecementos teóricos fixo xurdir o que se chamou Posgraduado , caixón de xastre no que se incluían toda unha serie de impartición de coñecementos que os alumnos que obtiveran titulación demandaban : Matemáticas de grao medio , ortografía . técnicas de redacción, et.
Esta demanda amosou que os adultos precisaban dunha oferta máis ampla . que incidise , tanto nos aspectos meramente formativos , como nas técnicas ocupacionais, de emprego do tempo libre . de educación no ocio , ou mesmo de reciclaxe e adptación ás novas técnicas.
Foi así como seguindo en Sárria as experiencias doutros paíse ( para o que nunha primeira etapa recollimos documentación das embaixadas dos paises europeos, especialmente da de Suecia ) , foise iniciando dende o momento no que o Centro tivo a consolidación do profesorasdo, de xeito decidido , a implantación do ensino non reglado.
Un repaso dalgunhas das experienciazs amosaranos a evolución da oferta , ata os índices actuais , de forte implantación , cun labor de irradiación que traspasa os límites locais , para alcanzar toda a Comarca.
***********************************************************************************
2.2.1. TÉCNICAS ARTÍSTICAS ( TALLER DE ARTE )
Baixo a denominación xenérica de TALLER DE ARTE impártense clases sobre técnicas artísticas : cerámica, decoración de escaiolas, pirograbura , encadernación , repuxado en coiro, repuxado en estaño, vidreiras, decoración de vudros, macramé , esmalte en frío . bonecas, pampónigas e monifartes, etc.
Amáis de que estas técnicas permitenlle ao alumnado o dominio de procedementos artísticos , teñen servido mesmo para un proceso de formación profesional , tal é o caso da encaderrnación , que serviu para preparar especialistas que hoxe se adican profesionalmente a esta actividade , ou mesmo doutras técnicas agora empregadas en sectores de producción.
Isto fai que nos reafirmemos en que os cursiños impartidos nos Centros de Adultos , pola boa relación custe-efectividade , deberán seren potenciados e, dalgún xeito , terían que alcanzar homologación.
Dentro destes cursos de técnicas artísticas hai que salientar tamén o especialmente ó profesorado da Comarca , que permite unha posta ó día dos profesors de EXB e que nos Colexios se vaian implantando progresivamente actividades artísticas de grande calidade.
A demanda destes cursos hai que cifralo darredor dos 70-90 alumnos, maioritariamente mulleres, dadno lugar a que queden fora de praza moitos demandantes.
Como elemento motivador levouse adiante a presenza dun curso especifico que se celebrou na Resiencia de Anciáns " Nosa Señora do Carme", no Barrio do Mazadoiro.
************************************************************************************
2,2,2 INICIACIÓN E PERFECCIONAMENTO DE INGLÉS
A necesidade sentida de xeraliza-lo coñecemento do inglés entre os adultos, levou a abrir cursos de iniciación e perfeccionamento , tan axiña como se contou con profesor especializado, xa que hai poucos anos o profesorado non dominaba esa língua.
Con amplo emptrego de medios audiovisuais . responde a unha demanda moi elevada, que se tenciona poida dar lugar a unha preparación dos grupos máis avantaxados para que obteñan titulación por libre nas Escolas de Idiomas, para o que se estima que sería bon incardinar a programación da dos ditos centroe,
Lograr dominio desa lingua ten que pasar necesariamente por un uso e coñecemento da lingua falada , e nese senso a utilización dos medios audiovisuais abre unhas perpectivas insospeitadas.
É necesidade inmediata a dotación dun Laboratorio de Idiomas.
A demanda chega a perto de 60 alumnos.
************************************************************************************
2.2.3 INICIACIÓN E PERFECCIONAMENTO EN INFORMÁTICA
A informática como técnica en crecente implantación é, sen dúbida , o que maior demanda encontra.
A organización de cursiños intensivos de iniciación e de perfeccionamente e a favorable acollida que encontran aconsellan que os Centros de Educación de Adultos conten cun programa específico , impulsado dende as instancias oficiais , que así atenderían a un dos aspectos esenciais da educación de adultos:A intodución de amplas capas sociais nas novas técnicas.
A oferta alcanza o número de 80 alumnos.
************************************************************************************
2.2.4 MECANOGRAFÍA
É outra das ofertas que o Centro mantén , alcanzando a 15 alumnos.
***********************************************************************************
2.2.5 COCIÑA E DIETÉTICA
Compleméntase este curso con programacións de formación no consumo e sobre temas de dietética.
A forte demanda fai que o número de cursos de cociña se teña aumentado ano tras ano.
A oferta alcanza o número de 80 prazas.
************************************************************************************
2.2.6 CONTABILIDADE E DEREITO DE EMPRESA
Curso complementado con nocións de Dereito Laboral e Dereito de Empresa . É un curso eminentemnete pràctico , orientado á difusión do novo Plan de Contabilidade.
A oferta alcanza 30 prazas.
***********************************************************************************
2.2.7 XEOGRAFÍA E HISTORIA COMARCAL
Orientado ó coñecemento do espacio físico comarcal e do seu desenvolvemento histórico. É un curso presencial complementado con visitas programadas a puntos de interese artístico e histórico , En especial hai que destacar o estudo do Camiño de Santiago , que deu lugar a unha marha por etapas dende O Cebreiro a Santiago , e a outras marchas pola Comarca.
Compleméntase cun servicio de publicacións , que edita traballos relacionados coa materia do curso , e con actividades de senderismo, para dar a coñecer a Comarca.
O alumnado alcanza o número de 32.
*************************************************************************************
2.2.8 CORTE E CONFECCIÓN
Cunha demanda de máis de 60 prazas é eminentemente práctico e atende a demanda de amas de casa.
************************************************************************************
2.2.9 BOLILLOS
Cuso orientado
a recuperación dunha técnica ( rendas con birlos ) que estaba a piques de se perder na localidade. Unha artesana, de longa traxectoria profisional, está á fronte deste labor de recuperación , que permitiá , en poucos anos, a revitalización dunha actividade manual que estivo moi xeralizada entre as mozas das familias da vila.
A oferta é de 32 prazas.
************************************************************************************
2.2.10 CALCETA E GANCHILLO
Orientado a amas de casa e rapazas, para que deprendan a face-las súas propias prendas.
Hai unha oferta de 15 prazas.
************************************************************************************
2.2.11 TECIDO POPULAR
Curso orientado á recuperación dos teares artesáns , Unha especialista leva o labor de ensino .
A oferta é de 5 prazas. debido á alta especialización desta técnica artesanal.
A implantación deste Curso precisou de formación previa da profesora , o que se fixo coa contratación dun especialista de A Coruña , diante da imposibilidade de achar na Comarca persoa que quixera adicarse a esa tarea.
************************************************************************************
2.2.12 ÁLXEBRA E TRIGONOMETRÍA
É un curso orientado a aqueles alumnos que desexen , unha vez obtida a titulación de Graduado Escolar, perfecionarse no estudo das matemáticas.
A oferta é de 15 prazas.
*************************************************************************************
2,2.13 FOTOGRAFÍ E VIDEO
Ó abeiro do Laboratorio de Fotografía do centro, un especialista ofrece clases de fotografía e vídeo, cun sentido eminentemente pràctico.
A oferta é de 25 prazas.
************************************************************************************
2.2.14 TALLER DE PRENSA
Orientado á iniciación nas técnicas xornalisticas , con especial atención ó xornalismo escolar.
Compleméntase co Servizo de Publicacións.
Presenta unha oferta de 15 prazas.
*************************************************************************************
ACTIVIDADES DE ENSINO NON REGLADO DE POSIBLE OFERTA
A falla material de espazo impide que o Centro poida ampliar a oferta de programacións de ensino non reglado . Isto non supón demérito , senón que permite a estabilización da oferta , se ben, no futuro, precisaríase ampliala, atendendo á demanda do alumnado.
Analisada a oferta do Centro de EPA de Sárria , podemos entrar na oferts que se fai noutros Centros , tendo en conta a especialización e aptitudes de cada un dos profesores titulares, a existencia ou non de especialistas en determinadas materias , susceptibles de contratación , e a mesma demanda do alumnado , que pode aconsellar a contratación de profesorado de fora da localidade.
Outras ofertas que poden ter cabida , e que o teñen xa noutros Centros son os seguintes :
XARDINERÍA.- DESEÑO ARTÍSTICO.- PINTURA.- DESEÑO TÉCNICO.. TÉCNICAS DE DESEÑO DE PRENDAS DE VESTIR. EDUCACIÓN NO CONSUMO.- MANIPULADOR DE ALIMENTOS. SAÚDE-
Non incluimos nesta relación outras posibles ofertas , como pode se-lo caso do ensino musical , porque , en xeral, nas cabecerias de comarca esta oferta fana xa as Asociacións Culturais e os Conservatroiso de Música , et.
Con todo, se o caso fora, poderían programarse esas actividades.
*************************************************************************************
2. 2. 15 ,. FORMAS DE COLABORACIÓN CO ALUMNADO
É fundamental integrar ó alumnado nas programacións e amáis da participación democrática nos órganos de xestión do Centro , a parti<cipación democrática e o feito de que moitas das programacións xordan precisamente da acción do alumnado , son motivacións que se deben potenciar e que, dende logo , dan lugar a un sentido de integración no proxecto, que non se lograrían se non se contase co alumnado.
En realidade moitas das programacións , e mesmo a percura de profesorado auxiliar , xorden no seo das organizacións de alumnos.
No Centro de Educación de Adultos de Sárria téñense levado adiante as seguintes experiencias:
a ) ASOCIACIÓN DE ALUMNOS
Ó abeiro da lexislación vixente constituiuse unha Asociación de Alumnos , denomonada " Gregorio Fernández " , que está constituida polo alumnado de ensino reglado , e que leva adiante actividades deportivas , culturais e recreativas , sendo de destacar a programación de viaxes culturais.
b ) ASOCIACIÓN RECREATIVA CULTURAL
Para levar adiante a programación dos diferentes curssos de ensino non reglado ven de se constituir neste ano 1993 unha ASOCIACIÓN CULTURAL que recibe o nome de "ARCAS" , que programa actividades artísticas , recreativas, culturais e de acción social , correndo con todos os aspectos organizativos e funcionais da programación de cursos para adultos.
A opetatividade desta Asociación fai que a participación na xestión dos cursos sexa total e na pràctica , o profesorado titular do Centro non teña que levar adiante a xestión e desenvolvemento das programacións , que coore a cargo dos responsables da Asociación.
Amáis dos cursos , programa tamén a Asociación viaxes culturais e actividades recreativas.
C).- PROGRAMACIÓN DE VIAXES CULTURAIS.,
Xa se dixo que tanto unha como outra asociación fan programación de viaxes culturais , tanto dentro de Galicia como fora dela, como un dos xeitos máis adecuados de coñecemento dos valores culturais.
Un Centro de Educación de Adultos debe darlle grande preponderancia a estas actividades, respondendo a unha demanda e unha necesidade .
Moitas veces pódese decir que a problemática da organización destas programacións pasa pola responsabilidade civil que poidan encerrar, mais hai que salientar que a existencia de Asociacións , que poden concertar seguros para esa cobertura , facilita a realización destas actividades .
D ) PROGRAMACIÓN DE ACTOS CONVIVENCIAIS
O fomento do coñecemento dos alumnos, tanto a nivel de Centro como inter-centros , aconsella que se potencien programacións que axuden a afondar nesa vía.
1.- A NIVEL DE CENTRO
É fundamental programar ó longo do curso escolar actividades dentro ou fora do Centro , que supoña fomenta-la convivencia dos alumnos.
O Magosto, o Nadal , O Antroido, Fin de Curso.... son outras tantas ocasións en que con comidas en común , bailes e outras actividades de lecer e esparcimento , se teñen que potencia-los elos convivenciais.
Tratándose de persoas adultas , a organización destas actividades , canalzkiada polas Asociacións , permitirá establecer unha serie de iterrelacións persoais de óptimos resultados.
2. . A NIVEL PROVINCIAL
É de destacar que os Centros de EPA da provincia de Lugo , dende hai algúns anos , programan convivencias , cada ano nunha localidade , que permiten o coñecemento das experiencias de cada Centro , logrando unha fluida relación que se afonda na liña de colaboración e programación en común que o profesporado vebn levando a cabo.
Estas convivencias teñen grande aceptación entre o alumnado , e debería verse a posibiñlidade de incrementa-las ó longo do curso con actividades deportivas , ou noutras de programación conxunta, que permitan unha maior relación entre os alumnos e a participación activa destes no seu propio proceso formativo.
..............................
Tendo en conta que o alumnado de ensino reglado e o de ensino non reglado teñen unha grande disparidade de motivacións , e mesmo o seu nivel cultural é moi diverxente , é desexable que algunha das actividades programadas teñan carácter aberto , para dese xeito integrar a uns e outros no proxecto común do Centro.
************************************************************************************
************************************************************************************
ESTRUCTURACIÓN DUN CENTRO DE ADULTOS COMARCALIZADO
3.0 ESTRUCTURACIÓN DUN CENTRO DE ADULTOS COMARCALIZADO ( DENDE A PROPIA EX`PERIENCIA )
3.1.- NECESIADE DE EQUIPAMENTO
3.2 .- PROFESORADO
3.3.- FORMAS DE COLABORACIÓN
3.4.- AULA ABERTA
3.5.- DINAMIZACIÒN SOCIAL
3.6. ACTUACIÓNS PUNTUAIS
ACTUACIÓNS CON GRUPOS MARXINAIS
TERCEIRA IDADE
EDUCACIÒN DE ADULTOS EN INSTITUCIÓNS PENITENCIARIAS
3.7,. FORMAS DE PARTICIPACIÓN
ÓRGAOS DE GOBERNO
ASOCIACIÓNS
......................................................................................................................................................................
A COLABORACIÓN CON OUTRAS EXPERIENCIAS EDUCATIVAS, FORMATIVAS E CULTURAIS
4 .0 A COLABORACIÓN CON OUTRAS EXPERIENCIAS EDUCATIVAS, FORMATIVAS E CULTURAIS
4.1 ENSINO PROFESIONAL
4.2 LABOR DE RECICLAXE
4.3 ASOCIACIONISMO CULTURAL E EDUCACIÓN DE ADULTOS
4.4 NORMALIZACIÒN LINGÜISTICA
......................................................................................................................................................................
DESEÑO DUN CENTRO DE EDUCACIÓN DE ADULTOS NUNHA CABECEIRA DE COMARCA
5.0 DESEÑO DUN CENTRO DE EDUCACIÒN DE ADULTOS NUNHA CABECEIRA DE COMARCA
5-1- ÁREA DE INFLUENCIA
5.2 NECESIDADES ESPACIAIS E DE DOTACIÓN
EDIFICACIÓN
SERVICIOS
DEPENDENCIAS PARA ASOCIACIÓN DE ADULTOS
SALA DE LECTURA-BIBLIOTECA
MOBILIARIO
......................................................................................................................................................................
5-2-1 O CENTRO MATRIZ
ENSINO REGLADO PRESENCIAL
ENSINO REGÑLADO A DISTANCIA
ENSINO REGLADO CON MEDIOS AUDIOVISUAIS
5.2.2 AULAS PERMANENTES
DISTRIBUCIÓN
AULAS
TALLERES
LABORATORIO
AULAS ENSINO NON REGLADO
COCIÑA
MECANOGRAFÍA
INFORMÁTICA
SALÓN DE ACTOS- AULA ABERTA- AULA PRESENCIAL
AULA DE MEDIOS AUDIOVISUAIS
DIRECCIÓN SECRETARÍA
5.2.3 AULAS TEMPORAIS
5.3 0 O PROFESORADO
5.3.1 PROFESORADO TITULAR
5.3.2 PROFESORADO COLABORADOR
........................................................................................................................................................................
CONCLUSIÓNS
a ) IMPLANTACIÓN DA EDUCACIÓN DE ADULTOS EN TODO O ÁMBITO TERRITORIAL GALEGO
b) CREACIÓN E COORDENACIÓN DE CENTROS DE EDUCACIÓN DE ADULTOS
........................................................................................................................................................................
ANEXOS
I
A ESCOLA DE PRIMEIRAS LETRAS ( 1822 )
( ESCRITO DOS VECIÑOS DE SÁRRIA
II
EQUIPAMENTO EDUCATIVO E CULTURAL DA COMARCA DE SÁRRIA
......................................................................................................................................................................
GRUPOS DE EMIGRANTES
Comentarios
Publicar un comentario