LUGO : PARTIDOS XUDICIAIS DE LUGO ( PROXECTO DE 1822 ) ( 760 )

 LUGO : PARTIDOS XUDICIAIS DE LUGO ( PROXECTO DE 1822 )                  ( 760 )

                                                                                   Xaime Félix López Arias 

                                                  ANTECEDENTES

A PROVINCIA DE GALICIA, con capitalidade e Deputación Provincial asentada na cidade de A Coruña, foi dividida en 47 partidos xudiciais   , que  tiñan un Concello como cabez doutros concellos sufragáneos.

Na etapa previa á formación da provincia de Lugo os seguintes partidos xudiciais e concellos   que se sinalan   quedaban dentro das estremas que  acabaría formando a primeira provincia lucense ( 1822 ).

1º.- PARTIDO DE RIBADEO.- Ribadeo, Conforto, Miranda, Vilaformán, Sante, Trabada, Cedofeita, Barreiros e Cabarcos  ( 9  concellos ).

2º.- PARTIDO DE MONDOÑEDO.- Mondoñedo , Bián, Terrachá, Abadín,Nois, Alfoz, Viloalle, Val de Lourenzá, Órrea, Riotorto e Vilameá  ( 11 concellos  )

3º.- PARTIDO DE  VIVEIRO.-  Viveiro, Xove, Cervo , Murás,  Grañas, Negradas, Vale, Cabanas, Bravos ,  Ourol,  Galdo,  San Pedro de Viveiro, Boimente e Xerdiz  ( 14  concellos ).

4º.-  PARTIDO DE SANTA MARTA DE ORTIGUEIRA.- Santa Marta, Bravos, Espasante , Loiba, Mogor, Mañón, Couzadoiro, Devesos, Senra, San  Clodio, Mera, As Somozas, Abade,  Cerdido, Esteiro, Cedeira, Régoa, Feás e A Pedra ( 19 concellos ).

26º .- PARTIDO DE QUIROGA.- San Martiño,  San Clodio, Montefurado, Bendollo, Hospital,  A Seara ,O Courel, A Pobra do Brollón e Pombeiro  ( 9 concellos )

27.º - PARTIDO DE CRUZUL.-  Cruzul, Penamaior , Torés, Doncos, Noceda,  O  Cebreiro,  Vilanova, Cervantes,  Cancelada , Neira deb Rei , Triacastela e Neira de Xusá  ( 12  concellos ).

28º .- PARTIDO DA FONSAGRADA.- A Fonsagrada , Navia de Suarna, Baleira, Castroverde, Montecubeiro,Luaces, Meira, Nogueiras, Carballido ,Trobo e Negueira  ( 11 concellos )

29º.- PARTIDO  DE VILALBA.-  Vilalba, Lousada, Baamonde, Saavedra, Anxeriz , Arcillá, Parga, Lagostelle,  Santa Cristiña, Meira,( ? ) Castro de Rei, Outeiro de Rei e  Narla ( 13 concellos  )

30º .- PARTIDO DE MELIDE.- Melide, Santo  Antoíño de Toques,Boente, Arzúa, Ulloa, Curtis, Fisteus, VILAR DE DONAS, Augas Santas, Terra da Orde, Sobrado, Vilar de Ferreiros,    Laxe, Pantiñobre, Abeancos, Ventosa e Borraxeiros  e Basadre ( 17 concellos  ).

44º.- PARTIDO DE  MONFORTE.- Monforte, Couto Vello, Couto Novo,  Sober, Eiré, Moreda, Vilasante,  O Sabiñao, Diomondi,  Fiolleda, Fornelos , Cereixo, Doade   ( 13 concellos )

45º.- PARTIDO DE SÁRRIA.- Sárria,,Somoza de Vilouzán,  Guintín de Lemos, Paradela, Vilapedre,  A Pinza e Biville, O Incio,  Lóuzara,  Reboiro,  Castro do Rei  ( de Lemos ).. Láncara,  A Somoza Maior de Lemos  e Samos ( 13 concellos ).

46 º.- PARTIDO DE LUGO.-  San Xoán do Campo,  San Miguel de Bacurín,  San Martiño de Carballido, Lugo, Torredez, Friol, Ferreira de Pallares, San Xoán de Portomarín,  San Pedro de Portomarín, Concello do Páramo, A Pobra de San Xulián, Adai, Riomol, Luaces (  ? ), , Castro do Rei e Lea (  16  concellos ).

47º.-  PARTIDO DE CHANTADA.-  Chantada, Chouzán, Asma, Vilar, Taboada, Peibás, Monterroso , Amarante  , Camba, Guillar e Carboentes ( 11 concellos )

********************************************************************************** 

( 30  de xaneiro de 1822 ) CREACIÓN DA PROVINCIA DE LUGO  E  FIXACIÓN DAS SÚAS ESTREMAS 

                                  ESTREMAS DA PROVINCIA DE LUGO

Esta  provincia confina polo Norte co Océano  Cantábrico,   polo Sur coas provincias de Ourense e Vilafranca , polo Oeste coa da Coruña  , e por Leste , coa de Oviedo. Estrema Norte : Principiando por Leste  cara o Oeste, é dende a ría de Ribadeo   por toda a costa até a illa de San Vicenzo na ría de Santa Marta.O límite occidental   na dita illa de San Vicenzo  e segue cara o Sur  por toda   a ribeira oriental  da ría de Santa Marta , continuando polo río Mers  até  Insoa  , desde onde inclinándose  ao Surleste , vai pasar polo monte Caxudo  e por Leste do río Canteira , polo oriente das Pontes de García Rodríguez  e o seu termo a buscar   as vertentes aos ríos Ladra   e Paraga e ao Mandeo , e polo Monte Falgueiro  e polo Leste de Cambas  ; seguindo logo polo Sur-Surleste   por entremedidas de  Anafreita e Grixalba   até o Porto Salgueiro , dende cuxo paraxe   inclinándose primerio a Surleste   e logo ao Suroeste , pasa a Leste de Monte Hérmora  entre Meire e  Cuiña . entre Ambreixo e Leboreiro  até a confluencia do río Tambre co Ulla . e seguindo a ribeira dereita deste último  río até dar no Norte de Amarante  . torce a Surleste  , atravesando o  río até o  pobo   do Salto de Agoela (   que queda nesta provincia ) , pasando a Leste de Amarante.  A estrema meridional  principia no sito Salto de Agoela  e pasando polos termos de San Martiño , Olveda, Taboada   e Mourelle  , que quedan destas provincia  , vai buscar a Barca do Pincelo  , dende cuxo punto  toma a esquerda do Miño, e síguea até a súa confluencia co Sil, cuxa dereita  continúa até Punta Cigarrosa . Neste punto de Cigarrosa  principia o límite oriental  que pasa pola vertente do Soldón e orixe do Visuña, e continúa   polos actiais límite da provincia de León , Leste do Cebreiro , Pedrafita,  Comeal e Pozó , até encontrar   o punto no  que se cortan as estremas  de León, Asturias e Galicia  , e desde este punto  segue até a ría de Ribadeo pola estrema  actual de Asturias  con Galicia.

                                                   .................................................... 

AS TERRAS DE GALICIA  pasaron  a formar parte das provincias de A CORUÑA, LUGO, OURENSE , VIGO E VILAFRANCA DO BIERZO 

************************************************************************************

( 19 de  maio de 1822 ) INSTALACIÓN DA PRIMEIRA DEPUTACIÓN CONSTITUCIONAL DA RECÉN CREADA PROVINCIA DE LUGO.

.O xoves 16 de setembro quedou instalada a Deputación provincial  que comezou as súas sesións. A instalación verificouse nas Casas Consistoriais  a presenza do Concello constitucional  e dun numeroso concurso , e de seguido  con un lucido acompañamento   pasando por diante do Batallónda Milicia activa de Lugo  . e da Milicia nacional  que formaban na Praza da Constitución , e que por disposición  do Sr. Comandante   Xeral estaban   na orde de parada  , dirixiuse á Igrexa Catedral   onde foi cantado un solemne Te Deum". 

********************************************************************************** 

( 31 de outubro de 1822 )  REPARTIMENTO DE IMPOSTOS ENTRE OS PARTIDOS E CONCELLOS DA RECÉN CREADA PROVINCIA DE LUGO-

1º PARTIDO DE CRUZUL.- Cruzul,  Triacastela,  Penamaior,  Vilanova, Cancelada, Noceda,  O Cebreiro, Torés , Doncos,  Neira de Xusá, Neira de Rei e Cervantes (  12 concellos )

2º.-  PARTIDO DA FONSAGRADA.-  A Fonsagrada,  Castelo, Navia de Suarna,  Baleira, Castroverde,  Montecubeiro,  Meira,  Moleiras, Carballido, Robledo  e Negueira  ( 11 concellos )

3º.-  PARTIDO DE LUGO.-  Lugo, Carballido,  Portomarín ( San Xoán ), Portomarín ( San Pedro ), Torredez, Riomol,  Friol, O Páramo,  A Pobra de San Xulián,  Adai, Lea , San Xoán do Campo, Bacurín, Ferreira de Pallares, Narla, Castro do Rei e Luaces  ( 17 concellos )

4º.-  PARTIDO DE MONDOÑEDO.- Mondoñedo, Viloalle ou Masma, Val de Lourenzá, Alfoz , Terra Cha ou  Valadouro,  Vián,  Riotorto ou Meilán,  Vilameá,  Órrea, Abadín , Nois ou Foz ( 11 concellos ).

5º.-   PARTIDO DE MONFORTE.- Monforte, Couto Vello, Couto Novo,  Vilasante, Sober, Sabiñao,  Doade, Eiré, Cereixa, Fiolleda, Ferreira de Moreda e Fornelas (  12 concellos )

6º.- PARTIDO DE ORTIGUEIRA,.  Ortigueira, Espasante,  Mogor e Bares,  Bravos, Senra , San Clodio, Loiba,  Mañón. Couzadoiro,  Mera e Devesos (   9 concellos ).

7º.- PARTIDO DE RIBADEO.-  Ribadeo, Cedofeita,  Sante, Trabadam   , Vilaformán, Miranda,  Conforto, Barreiros  e Cabarcos ( 9 concellos ).

8º.-  PARTIDO DE QUIROGA.-  Quiroga, Brollón, Seara, Bendollo, Pombeiro, Hospital e O Courel (  7 concellos ).

9º.- PARTIDO DE SÁRRIA.-  Sárria, Samos, Lóuzara,  Reboiro, O Incio, Guntín ( de Lemos ),  Somoza Maior, Paradela, A Pinza,  Vilapedre, Láncara , Vilouzán  e Castro do Rei ( de Lemos ) ( 13 concellos.

10º.-  PARTIDO DE VILALBA.-  Vilalba, Lousada , Arcillá,  Santa Cristiña, Outeiro de Rei,  Anxeriz, Lagostelle, Baamonde, Cresente,  Saavedra e Parga (  11 concellos ) 

11º.- PARTIDO DE VIVEIRO.-   Viveiro, Cervo,  Val, Xove, Ourol, Galdo, Negradas, As Grañas,  Xerdiz, Boimente, Muras, Cabanas,  Bravos e San Pedro de Viveiro (  14 concellos )

12º.-  PARTIDO DA ULLOA.-  A Ulloa, Vilar de Donas,  Augas Santas e Terra da Orde (  4 concellos )

13º.-  PARTIDO DE TABOADA.-  Taboada, Peibás,  Monterroso e Amarante (  4 concellos ) 

14º,. PARTIDO DE BURÍS.- Burís, Labrada, Devesos, Cabreiros e  Freixo ( 5 concellos ) 

Nomes que recibían os patidos:  Cruzul, A Fonsagrada,  Lugo, Mondoñedo , Monforte,  Ortigueira, Ribadeo , Quiroga,  Sárria, Vilalba, Viveiro,  Melide ou Ulloa,  Chantada ou Taboada  , ( parroquias segregadas  da provincia de A Coruña )

********************************************************************************** 

 A creación da Provincia Constitucional de Lugo con fixación das súas estremas  inttoduciu modificacións con relación aos partidos xudiciias , con agregacións e segregacións impostas polo trazado liñal das estremas interprovinciais, e no desexo de racionalizar   eses partidos xudiciias, e os concellos que neles estaban integrados, a Deputación Provincial de Lugo formou un proxecto para establecer   a súa división en partidos.

Ese proxecto  non chegou a ser realidade  ao  ser suprimido en 1823  o réxime liberal, e cando se constitúe a  segunda provincia constitucional de Lugo, con forte  diminución do número de concellos, as terras de Ortigueira pasaron á provincia da Coruña, a terra chantadina que pertencera á provincia de Ourense  apsa para a provincia de Lugo e Ribas de Sil-San Clodio, quedou dentro da provincia de Lugo, dánose ademías trocos puntuais  de parroquias, tal foi o caso de  Salto de Agoela que pasou á de Pontevedra.

DEPUTACIÓN  PROVINCIAL DE LUGO

                    CIRCULAR    Número 5º

Sección   de Correos , Camiños e Canles                                          División  territorial

O primeiro  coidado da Deputación  de Lugo foi  dividir esta nova provincia  en partidos xudiciais  con arranxo ao  prevén  o artigo 16  do decreto das Cortes  de 27 de xaneiro último  e a Real orde  de 29 de marzo , Esta operación que noutras provincias   a penas ofrece dificultades  áchase suxeita aquí  a gravísimos inconvontes .

1º.- porque a pobreza do país montañoso que éo máis despoboado  non permite aumentar o número de partidos  que ocasionan gastos considerables  , e

2º porque nalgúns puntos  non se acha unha poboación  de cincuenta veciños reunidos en catro, seis e aínda oito légoas. E como un xulgado  de primeira instancia  non se debe establecer  en canto sexa posible  onde poidan residir  o mesmo Xuiz , algún ou algúns avogados, escribáns  e procuradores , onde haxa un cárcere seguro , e onde os litigantes  dispoñan de  se aloxar,  de aquí é que esta dificultade   é case insuperable.

 A Deputación  tivo que se suxeitar  a esta disposición do país    e os seus conato dirixíronse a concilialo todo de maneira que resulte o mneor número  posible  de inconvintes. De  modo ningún se lisonxea de  de ter acertado nas súas operacións  porque carecendo dun mapa exacto e non coñecendo  prácticamnte a Deputación  unha grande parte da provinciam e moi doado  que se teñan produciod  equivocacións  malia que  se tomaron informacións  dos Concellos  cabeza de partido, dos Xuices , dos Alcaldes das cabeza de partido e de  varios particulares,

 Pouco satisfeitos poren  da exactitude do bosquexo que fixo dos partidos  de que debe contar esta provincia, ofrécelle  ao público  e lle prsenta  aos Concellos  para que tanto estas Corporacións  como os particularesn dirixan as observacións  que teñan que facer , apoiándose en cantas razóns  se lles ofrezan , e acompañando se lles  é posible un croquis  exacto do país  ou unha puntual noticia  da configuración  e das  relacións  duns pobos con outros.

Para que as observacións recaian  sobre puntos esenciais  deberase ter presente:

1º.-  que ningún pobo é por xurisdición  que dende el se teña exercido , ou porque crea  que mereza ser fomentado, ten dereito a ser cabeza de partido diferente da que se lle asigna  , porque ao establecer estas non se trata do interesa particular desta  ou da outra poboación senón do xeral  de todos os habitantes do partido.

2º  Que aínda  algunhas parroquias  poidan estar máis en proporción  de acodiren  a outra cabeza de partido  diferente do qu se lle asigna , é indispensable  que sofran  este prexuizo  porque se precisa a súa conorrencia  para a formación do partido no que agora se asitúan, e da  incomodidade dun certo número de veciños  resultan grandes  aventaxes  a moitos milleiros de alma,

3º Que non sempre é a distancia a que  incomoda aos po bos para iren ás cabezas de partido  senón a falla de relacións e as´elles máis doado  concorrer a pediren xustiza a tres ou catro légoas de distancia , cando ao mesmo tempo van ao mercado, á feira ou ao tribunal  eclesiástico , que o andar dúas légoas para iren ao xulgado, cando exclusivamente   se reduce a aquelo a súa viaxe.

A Deputación creu que esta Provincia  debe ser dividida nos once partidos seguintes RIBADEO, MONDOÑEDO , VIVEIRO, VILALBA, A ULLOA, MONFORTE, A POBRA DO BROLLÓN, CERVANTES, MEIRA, SÁRRIA E LUGO.

A continuación faise un breve resume das estremas de cada un e das razóns bque se tiveron presentes para sinalalas. 

                                                                RIBADEO

A estrema  Norte  desste partido é dende o río Masma  que desauga  en Foz o Océano  até á ría de Ribadeo  ; polo Leste  as estremas coa provincia  de Asturias; polo Sur  as parroquias de Vilaboa ,  Vilaudriz, Xudán , Recesende e Vilameá  que quedan  neste partido , e polo Oeste  pasando pola Auganosa e Serra  da Cadeira , va a buscar  o mesmo río Masma , quedando  compreendidas neste partido as parroquias de Valboa, Trabada, Fórnea, San Xusto de Cabarcos  e Celeiro.

Aínda  que este partido  segundo as estremas que se sinalan  a penas completa cinco mil  veciños, e aínda que formando un triángulo  e achándose a cabeza nun dos vértices , hai pobos que distan dela cinco légoas, a Deputación  ben examinadas todas  as razóns non se determinou a suprimilo. Debería entón  incorporarse  enteiro ao de Mondoñedo  que quedaría  cunha monstruosa  extensión, e reuniría  maior  número de habitantes  daqueles a quen  pode administrar xustiza  un só Xuiz. Por outra parte  aínda que Ribadeo  estea nun extremo , é o maior porto da provincia  e xa polos consumos que fai , xa polo comerzo atrae  aos habitantes das  inmediacións  que concorren  en grande número aos mercados. Os pobos que formaban o antigo concello de Miranda  son os máis distantes  da cabeza de partido , máis achándose  case todos beira do Eo  que é navegable máis de dúas légoas  antes de desembocar no Océano , non teñen grandes  dificultades que venceren  para ir a Ribadeo.  Ademais  se aqueles pobos  se destinasen  aos partidos de Meira e Mondoñedo , o de Ribadeo  quedaría  demasiado  reducido e por  atender á conveniencia  duns poucos veciños  prexudicábase b a tres ou catro mil. 

                                                   MONDOÑEDO

Estrema polo Norte  co Océano cantábrico  dende o cabo de Burela  onde desemboca  o río Areoura  até a ría de Foz . Por Leste  sube pola esquerda  do Masma   e estrema Oeste  do partido de Ribadeo  compreendendo o Val de Lourenzá  e as parroquias de  Santa Marí Maior ,  Santa Marta  de Meilán , Riotorto e Bretoña  e deixando para Meira  as parroquias de  Órrea, Ferreiravella ,  Aldurfe , A Aguarda e A Pastoriza . De aquí  segue polo  Sur  compreendendo as parroquias  da Reigosa , Regueiro de Estoa, San Martiño dos Cucos, Graña de  Vilarente, Corvite, Aldixe , Abadín,  pola Serra de Montouto, e polo termo da parroquia da Balsa, quedando todas estas  para Mondoñedo  e deixando  para o de Vilalba  as de Moimenta ,  Moncelos , Árbol,  Castromaior e Corvelle. Volve ao Oeste  pasando polo Monte Xistral , termos da parroquia de Montouto á Pena de Tobías , ao Monte  Fornás, alto de San Domingos  por enttredias  das parroquias de Vilacampa  e Miñotos, aquela do partido de Mondoñedo e esta do de Viveiro , vai buscar  a costa do Monte do Buio  e segue a súa cordilleira  con direción ao Areoura  por cuxa dereita  segue  até o mar.

A situación  desta cidade, a súa  cadeira episcopal , e o ter sido  capital  daquela antiga provincia  proporciona  o que se lle dea  ao partido  do que é cabeza unha extensión considerable sen que ningún dos pobos diste moito do xulgado. A Deputación  non creou  que se poderá facerb  variación ningunha nas estremas  co partido de Viveiro  e polo que toca  aos que ten  cos de Vilalba  e Meira  seguiu as cordilleiras  que forman en xeral  as vertentes de augas  ao Miño , En canto  ás súas estremas  pola parte  de Ribadeo, non se lles pode  dar máis  extensión sen deminuir  notablemente a poboación daquel partido,

                                                              VIVEIRO

A súa estrema Norte  principia  na illa de San Vicenzo que está na ría de Santa Marta de Ortigueira e  segue a costa até a embocadura do río Areoura . Volve a Leste  e sube pola esquerda do dito río quedando para este partido  a parroquia de Cangas , e deixando a de Burela  para o de Mondoñedo, até o Monte Xistral  pasando a liña divisoria  por entremedias das parroquias da Balsa que é de Mondoñedo  e Viveiró que pertence a este partido , Dende Viveiró  vai  buscar o río Eume  coñecido co nome de Muras, cuxo curso segue  deixando a freguesía  do Burgo para Vilalba , e a de Muras para este, seguindo  polo dito río  até os termos da provincia  até o mar. Pasa logo ao Sur do Monte Bouzoá  por entremedias da parroquia de Roupar  que é do partido de Roupar  e o Burgo que corresponde  a este. Torce  ao Oeste  por  entremedias das  parroquias  de Muras que queda neste partido  ea das Pontes de García Rodríguez , que é da provincia de A Coruña , e segue polo Monte Caxide na buscar o río Mera  polas mesmas estremas  que dividen esta provincia  da de A Coruña. 

As estremas  deste partido  cos de Mondoñedo e Vilalba eran tan naturais  que non se podían alterar. A única dificultade  que tivo a Deputación  foi  en conservar  ou suprimir a porción  do partido de Santa Marta de Ortigueira que queda neste partido.  A Deputación desexaba moito  acceder ás  pretensións  daqueles pobos  deixándolles un xulgado, mais como a súsn poboación  a penas excede  de tres mil veciños   e non hai absolutamente  proporción de lle  agregar  máis parroquias  das que ten  sen desfacer o partido de Viveiro, viuse precisada  a formar  dos dous un só, establecendo  a cabeza nesta última vila , como é  indudablemente ofrece máis aventaxes. Desta sorte  hai algúns pobos que quedan a cinco légoas  de distancia do xulgado, mais estes males  son inevitables  polas razóns expresadas  xa,  e tampouco  son de grande consideración   nun país poboado  e de boas comunicacións. 

                                                  VILALBA 

Estrema polo Norte  cos partidos  de Viveiro e Mondoñedo polos límites  que quedan expresados. Por Leste co partido  de Meira  e parroquias  de Outeiro e Pacios que son daquel partido, Segue a dereita do Miño , confonando co partido de Lugo  até a embocadura do Parga neste río  compreedendo as parroquias  de Moimenta,  Roás, Momán , Rubiños,  Xustás,  Arcillá, Sisoi, Telmil, Damil e Rábade . Segue  ao Sur  pola marxe esquerda  do río Parga até a súa mesma orixe , perto das parroquia de Maariz  e Vilar que quedan  no partido da Ulloa, co que  estrema o de Vilalba  por esta parte .Torce logo ao Oeste  polo Monte Folgueira, Serra da Loba e Pena do Curro polas  mesmas estremas  que separan a esta provincia  da de A Coruña. 

Este partido cinguiuse  ao Narla e o Miño, porque  aínda que antes  atravesaba estes ríos  e chegaba até as inmediacións  de Lugo, notábanse os prexuizos  de semellante monstrosidade  e estaba reclamando remedio . As súas estremas con  Viveiro  e Mondoñedo  son case  os mesmos  que tiña antes , e pola parte de Meira quitáronselle  algunhas parroquias  que antes  lle pertencián  e que se achan  a moi curta distancia daquel pobo.

                                                     A  ULLOA

 Estrema polo Norte  con Lugo polo río Narla,  e seguindo a dereita do dito río  dende a súa orixe  até máis abaixo de Guimarei onde se  xunta un arroxo que nace no Monte da Meda, vai  buscar o río Ferreira b, fronte a freguesía de Vilamaior , pasando por entremedias  das de  Guimarei e Vilafiz , Gundriz e Bacurín. Condes e  A Retorta , quedando para Lugo, Vilafiz, Bacurín e A Retorta, e as tres restantes  para este partido. Segue a dereita  do Ferreira  até a súa desembocadura no Miño. por cuxo río baixa até a Barca do Pincelo, onde desemboca o río Barxelas , e subindo por este  até a freuesía de Piñeira , que queda na provincia de Ourense, pasa  polos termos das de Cerdeda  e Taboada dos Freires, a primeira de Ourense  e a outra deste partido  e vai buscar o teso que hai entrenedias  de Bouzoá  e Olveda, aquela de Ourense  e esta de Lugo e segue o cume da cordilleira  até o Salto de Agoela, que queda neste partido , Segue polos altos do Farelo, A Fonfría, Facha e Frádegas baixando ao Ulla pola estrema do termo da freguesía de Santa Mariña de Castro que con todo o distrito do Axuntamento de Amarante e de Peibás  quedan neste partido ; atravesa  o río Ulla  na súa confluenza co Pambre , e segue  a buscar o Monte Érmora, quedando para este partido as freguesías do Mato e Remonde  e pasando entremedias das de Ambreixo e Leboreiro, Cuiña e Meire, seguindo sempre até a orixe do Narla polas estremas da provincia da Coruña.

                                                      MONFORTE

Principia a estrema Norte deste partido ns Barca do Pincelo, e segue até a parroquia de Ver, confinando co partido de Sárria pola liña xa demarcada no límite  Sur  deste último partido, Dende Ver torce a Leste compreendndo as parroquias de Ribas Pequenas , Valverde, A Parte, Eixón , Fornelas, Cereixa, Pinel e Vilachá, quedando para o partido da Pobran as de Abrence, Castrosante,  A Pobra do Brollón  e Piño. Únese  ao  río Lor  máis abaixo  da Ponte Lor , pasando por entremedias  das parroquias  de Rozabales , que queda  neste partido  e Barxa que é do da Pobra. Entra co Lor no Sil , baixando pola dereita deste río  até a confluenza co Miño polo que sube  até a Barca do Pincelo, confinando coa provincia de Ourense polo Surleste que é a estrema do Sil e polo  Oeste que é a do Miño.

Este partido  áchase perfectamente  redondeado  e aínda que sería suscetible   dun aumento  considerable  pola parte de Quiroga , non é posible  darllo  porque  entón o partido da Pobra do Brollón  quedaría en estremo reducido . Polo demais  situada a vila de Monforte  case no centro  dun val féril e sendo unha poboación considerable para o país, reúne todas as avantaxes  que se poidan desexar para  que todos os habitantes daquel partido acudan a pediren xustiza coa naior facilidade. 

                                                      A POBRA DO BROLLÓN

 Estrema polo Norte co partido de Sárria até o Monte Iribio  polas parroquias  de Santa María  de Foilebar, San Lourenzo de Vilarxoán, San Xoán de Lóuzara  e San Cristovo de Lóuzara  que son deste partido , Por Leste estrema co partido de  Cervantes  e provincia de Vilafranca , pasando polos montes do Faro     divide augas  ao Soldón  e ao Visuña  até a  Ponte da Cigarrosa , forman estremas  e quedan neste partido  as freguesías  de Pacios do Courel , Mera do Faro, Vilarmel, A Seara , Soldón e Cereixido. Dende a Ponte da Cigarrosa  torce ao  Sur  seguindo a dereita do río Sil, até que desemboca nel o río Lor , confinando por esta parte coa provincia de Ourense . Polo Oeste  estrema co partido de Monforte  e sube  polo Lor  até fronte Rozabales , diríxese ao Cabe  e pasa polas parroquias  de Ambasmestas, Barxa, Abrence , Castroncelos, A Pobra do Brollón , Rei, Piño, Guntín e Bóveda que son deste partido. Dende ali estremando  co partido de Sárria  diríxese pola dereita do río Mao  até Foilebar , quedando para este partido  as parroquias de Laiosa , Eirexalba , Rendar e Sirgueiros.

A Deputación ocupouse moitos días no arranxo deste partido e non está aínda  satisfeita  dos seus  traballos  porque o terreo ofrece  dificultades invencibles . O partido de Quiroga  foi  cortado   pola liña divisoria  e unha boa parte  del quedou para a provincia de Ourense  . En tal estado había dous partidos que tomar, ou suprimir o partido de Quiroga ou aumentalo  formando un novo , Suprimíndoo  era  indispensable reunir todo aquel país a Monforte  dende onde ha nove ou dez légoas  á Ponte Cigarrosa  que é o extremo. A Deputación non creu  que isto se podía verificar  xa pola excesiva poboación  que tería entón o partido de Monforte  e  xa tamén pola súa excesiva extensión.  Preferiu pois  o reunir  aos  restos de Quiroga  algunhas parroquias que antes pertencían a Sárria  e Monforte , e formou  de todas  un novo partido  que tamén é moi extenso  e cuxa cabeza se acha case nun extremo,Mais non foi posible  darlle máis regularidade  nun país  onde non non se encontra  poboación reunida, e que se acha cortado  en grande parte por enormes montañas cobertas de nrve  moitos meses  do ano.Os habitantes dos montes do Courel  terán mil dificultades  que vencer para acodiren  ao xulgado de primeira instancia, máis é imposiblr  fixalo noutro punto que en xeral lles proprcione máis aventaxes.

                                                  SAN ROMAO DE CERVANTES

A estrema Norte deste partido  comeza na orixe do río Neira , e confinando co partido de Meira  polas altura de Córneas, Seoane, Quintás, A Gasalla e Lamas de Moreiras que quedan neste partido , e incorporándose  ali no río que pasa pola beira deste último  pobo, segue o seu curso até que se incorpora no Navia ,  e o deste río até  a fronteira de Asturias , seguindo as estremas  que dividen a esta provincia  daquela até  Val de Rao, onde torcendo a Leste  segue polas estremas de Asturias  e Vilafranca  até o Monte do Faro . Continúa a Sur   polo Monte Iribio, a buscar o río Neira , e pasa polos termos  das parroquias do Hospital, Ríocereixa, Zanfoga, Veiga de Forcas, Poio, Fonfría, Viduedo , Lamas , Fontes de Narón , Vilaesteva, Vale  e Constantin quedando as expresdas parroquia  para este partido . Dende Constantín segue a Oeste  o curso do Neira até a súa orixe, pasando polas parroquias de Penarrubia, Campo Redondo e Esperela, que quedan neste partido.

O país montañoso que forma case  todo este partido non permite  que se lle dea moita extensión . e a  Deputación   incorporando a Navia de Suarna e deixando para Lugo  toda a dereita do Neira . Tivo tamén que mudar a capital, xa  porque Cervantes  ofrece a maior poboación reunida  de todo o partido e xa tamén porque é a máis central.

                                                               MEIRA

Este   partido  estrema por Leste coa provincia de Asturias, dende onde  remata a estrema do de Ribadeo , até o río Navia , e co partido de Cervantes b, quedando para o de Meira  as parroquias de Vilabol de Suarna, San Martiño do Arroxo,  San Pedro do Río, Freixo, DEgolada e Lastra.  Torce dende aquí ao Sur  polo Monte da Bacoreira,  Monte de Cirio  e pola cordilleira que separa as parroquias de San Martiño de Goberno e Santa Marí de Ameixide, que son deste partido, das de Bendiá e Loentia b que pertencen ao de Lugi, va a buscar a esquerda do Miño  máis abaixo da parroquia  de Quintela  que queda neste partido. Desde que torce v ao  Sur  até este punto , pasa polos termos  que compreenden  as parroquias  de Bolaño, Vilabade, Pena, Castroverde, Montecubeiro , Lea, Cirio , Fraialde, Viladonga , Ansemar. A estrema Oeste sobe dende Quintela pola esquerda do Miño. compreendendo as parroquias de Coea e Bazar, pasa logo por entremedias da Reigosa, que é do partido de Mondoñedo  e Outeiro e Pacios  que son deste , compreendo  A Pastoriza... e a Ferreira Vella , deixano para Mondoñedo.  a Bretoña e Riot4orto .  diríxese a  Santa Comba de Órrea deste partido que estrema con Xudán  e Vilarmide, do de  Ribadeo , vai a San Xurxo de Piquín tamén  destebpartido,  atravesa  o Eo pola ponte que hai naquela  parroquia  e compreende as de  Carballido  e Os Baos , seguindo despois ao Couto de Frades e á Valiña  das Ovellas  que estrema coa provincia de Oviedo.

A este partido  que antes  se chamaba  da Fonsagrada   agregáronselle  algunhas parroquias de Vilalba  e por outra parte quitouselle  a antiga xurisdición de Navia de Suarna  porque se acha  a moia distancia.  A Deputación  creu  que non podí e  subsistir a   cabeza   na Fonsagrad, porque aquel terreo  é demasiado áspero, as neves  cargan  ali moito m e dista moi pouco do extremo da provincia. Meira, por outra parte.  ofrece mási avantaxes , e entre outras  a de se achar alí  un Mosteiro suprimido , do que cecais podrerasew  sacar partido  para Cárcere e outros establecementos . Ten unha feira moi concorrida  cada quince días, hai botica, Escribáns  e proporción  para se aloxaren  os que van aos seus negocios , ten correo  e disfruta  dun temperamento  suave e sano.

                                                       SÁRRIA 

A estrema Norte   deste partido comeza  na desembocadura   do río Neira  no Miño e segue a ribeira esquerda  daquel río até a parroquia de Laxes  confinando co partido de Lugo. A estrema Norleste principia na dita  parroquia de Laxes  que é deste partido, pasa engtremedias  das parroquia de Pol  e Constantín . Cedrón e Vilaesteva, vaia San Salvador de Toldaos e por riba  do Furco   a Meizarán e Louzarela  e remata no Monte Iribio, quedando todas as parroquias referidas  neste partido  a non sr  as deb Constantín  e Vilaesteva  que pertencen ao de Cervantes,Dende o Monte Iribio  confinando co  partido da  Pobra , corre ao Sur  por entremedias  das parroquias de Santa María de Foilebar que queda no partido da Pobra e a de San Romao do Val do Mao que bé desteb , segue a Santa María de Reboiro tamén deste partido, deixando nel a San Fraiz e continúa  pola dereita do río Mao até perto de San  Vicenzo de Ver, e  Santiago de Toldaos que por ser  anexo de Reboiro queda neste partido, aínda que se acha na esquerda do Mao.Atravesa entremedias  das parroquias de Ver e Teilñan, Vilacaíz  e Catro do Rei, quedando para Monforte Ver e Vilacaiz  e remata  na Barca do Pincelo . A  estrema  occidental  fórmao o Miño  por cuxa ribeira esquerda  dende a Barca do Pincelo  até a embocadura do Neira, confinando cos partidos da Ulloa e Lugo.

As antigas estremas   deste partido alteráronse   moi pouco, circunscribíndose   ás marxes esquerdas   do Miño e do Neira  . ás  montañas que   o separan do de Quiroga   e do de Monforte  ; a súa extensión é proporcionada   e a  cabeza áchase   situada con avantaxe dabondo.   A Deputación  xulga   que a penas haberá   cousa algunha que   rectificar nel. 

                                                                 LUGO

Este partido  estrema polo Norte   co de Vilalba e Meira  e seguindo a ribeira esquerda   do río Miño dende a Ponte de Rábade  , até Quintela.  Corre a Leste pola estrema oriental  que se sinalou ao partido de Meira , quedando para o de Lugo   as parroquias de Bendiá,   Loentia, Ludrio  , Suegos, Rebordaos  , Vilalle e Esperela  , vai buscar a orixe do Neira   e segue a súa beira dereita   inclinándose ao Sur   até que desemboca no Miño  , confinando cos partidos de  Cervantes e Sárria,  Continúa   pola beira   dereita do Miño  até que desemboca no río Ferreira , cuxo curso  segue estremando  co partido da Ulloa, até máis arriba de Vilamaior  que volvendo a Oeste  vai buscar un regueiro  que nace no Monte da meda e desemboca no Narla  máis abaixo de Guimarei , formando estremas  os termos das parroquias da Retorta, Bacurín  e Vilafiz  que quedan neste partido.Segue pola esquerda do Narla  arriba até á súa orixe , e quedando para este partido  a freguesía de Anafreita, vai a buscar  a orixe do Parga , cuxa beira dereita  segue até o Miño  subindo pola esquerda  até a Ponte de Rábade.

A situación  central desta capital   e as  infinitas  relacións  que teñen con ela os pobos   da comarca dalle   a este partido as mellores proporcións   e una poboación considerable   sen que ocupe grande extensión  . As súas estremas     son moi naturais    e a penas se poderá facer    nel a máis lixeira innovación.

                                                                ***************

Tal é  a división   que  a xulgado a Deputación xulgou que se lle debe dar á  Provincia . Inútil é advertir    que non tivo á vista outro interese   que a maior comodidade  dos pobos ,  e lonxe  de se crer infalible  expón  con toda franqueza  a súa obra  aos ollos de todos  para que poidan indicarlle   as correccións das que é susceptible., Como úicamente desexa o  acerto   será dócil  sempre se  demostren as avantaxes das variacións  que se propoñan, mais debe advertir que non lle dará valor  nin aos  sofismas do interese, se as voces das paixóns , nin aos acaloramentos  do amor propio, e que só atenderá ás razóns que se lle manifesten.Roga polo tanto ás corporacións  como aos particulares , a que dirixan á súa secretaría  cantas observacións  teñan por convinte  facer,  e a Deputación quedará  recoñecido  a todos os que lle faciliten  os medios de emendar os seus erros e de dar  á división de  partidos  toda a perfección  da que é susceptible.

                                                  Deus  Garde a Vde, moitos anos.

                Angel del Arenal                                                                  José Lamas Pardo 

                  Presidente                                                                                 Srio.

Sr. Presidente  e Vogais do Concello de Sárria.

**********************************************************************************