LUGO : PARTIDOS XUDICIAIS DE LUGO ( PROXECTO DE 1822 )

 LUGO : PARTIDOS XUDICIAIS DE LUGO ( PROXECTO DE 1822 )

                                                                RIBADEO

A estrema  Norte  desste partido é dende o río Masma  que desauga  en Foz o Océano  até á ría de Ribadeo  ; polo Leste  as estremas coa provincia  de Asturias; polo Sur  as parroquias de Vilaboa ,  Vilaudriz, Xudán , Recesende e Vilameá  que quedan  neste partido , e polo Oeste  pasando pola Auganosa e Serra  da Cadeira , va a buscar  o mesmo río Masma , quedando  compreendidas neste partido as parroquias de Valboa, Trabada, Fórnea, San Xusto de Cabarcos  e Celeiro.

Aínda  que este partido  segundo as estremas que se sinalan  a penas completa cinco mil  veciños, e aínda que formando un triángulo  e achándose a cabeza nun dos vértices , hai pobos que distan dela cinco légoas, a Deputación  ben examinadas todas  as razóns non se determinou a suprimilo. Debería entón  incorporarse  enteiro ao de Mondoñedo  que quedaría  cunha monstruosa  extensión, e reuniría  maior  número de habitantes  daqueles a quen  pode administrar xustiza  un só Xuiz. Por outra parte  aínda que Ribadeo  estea nun extremo , é o maior porto da provincia  e xa polos consumos que fai , xa polo comerzo atrae  aos habitantes das  inmediacións  que concorren  en grande número aos mercados. Os pobos que formaban o antigo concello de Miranda  son os máis distantes  da cabeza de partido , máis achándose  case todos beira do Eo  que é navegable máis de dúas légoas  antes de desembocar no Océano , non teñen grandes  dificultades que venceren  para ir a Ribadeo.  Ademais  se aqueles pobos  se destinasen  aos partidos de Meira e Mondoñedo , o de Ribadeo  quedaría  demasiado  reducido e por  atender á conveniencia  duns poucos veciños  prexudicábase b a tres ou catro mil. 

                                                   MONDOÑEDO

Estrema polo Norte  co Océano cantábrico  dende o cabo de Burela  onde desemboca  o río Areoura  até a ría de Foz . Por Leste  sube pola esquerda  do Masma   e estrema Oeste  do partido de Ribadeo  compreendendo o Val de Lourenzá  e as parroquias de  Santa Marí Maior ,  Santa Marta  de Meilán , Riotorto e Bretoña  e deixando para Meira  as parroquias de  Órrea, Ferreiravella ,  Aldurfe , A Aguarda e A Pastoriza . De aquí  segue polo  Sur  compreendendo as parroquias  da Reigosa , Regueiro de Estoa, San Martiño dos Cucos, Graña de  Vilarente, Corvite, Aldixe , Abadín,  pola Serra de Montouto, e polo termo da parroquia da Balsa, quedando todas estas  para Mondoñedo  e deixando  para o de Vilalba  as de Moimenta ,  Moncelos , Árbol,  Castromaior e Corvelle. Volve ao Oeste  pasando polo Monte Xistral , termos da parroquia de Montouto á Pena de Tobías , ao Monte  Fornás, alto de San Domingos  por enttredias  das parroquias de Vilacampa  e Miñotos, aquela do partido de Mondoñedo e esta do de Viveiro , vai buscar  a costa do Monte do Buio  e segue a súa cordilleira  con direción ao Areoura  por cuxa dereita  segue  até o mar.

A situación  desta cidade, a súa  cadeira episcopal , e o ter sido  capital  daquela antiga provincia  proporciona  o que se lle dea  ao partido  do que é cabeza unha extensión considerable sen que ningún dos pobos diste moito do xulgado. A Deputación  non creou  que se poderá facerb  variación ningunha nas estremas  co partido de Viveiro  e polo que toca  aos que ten  cos de Vilalba  e Meira  seguiu as cordilleiras  que forman en xeral  as vertentes de augas  ao Miño , En canto  ás súas estremas  pola parte  de Ribadeo, non se lles pode  dar máis  extensión sen deminuir  notablemente a poboación daquel partido,

                                                              VIVEIRO

A súa estrema Norte  principia  na illa de San Vicenzo que está na ría de Santa Marta de Ortigueira e  segue a costa até a embocadura do río Areoura . Volve a Leste  e sube pola esquerda do dito río quedando para este partido  a parroquia de Cangas , e deixando a de Burela  para o de Mondoñedo, até o Monte Xistral  pasando a liña divisoria  por entremedias das parroquias da Balsa que é de Mondoñedo  e Viveiró que pertence a este partido , Dende Viveiró  vai  buscar o río Eume  coñecido co nome de Muras, cuxo curso segue  deixando a freguesía  do Burgo para Vilalba , e a de Muras para este, seguindo  polo dito río  até os termos da provincia  até o mar. Pasa logo ao Sur do Monte Bouzoá  por entremedias da parroquia de Roupar  que é do partido de Roupar  e o Burgo que corresponde  a este. Torce  ao Oeste  por  entremedias das  parroquias  de Muras que queda neste partido  ea das Pontes de García Rodríguez , que é da provincia de A Coruña , e segue polo Monte Caxide na buscar o río Mera  polas mesmas estremas  que dividen esta provincia  da de A Coruña. 

As estremas  deste partido  cos de Mondoñedo e Vilalba eran tan naturais  que non se podían alterar. A única dificultade  que tivo a Deputación  foi  en conservar  ou suprimir a porción  do partido de Santa Marta de Ortigueira que queda neste partido.  A Deputación desexaba moito  acceder ás  pretensións  daqueles pobos  deixándolles un xulgado, mais como a súsn poboación  a penas excede  de tres mil veciños   e non hai absolutamente  proporción de lle  agregar  máis parroquias  das que ten  sen desfacer o partido de Viveiro, viuse precisada  a formar  dos dous un só, establecendo  a cabeza nesta última vila , como é  indudablemente ofrece máis aventaxes. Desta sorte  hai algúns pobos que quedan a cinco légoas  de distancia do xulgado, mais estes males  son inevitables  polas razóns expresadas  xa,  e tampouco  son de grande consideración   nun país poboado  e de boas comunicacións. 

                                                  VILALBA 

Estrema polo Norte  cos partidos  de Viveiro e Mondoñedo polos límites  que quedan expresados. Por Leste co partido  de Meira  e parroquias  de Outeiro e Pacios que son daquel partido, Segue a dereita do Miño , confonando co partido de Lugo  até a embocadura do Parga neste río  compreedendo as parroquias  de Moimenta,  Roás, Momán , Rubiños,  Xustás,  Arcillá, Sisoi, Telmil, Damil e Rábade . Segue  ao Sur  pola marxe esquerda  do río Parga até a súa mesma orixe , perto das parroquia de Maariz  e Vilar que quedan  no partido da Ulloa, co que  estrema o de Vilalba  por esta parte .Torce logo ao Oeste  polo Monte Folgueira, Serra da Loba e Pena do Curro polas  mesmas estremas  que separan a esta provincia  da de A Coruña. 

Este partido cinguiuse  ao Narla e o Miño, porque  aínda que antes  atravesaba estes ríos  e chegaba até as inmediacións  de Lugo, notábanse os prexuizos  de semellante monstrosidade  e estaba reclamando remedio . As súas estremas con  Viveiro  e Mondoñedo  son case  os mesmos  que tiña antes , e pola parte de Meira quitáronselle  algunhas parroquias  que antes  lle pertencián  e que se achan  a moi curta distancia daquel pobo.

                                                     A  ULLOA

 Estrema polo Norte  con Lugo polo río Narla,  e seguindo a dereita do dito río  dende a súa orixe  até máis abaixo de Guimarei onde se  xunta un arroxo que nace no Monte da Meda, vai  buscar o río Ferreira b, fronte a freguesía de Vilamaior , pasando por entremedias  das de  Guimarei e Vilafiz , Gundriz e Bacurín. Condes e  A Retorta , quedando para Lugo, Vilafiz, Bacurín e A Retorta, e as tres restantes  para este partido. Segue a dereita  do Ferreira  até a súa desembocadura no Miño. por cuxo río baixa até a Barca do Pincelo, onde desemboca o río Barxelas , e subindo por este  até a freuesía de Piñeira , que queda na provincia de Ourense, pasa  polos termos das de Cerdeda  e Taboada dos Freires, a primeira de Ourense  e a outra deste partido  e vai buscar o teso que hai entrenedias  de Bouzoá  e Olveda, aquela de Ourense  e esta de Lugo e segue o cume da cordilleira  até o Salto de Agoela, que queda neste partido , Segue polos altos do Farelo, A Fonfría, Facha e Frádegas baixando ao Ulla pola estrema do termo da freguesía de Santa Mariña de Castro que con todo o distrito do Axuntamento de Amarante e de Peibás  quedan neste partido ; atravesa  o río Ulla  na súa confluenza co Pambre , e segue  a buscar o Monte Érmora, quedando para este partido as freguesías do Mato e Remonde  e pasando entremedias das de Ambreixo e Leboreiro, Cuiña e Meire, seguindo sempre até a orixe do Narla polas estremas da provincia da Coruña.